افزایش ریسکهای سیستماتیک،ترمز بورس را کشید
پایان رالی ۲۰ روزه
پایان یک روند ۲۰روزه
معاملات بورس تهران در روز چهارشنبه در شرایطی دنبال شد که شاخص کل پس از ثبت ۲۰ روز معاملاتی متوالی رشد، بالاخره در مسیر نزولی قرار گرفت. در جریان معاملات دیروز، شاخص کل بورس تهران با افت ۱.۲۱درصدی همراه شد و در پایان معاملات در سطح ۶میلیون و ۵۰۳هزار واحد قرار گرفت. شاخص هموزن نیز عملکرد ضعیفتری نسبت به نماگر اصلی بازار داشت و با کاهش ۱.۴۶درصدی، تا محدوده یکمیلیون و ۷۹۸هزار واحد عقبنشینی کرد.
افت دیروز را باید در بستر رشد قابلتوجه بازار در هفتههای گذشته مورد ارزیابی قرار داد. استمرار صعود شاخصهای سهامی طی روزهای اخیر، موجب شده بود بخش قابلتوجهی از نمادها در سطوح بالاتری نسبت به گذشته قرار بگیرند و در نتیجه، طبیعی بود که با افزایش ریسکهای بیرونی، بخشی از سرمایهگذاران اقدام به شناسایی سود کنند. از این منظر، افت روز گذشته را نمیتوان صرفا به تغییر مسیر بنیادی بازار نسبت داد؛ بلکه افزایش ریسک سیستماتیک در کنار بازدهیهای ثبتشده اخیر، دو عامل مهم در تشدید عرضهها بودند.
بازگشت خریداران در کف روزانه
یکی از مهمترین نکات معاملات دیروز، نحوه حرکت بازار در طول ساعات معاملاتی بود. معاملات با فشار فروش سنگین در بخش قابلتوجهی از نمادها آغاز شد و در دقایق ابتدایی، شاخص کل بیش از ۲درصد افت کرد.
در نتیجه این فشار فروش، نماگر اصلی بازار تا سطح ۶میلیون و ۴۳۲هزار واحد عقبنشینی کرد. با این حال، در ادامه معاملات، ورود خریداران به بازار موجب شد قیمتها از کفهای روزانه فاصله بگیرند و شاخصهای سهامی نیز بخشی از افت خود را جبران کنند.
شاخص کل در ادامه مجددا وارد کانال ۶میلیون و ۵۰۰هزار واحدی شد و در نهایت افت روزانه آن به ۱.۲۱درصد محدود شد. این رفتار بازار از منظر روانشناسی معاملات اهمیت زیادی دارد؛ چرا که نشان میدهد اگرچه در مواجهه با افزایش ریسک، فروشندگان دست بالا را در ابتدای معاملات در اختیار داشتند، اما در سطوح پایینتر، تقاضا برای خرید سهام نیز شکل گرفت. در همین راستا، ارزش معاملات خرد بازار سهام در پایان روز به حدود ۴۰همت رسید که رقم قابلتوجهی محسوب میشود. با وجود این حجم از معاملات، حدود ۵هزار و ۶۰۰میلیارد تومان پول توسط سرمایهگذاران حقیقی از بازار سهام خارج شد. همچنین ۶۵درصد از نمادهای معاملاتی در بخش سرخ تابلو قرار گرفتند و ۳۵درصد نمادها معاملات خود را در محدوده مثبت به پایان رساندند.
سایه ریسک سیستماتیک
مهمترین محرک افزایش عرضهها در معاملات چهارشنبه را باید در افزایش سطح تنشها و درگیری نظامی میان ایران و آمریکا در جنوب کشور جستوجو کرد. تشدید این تنشها، سطح ریسک سیستماتیک بازارهای دارایی را افزایش داده و بورس تهران نیز بهعنوان بازاری که نسبت به تحولات سیاسی و نظامی حساسیت بالایی دارد، از این تحولات تاثیر پذیرفت.
در چنین شرایطی، واکنش معاملهگران تا حد زیادی قابل پیشبینی است. بخشی از سرمایهگذارانی که طی هفتههای اخیر بازدهی قابلتوجهی کسب کردهاند، در مواجهه با افزایش نااطمینانی ترجیح میدهند بخشی از سود خود را شناسایی کرده و ریسک پرتفوی خود را کاهش دهند. خارج کردن حدود ۵هزار و ۶۰۰میلیارد تومان پول توسط حقیقیها نیز نشانهای از همین رویکرد است. با این حال، نمیتوان افت دیروز را به معنای تغییر قطعی روند بازار تلقی کرد. مهمترین نشانه مثبت در معاملات چهارشنبه، برگشت شاخصها و قیمت بسیاری از نمادها از کف روزانه بود. به بیان دیگر، اگرچه شوک اولیه ناشی از افزایش ریسک سیاسی و نظامی موجب شد فروشندگان در ابتدای بازار دست بالا را داشته باشند، اما ورود خریداران در ادامه معاملات نشان داد که در قیمتهای پایینتر همچنان تقاضا وجود دارد.
از این منظر، معاملات روزهای آینده اهمیت ویژهای پیدا خواهد کرد. در صورتی که سطح تنشها افزایش پیدا کند، احتمالا فشار عرضه و تمایل به شناسایی سود میتواند ادامه داشته باشد. در مقابل، کاهش ریسکهای بیرونی و تثبیت شرایط میتواند زمینه را برای بازگشت تدریجی تقاضا فراهم کند. بنابراین، در مقطع فعلی، رفتار بازار بیش از آنکه صرفا تحتتاثیر متغیرهای بنیادی شرکتها باشد، به مسیر تحولات ریسک سیستماتیک و نحوه واکنش سرمایهگذاران به آن وابسته خواهد بود.
روی دور نوسان؟
نوسان شاخص کل بورس، تغییرات قیمت سهام و خروج پول حقیقیها، یکی از دغدغههای مهم این روزهای بازار سهام است؛ بهویژه آنکه رشد شتابان شاخص و عبور آن از محدوده ۶میلیون و ۵۰۰هزار واحد، شاید تا قبل از پایان شهریور برای بسیاری قابلتصور نبود. در همین رابطه فردین آقابزرگی، کارشناس بازارهای مالی، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» اظهار کرد: حتی پیشبینی میشد شاخص کل تا پایان سال به محدوده ۷میلیون واحد برسد، اما سرعت رشد بازار بیش از انتظار بود. به اعتقاد این کارشناس، روند فعلی شاخص در مجموع طبیعی است و نوسان نماگر بازار را میتوان به چند عامل مرتبط دانست. نخستین عامل، افزایش نرخ ارز و گمانهزنیهای برخی مسوولان درباره نوسان نرخ ارز است. برخی گمانهزنیها در این زمینه میتواند بهعنوان یک سیگنال برای خروج منابع از سایر بازارها محسوب شود؛ چراکه فعالان اقتصادی و سرمایهگذاران با شنیدن این حواشی، احتمال افزایش ارزش داراییها را در نظر میگیرند. البته این وضعیت از جهاتی یادآور فضای سال ۱۳۹۹ در بورس است؛ زمانی که با شکلگیری انتظارات شدید درباره ادامه رشد بازار، شاخص تا محدوده ۲میلیون و ۷۸هزار واحد پیش رفت و پس از آن با سقوط سنگین، بحران بزرگی ایجاد شد.
فردین آقابزرگی بیان کرد: وضعیت بازارهای موازی در کنار تحولات سیاسی، بر رفتار معاملهگران اثر گذاشته است. همزمانی این شرایط با تشدید تنشها، فضای ریسک را پررنگ کرده و موجب شکلگیری نوسان در بازار شده است. به همین دلیل، در روزهای اخیر شاهد ناهمگونی در معاملات بودهایم. برای نمونه، در معاملات سهشنبه ابتدا فضای بازار مثبت بود، اما در ادامه و در همان ساعات معاملاتی، فشار عرضه افزایش یافت و شاهد افت قیمتها و خروج پول حقیقیها بودیم.
دیروز نیز بازار در ابتدای معاملات با شدت عرضه و فشار فروش مواجه شد و خروج پول حقیقی افزایش یافت، اما در ادامه از شدت این فشار کاسته شد. هرچند روند بازار در نهایت مثبت نشد، اما اگر این روند تعدیل عرضه ادامه پیدا میکرد، احتمالا مسیر معاملات میتوانست به سمت مثبت شدن حرکت کند. این کارشناس درباره ادامه مسیر شاخص نیز گفت: در روزهای اخیر گمانهزنیهای مختلفی درباره اهداف شاخص کل مطرح شده و برخی تحلیلگران تکنیکال حتی ارقامی مانند ۸ یا ۱۲میلیون واحد را بهعنوان اهداف آینده شاخص بیان کردهاند. بااینحال، با توجه به شتاب فعلی بازار، چنین اهدافی تا حدی بلندپروازانه بهنظر میرسد و بعید است بازار با چنین سرعتی به این سطوح برسد. او افزود: محدوده ۶میلیون و ۵۰۰ تا ۶۰۰هزار واحدی شاخص کل را میتوان حداقل سطحی دانست که در شرایط فعلی، دستیابی به آن از منظر اقتصادی منطقی است. در نیمه نخست سال ۱۴۰۵، با توجه به نرخ بالای تورم، رشد پایه پولی و حجم نقدینگی، افزایش سطح عمومی قیمتها، روند نرخ ارز و همچنین محدودیت منابع ارزی دولت برای کنترل بازار از طریق عرضه ارز، حرکت بخشی از نقدینگی به سمت بورس و تشکیل پرتفویی مناسب از صنایع و شرکتهای بورسی، روندی طبیعی و قابل دفاع است.
به گفته این کارشناس، روند طبیعی بازار حاکی از آن است که سرمایههای خرد به سمت بازار سرمایه حرکت کنند. اما این حرکت قرار نیست یکپارچه و بدون نوسان باشد. همانطور که پیشتر نیز اشاره کردم، روند بازار سینوسی است و رشد سطح عمومی قیمتها و شاخص بورس بهصورت تدریجی و همراه با نوسان شکل میگیرد. به نظر میرسد با ادامه همین روند، شاخص کل میتواند تا پایان شهریورماه به محدوده ۷میلیون واحد برسد.
فردین آقابزرگی افزود: از سوی دیگر، باید توجه داشت که رفتار فعلی بازار را نمیتوان صرفا با ورود و خروج پول حقیقیها توضیح داد. جریان ورود و خروج پول اگرچه یکی از مهمترین نشانههای تغییر رفتار معاملهگران است، اما خود تحت تاثیر مجموعهای از متغیرهای اقتصادی، سیاسی و انتظاری قرار دارد. در شرایطی که سرمایهگذاران با اخبار متناقض درباره نرخ ارز، سیاستهای اقتصادی و تحولات سیاسی مواجه هستند، طبیعی است که واکنش آنها به بازار نیز سریعتر و هیجانیتر شود.
او اظهار کرد: فاصله میان وضعیت شاخص کل و شرایط کلی نمادها نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند. ممکن است شاخص کل به دلیل عملکرد چند نماد بزرگ همچنان در محدودههای بالاتر قرار بگیرد، اما بخش قابلتوجهی از سهام با افزایش عرضه مواجه باشند. بنابراین، صرف عبور شاخص از یک کانال مشخص نمیتواند بهتنهایی نشانهای از قدرت فراگیر تقاضا در بازار باشد.
این کارشناس بازارهای مالی با بیان اینکه افزایش نرخ ارز میتواند در کوتاهمدت از ارزش اسمی داراییها و درآمد شرکتهای صادراتمحور حمایت کند، گفت: اما همین موضوع در صورت تشدید نااطمینانیهای سیاسی میتواند به افزایش نوسان و رفتار محتاطانه سرمایهگذاران نیز منجر شود. به همین دلیل، ادامه مسیر بازار بیش از گذشته به نحوه شکلگیری انتظارات بستگی دارد.
