بورس به رالی بازدهی داراییها برگشت؛
رقابت داغ بازارها
پروانه کُبره: رقابت میان بازارهای دارایی در شرایطی داغ شده است که بخش قابلتوجهی از آنها در سطوح بالای قیمتی قرار دارند. رشد نرخ دلار و طلا در کنار حرکت مثبت بورس، انتخاب مقصد سرمایهگذاری را دشوار کرده است. در این میان، با توجه به قیمتهای فعلی، علاوه بر میزان بازدهی بازارها، میزان اثرپذیری آنها از ریسکها نیز به عاملی تعیینکننده در استراتژی معاملهگران تبدیل شده است. در شرایطی که نااطمینانیهای اقتصادی و سیاسی، پیشبینیپذیری بازارها را سخت کرده، تعیین سقف قیمتی برای بسیاری از بازارهای موازی نیز آسان نیست. به باور کارشناسان، تا زمانی که گشایش اقتصادی یا توافقی در سیاست خارجی کشور شکل نگیرد، نمیتوان چشمانداز روشنی از سقف قیمتی بازارهایی مانند دلار، طلا و حتی مسکن ترسیم کرد و تداوم شرایط موجود میتواند در دورههای بعدی نیز به رشد قیمت این داراییها منجر شود. از این منظر، تفاوت رفتار بازارها در برابر سناریوهای مختلف اقتصادی و سیاسی میتواند معادلات سرمایهگذاری را تغییر دهد.
صعود دستهجمعی
بازارهای دارایی دیروز وارد سطوح جدید قیمتی شدند و فراتر از انتظارات ظاهر شدند. بورس تهران پس از یک روز اصلاح، بار دیگر به مسیر صعودی بازگشت و همزمان دلار آزاد و طلا نیز در محدودههای بالاتری نسبت به روزهای قبل معامله شدند. شاخص کل بورس روز شنبه 1.5درصد افزایش یافت و در سطح ۶میلیون و ۶۰۱هزار واحد قرار گرفت. شاخص هموزن نیز با رشد 1.29درصدی همراه شد تا حرکت صعودی بازار تنها به نمادهای بزرگ محدود نباشد. همچنین ارزش معاملات خرد بازار سهام در محدوده ۴۴همت قرار گرفت. این سطح از استمرار گردش پول در بازار حکایت دارد. در همین حال، حدود ۲هزار و ۵۰۰میلیارد تومان پول حقیقیها وارد معاملات سهام شد.
عملکرد بازارها از ابتدای سال نیز نشان میدهد بورس در مقایسه با سایر بازارهای دارایی بازدهی بالاتری داشته است. شاخص کل بورس از ابتدای سال تاکنون حدود ۷۸درصد رشد کرده، درحالیکه بازدهی طلای ۱۸عیار حدود 33 درصد و دلار آزاد حدود 50 درصد بوده است. این اختلاف بازدهی، در شرایطی که ورود نقدینگی به بورس ادامه دارد، توجه بیشتری را به بازار سهام جلب کرده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند تداوم ورود پول به بازار، به همان اندازه که برای ادامه روند صعودی اهمیت دارد، میتواند موجب افزایش حساسیت بازار به نوسانات نرخ ارز نیز شود. در شرایطی که بخش قابلتوجهی از انتظارات سرمایهگذاران تحتتاثیر متغیرهای کلان قرار دارد، تغییرات دلار میتواند بر ارزشگذاری سهام و همچنین جذابیت سایر داراییها اثرگذار باشد.
سقفهای قیمتی
در صورت کاهش تنشهای سیاسی و بهبود چشمانداز مذاکرات، بازار سهام میتواند از بهبود انتظارات نسبت به فعالیت شرکتها، فروش و سودآوری بنگاهها بهره ببرد. در مقابل، تشدید ریسکهای سیاسی و افزایش نااطمینانی، معمولا جذابیت داراییهایی مانند دلار و طلا را افزایش میدهد. از سویی، قرار گرفتن بازارهای موازی در سطوح بالای قیمتی، انتخاب میان این بازارها را نیز با ملاحظات تازهای همراه کرده است. در شرایطی که قیمتها رشد قابلتوجهی را تجربه کردهاند، سرمایهگذاران به دنبال بازاری هستند که در کنار ظرفیت رشد، ریسک کمتری داشته باشد. اکنون باید دید در سناریوهای خوشبینانه و بدبینانه، کدام بازار از جذابیت بیشتری برای جذب سرمایههای خرد برخوردار خواهد بود و آیا بورس میتواند در رقابت با بازارهای موازی، سهم بیشتری از سرمایهها را به خود اختصاص دهد.
در همین رابطه محمد غفوری، کارشناس بازارهای مالی، با اشاره به شرایط تورمی اقتصاد ایران گفت: در چند دهه گذشته، اگرچه اقتصاد کشور همواره با تورم دورقمی مواجه بوده، اما در شرایط فعلی انتظارات تورمی به سطوح بسیار بالاتری رسیده است. در اقتصادهای توسعهیافته، افزایش نرخ بهره و اجرای سیاستهای انقباضی یکی از ابزارهای کنترل تورم است، اما در ایران طی سالهای اخیر، تحریمها در کنار اقتصاد دستوری و قیمتگذاری دستوری، مسیر متفاوتی را رقم زدهاند.
او افزود: محدودیتهای ناشی از تحریم و حتی برخی سیاستگذاریهای دستوری باعث شده سرمایهگذاران بیشتر به سمت بازارهایی با نقدشوندگی بالاتر حرکت کنند. در این میان، بخشی از سپردههای بانکی نیز بهتدریج از بانکها خارج و راهی بازارهایی مانند مسکن، دلار، طلا و در مقاطعی بازار سرمایه شدهاند. به گفته غفوری، رشد نقدینگی و کاهش ارزش پول ملی نیز در سالهای اخیر این روند را تقویت کرده و موجب شده داراییها بهعنوان ابزاری برای حفظ ارزش سرمایه مورد توجه قرار گیرند.
غفوری با اشاره به شرایط فعلی بازارها اظهار کرد: در حال حاضر، بازارهای مختلف همچنان در حال ثبت سقفهای قیمتی جدید هستند؛ دلار، طلا، مسکن و بازار سهام همگی در سطوح بالایی قرار دارند. با این حال، تا زمانی که گشایش اقتصادی یا توافقی شکل نگیرد، نمیتوان سقف مشخصی برای بازارهای موازی متصور بود. تداوم شرایط فعلی میتواند در دورههای بعدی نیز به افزایش قیمت دلار، طلا و مسکن منجر شود، چراکه برای کاهش انتظارات تورمی و افزایش پیشبینیپذیری اقتصاد، حداقل به یک توافق نیاز داریم. او ادامه داد: در چنین شرایطی، بازارها رفتار یکسانی نخواهند داشت و واکنش آنها به تحولات سیاسی میتواند متفاوت باشد. در سناریوی تداوم محدودیتها و نبود توافق، داراییهایی مانند دلار و طلا همچنان میتوانند از افزایش انتظارات تورمی اثر بگیرند. در این وضعیت، تعیین یک سقف مشخص برای این بازارها دشوار است و هر موج جدید تورمی میتواند قیمتها را به سطوح بالاتری برساند.
غفوری درباره سناریوی خوشبینانه گفت: در صورت تحقق توافق و ایجاد گشایش اقتصادی، بازار سهام میتواند یکی از برندگان اصلی باشد. ورود تدریجی سرمایهگذاران خارجی و بهبود شرایط فعالیت شرکتها میتواند ظرفیت رشد بازار را افزایش دهد. ارزش دلاری بازار سرمایه در حال حاضر حدود ۹۷میلیارد دلار است، درحالیکه در یک دهه گذشته این رقم در مقاطعی به حدود ۴۰۰میلیارد دلار نیز رسیده بود. بنابراین، از منظر ارزش دلاری، بسیاری از شرکتها همچنان فاصله قابلتوجهی با ارزشهای تاریخی خود دارند.
او افزود: توافق میتواند از دو مسیر به نفع بورس تمام شود؛ نخست از طریق افزایش پیشبینیپذیری وضعیت اقتصاد و بهبود فضای فعالیت شرکتها و دوم از طریق فراهمشدن زمینه برای ورود سرمایهگذاران خارجی. در چنین شرایطی، بازار سهام میتواند علاوه بر رشد ارزش شرکتها، از افزایش حجم سرمایهگذاری و توسعه فعالیت بنگاهها نیز منتفع شود. به همین دلیل، در سناریوی گشایش اقتصادی، ظرفیت رشد بورس را نباید تنها با عملکرد گذشته شاخص سنجید. این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: در صورت توافق میتوان انتظار رشدهای قابلتوجهی را در بازار سهام داشت؛ بهویژه اگر ورود سرمایه خارجی و بهبود فضای کسبوکار نیز اتفاق بیفتد. با این حال، سرمایهگذاران نباید تمام سرمایه خود را به یک بازار اختصاص دهند و بهتر است در هر دو سناریوی خوشبینانه و بدبینانه، سبدی متنوع از داراییهایی مانند طلا و سهام داشته باشند.
غفوری همچنین درباره تفاوت بازار مسکن با سایر بازارها گفت: مسکن به دلیل نیاز به سرمایه اولیه بالا و نقدشوندگی پایینتر، برای سرمایهگذاری خرد جذابیت کمتری دارد. در شرایطی که قدرت خرید خانوارها نیز کاهش یافته، ورود سرمایههای بزرگ به این بازار برای کسب بازدهی اهمیت بیشتری پیدا میکند. این در حالی است که بازار سهام امکان مشارکت سرمایهگذاران با مبالغ بسیار کمتر را فراهم کرده است. او افزود: یکی از دلایلی که در شرایط فعلی بازار سهام را برای سرمایهگذاران جذابتر کرده، همین امکان سرمایهگذاری خرد است. سرمایهگذاران حتی با مبالغ پایین میتوانند بهصورت مستقیم سهام خریداری کنند یا از طریق ابزارهای غیرمستقیم مانند صندوقهای سرمایهگذاری وارد بازار شوند. بنابراین، سهولت ورود و نقدشوندگی بالاتر، مزیتی است که بورس در رقابت با بازار مسکن در اختیار دارد.
بازارهای غیرقابل پیشبینی
میلاد زمانی، کارشناس بازارهای مالی نیز، درباره همسویی بازارهای دارایی گفت: زمانی که قیمتها از سقفهای تاریخی عبور میکنند، دیگر نمیتوان سقف مشخصی برای آنها در نظر گرفت و هر محدودهای که قیمت در آن با واکنش جدی و چرخش معنادار مواجه شود، میتواند بهعنوان سقف جدید شناخته شود. این موضوع درباره دلار، طلا و سهام نیز صدق میکند. بنابراین تا زمانی که روند صعودی ادامه داشته باشد، نمیتوان صرفا بر اساس سقفهای قبلی درباره پایان رشد قیمتها قضاوت کرد. او افزود: یکی از دلایل اصلی حرکت همزمان بازارها، فشارهای اقتصادی انباشتهشده در یک سال گذشته است. به گفته زمانی، اقتصاد کشور در این مدت تحتتاثیر هزینههای ناشی از جنگ، کسری بودجه و تشدید تحریمها قرار داشته و این عوامل فشار مضاعفی بر ساختار اقتصادی وارد کردهاند. در کنار این موارد، محدودیتهای تجاری و مشکلات مربوط به واردات و صادرات نیز هزینههای بیشتری به اقتصاد تحمیل کرده است.
زمانی ادامه داد: مجموعه این عوامل در کنار کسری بودجه، باعث شده فشار بر نرخ ارز و انتظارات تورمی افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی، بخشی از جامعه دیگر تمایلی به نگهداری نقدینگی به شکل ریالی ندارد و حتی مبالغ کوچک نیز به سمت داراییهایی مانند طلا، صندوقهای طلا، سهام و ارزهای دیجیتال حرکت میکند. همین تغییر رفتار سرمایهگذاران، تقاضا برای داراییهای مختلف را همزمان افزایش داده است. این کارشناس بازار سرمایه اظهار کرد: در شرایطی که ارزش پول ملی بهطور مستمر کاهش مییابد، دارندگان دارایی نیز تمایل کمتری به فروش دارند. سهامداران زمانی که میبینند ارزش دلاری بازار سرمایه همچنان پایین است، انگیزه کمتری برای فروش سهام خود دارند و در بازار طلا و دلار نیز نگرانی نسبت به آینده اقتصادی باعث میشود عرضه دارایی کاهش پیدا کند. به این ترتیب، همزمانی رشد تقاضا و کاهش تمایل به فروش، میتواند به تداوم روند صعودی در بازارهای مختلف منجر شود.
او با اشاره به تشدید تحریمها گفت: محدودیتهای ایجادشده در مسیرهای تجاری و حملونقل، بهویژه در بخش دریایی، فشار بیشتری بر اقتصاد وارد کرده و این موضوع نیز میتواند به تشدید تورم دامن بزند. میلاد زمانی در ادامه به چشمانداز بازارها تا پایان سال پرداخت و گفت: در سناریوی بدبینانه، اگر شرایط فعلی ادامه پیدا کند و نه گشایش اقتصادی رخ دهد و نه مذاکرات به نتیجه مشخصی برسد، بازار سرمایه همچنان میتواند روند بلندمدت صعودی خود را حفظ کند، هرچند در مسیر آن اصلاحات کوتاهمدت و موجهای نزولی نیز دور از انتظار نیست.
او درباره وضعیت بازار طلا نیز اظهار کرد: در سناریوی بدبینانه و با فرض رسیدن طلای جهانی به محدوده ۴۱۰۰ دلار، قیمت طلای ۱۸عیار میتواند در محدوده ۲۴، ۲۷ و حتی ۳۰میلیون تومان قرار گیرد. زمانی درباره سناریوی خوشبینانه گفت: اگر توافقی شکل بگیرد، اثر آن در کوتاهمدت بیشتر خواهد بود و میتواند به اصلاح قیمت داراییها منجر شود. در این شرایط، با کمک سیاستهای ارزی بانک مرکزی، دلار ممکن است برای مدتی در محدوده ۲۱۰ تا ۲۲۰ هزار تومان تثبیت شود؛ هرچند تحقق این سناریو را چندان محتمل نمیداند. این کارشناس بازار سرمایه در سناریوی خوشبینانه نیز اصلاح بازار سهام را مقطعی میداند و معتقد است چنین اصلاحی میتواند حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد باشد و بیش از چند روز تا حدود دو هفته ادامه پیدا نکند. از نگاه این کارشناس، حتی با در نظر گرفتن سناریوهای مختلف، روند بلندمدت بازار سرمایه همچنان ظرفیت صعودی دارد و رفتار بازارها در ماههای آینده بیش از هر چیز به مسیر تورم، نرخ ارز و تحولات سیاسی وابسته خواهد بود.
روز هشتم صعود دلار
بازگشت بورس به مدار صعود
