دکتر ایمان چراتیان

روزگاری تصور می‌شد که شوک‌های ژئوپلیتیک عمدتا پدیده‌ای کلان‌اقتصادی هستند؛ اما اکنون به‌وضوح مشاهده می‌شود که این آشفتگی‌ها مستقیما بر فروش، سودآوری و ثبات عملیاتی بنگاه‌ها تاثیر می‌گذارند.

تصور کنید دو کارگاه تولیدی کوچک در دو نقطه‌ متفاوت از ایران، با شرایطی تقریبا یکسان شروع به کار می‌کنند. هر دو به یک اندازه تحت فشار تحریم‌های بین‌المللی هستند، هر دو با کاهش فروش مواجه می‌شوند و هر دو ناچارند در فضای پرنوسان ارزی و تورم افسارگسیخته نفس بکشند. اما پس از چند سال، یکی از این دو بنگاه نه تنها دوام آورده، بلکه رشد کرده و اشتغال‌زایی بیشتری داشته است؛ دیگری اما یا تعطیل شده یا با چالش حفظِ بقا دست‌وپنجه نرم می‌کند. تفاوت در چیست؟

جنگ‌های معاصر دیگر تنها بر مناطق درگیر تاثیر نمی‌گذارند؛ شوک‌های ناشی از درگیری‌های ژئوپلیتیک از طریق پنج کانال مشخص، بازارهای کار را در کشورهای دور از خط مقدم نیز دچار اختلال می‌کنند. مطالعات تازه با بررسی جنگ روسیه-اوکراین (۲۰۲۲ تاکنون) و بحران خاورمیانه (۲۰۲۳ تاکنون) نشان می‌دهد که این مکانیسم‌ها، اشتغال، دستمزدها و شرایط کاری را حتی در اقتصادهای به‌ظاهر ایمن دستخوش تغییر می‌کند. سازمان بین‌المللی کار (ILO) هشدار داده است که فراتر از هزینه‌های انسانی، بحران خاورمیانه «یک شوک آرام، اما بالقوه طولانی‌مدت است که به تدریج بازارهای کار را بازتعریف خواهد کرد».