تلاطم بازار سهام در خرداد
دنیای‌اقتصاد - عباس بیات : طی ماه خرداد شاخص کل بازار سهام و شاخص هم‌‌‌وزن بهترتیب بازدهی منفی ۶/ ۵درصد و منفی ۳۵/ ۲درصد را تجربه کردند و صنایع بورسی طی این ماه، دوره پرماجرایی را پشت سر گذاشتند. از یک‌سو زمزمه احیای برجام با سفر سلطان عمان به ایران، صنایع را تحت‌تاثیر قرار داد؛ چرا که به عقیده فعالان در بین بازارها، بورس تنها برنده احیای برجام خواهد بود. از طرف دیگر انتشار صورت‌های مالی سالانه شرکت‌ها که عمدتا به‌جز دو خودروساز زیان‌‌‌ده بازار یعنی ایران‌خودرو و سایپا، مثبت بودند، صنایع را تحت‌‌‌الشعاع قرار داد.
بررسی بازدهی صنایع در دوره ۳۱روزه خرداد نشان می‌دهد که صنایع کوچکی همچون چوب، کاشیوسرامیک و قندوشکری‌‌‌ها در قعر جدول قرار گرفتند؛ چرا که این صنایع در ماه‌‌‌های اخیر با نسبت قیمت به سود بسیار بالایی در حال معامله بودند و فعالان انتظار داشتند که با اصلاح قیمت همراه شوند که این اتفاق در سومین ماه سال رقم خورد. میانگین بازدهی ۵۱گروه بازار سهام در خردادماه منفی ۵درصد به ثبت رسید که از مجموع این ۵۱گروه، تنها ۷گروه بازدهی تجمیعی مثبتی را به‌‌‌ثبت رساندند و ۴۴گروه دیگر آخرین ماه فصل بهار را با بازدهی منفی پشت سر گذاشتند. در صدر بازدهی‌‌‌ها نام چهار گروه محصولات لبنی، سیمان، بیمه و لوازم‌خانگی به چشم می‌‌‌خورد و چهار صنعت چوب، کاشیوسرامیک، فعالیت‌‌‌های مرتبط با اوراق بهادار و شکر هم در انتهای جدول بازدهی جای گرفتند.
محصولات لبنی در صدر بازدهی خرداد
ارزیابی بازدهی صنایع بورسی نشان می‌دهد که صنعت لبنیات در سومین ماه سال توانسته است با کسب بازدهی ۱۰درصد، بیشترین میزان رشد را تجربه کند. در میان ۱۱شرکت بورسی که تحت عنوان گروه محصولات لبنی دسته‌‌‌بندی می‌‌‌شوند، شرکت «غگلپا» با ثبت بازدهی ۵۰درصدی خود بیشترین میزان رشد را در میان هم‌‌‌گروهی‌‌‌ها تجربه کرده است. یکی از دلایل رشد خوب این گروه با وجود جو منفی بازار، به عرضه‌‌‌اولیه شرکت مهم این صنعت یعنی «عالیس» بازمی‌گردد که موجب جو مثبت در کلیت این گروه شد. دومین عامل افزایش جو مثبت این گروه به رشد ۳۰درصدی نرخ محصولاتی بازمی‌گردد که اسیر نرخ‌‌‌گذاری دستوری نبودند. البته ستاد تنظیم بازار هنوز به چهار محصول پرفروش این صنعت یعنی پنیر ۴۰۰گرمی، شیر بطری ۹۰۰گرمی، شیر نایلونی ۹۰۰گرمی و ماست ساده ۵/ ۲کیلوگرمی، باوجود افزایش ۲۵درصدی شیرخام (از ۱۲ به ۱۵هزار تومان) اجازه افزایش قیمت نداده است. فعالان بازار انتظار دارند این افزایش نرخ به‌‌‌زودی صورت بگیرد و به‌‌‌همین خاطر استقبال از شرکت‌های این صنعت افزایش یافته است.
افزایش تقاضای سیمان در فصل بهار
دومین گروه بورسی که با استقبال بالای سهامداران در خرداد مواجه شد، گروه سیمانی‌‌‌ها بود. مجموعا سهم‌‌‌های فعال در این صنعت در ۳۱روز اخیر بازدهی ۹درصدی را نصیب سهامداران خود کردند. بیشترین بازدهی این صنعت مربوط به شرکت «سقاین» با ثبت بازدهی ۶۱درصدی بود. از آنجا که در سال‌های اخیر معمولا شرکت‌های سیمانی در خرداد به‌‌‌دلیل افزایش ساخت‌‌‌وساز و در نتیجه رشد تقاضا با افزایش نرخ فروش همراه بوده‌‌‌اند، به همین دلیل از آغاز سال ۱۴۰۲، فعالان بازار انتظار افزایش نرخ فروش سیمان در بورس‌کالا را داشتند. در سال‌های گذشته شرکت‌های این صنعت با افزایش تقاضا در فصل تابستان، موجودی انبار خود را به بازار عرضه می‌‌‌کردند و موجب تعدیل قیمت می‌‌‌شدند. اما از آنجا که در جاری کشور با تورم بالایی مواجه است، شرکت‌های سیمانی موجودی انبار خود را تا قبل از افزایش نرخ روانه بازار نخواهند کرد.
سود ۴هزار میلیاردی لوازم‌خانگی
یکی از صنایع پیشتاز بازدهی در خردادماه، صنعت لوازم‌خانگی بود. مجموع بازدهی کسب‌شده در این صنعت به‌‌‌میزان ۳درصد بود که بیشترین میزان بازدهی را شرکت «لازما» با ثبت عدد ۲۲درصد نصیب سهامداران خود کرد. عمده دلیل افزایش یکباره اقبال سهامداران به این گروه از بازار سرمایه را می‌‌‌توان عملکرد خوب سالانه این صنعت دانست. براساس صورت‌های مالی ۱۴۰۱، این صنعت در مدت مذکور توانسته است درآمد ۲۴هزار و ۷۷۸میلیارد تومانی را در کنار سود ۴هزار و ۱۳۷میلیارد تومانی و حاشیه سود خالص ۱۷درصدی به ثبت برساند. این گزارش بسیار خوب شرکت‌های تولیدکننده لوازم‌خانگی، اشتیاق سرمایه‌گذاران به خرید سهام شرکت‌های لوازم‌خانگی را برانگیخت و توانست این صنعت را به جایگاه چهارم بیشترین بازدهی خردادماه برساند.
تجارت ۵میلیارد دلاری ایران و چین
از دیگر گروه‌‌‌هایی که در راس بازدهی صنایع در خرداد قرار دارند، گروه بنادر و کشتیرانی است که بازدهی ۳درصدی را به ارمغان آورده است. در میان پنج‌شرکت فعال در این حوزه بیشترین بازدهی را طی مدت مذکور، «حبندر» کسب کرده که مجموعا ۷/ ۱۹درصد بازدهی را نصیب سهامداران خود کرده است. یکی از علت‌‌‌های افزایش استقبال سهامداران از شرکت‌های این گروه، سفر اخیر سلطان عمان به ایران بود. طی این سفر چهار سند همکاری در حوزه اقتصادی، سرمایه‌گذاری، همکاری در مناطق آزاد و همکاری در حوزه انرژی به امضا رسید. همچنین تازه‌‌‌ترین آمار منتشرشده از سوی گمرک چین نشان داد که مبادلات این کشور با ایران در چهارماه نخست سال‌جاری میلادی با رشد ۴درصدی همراه بوده و به ۵میلیارد و ۲۳۰میلیون دلار رسیده است. دوعامل مذکور در کنارهم موجب شدند تا کام سهامداران گروه بنادر و کشتیرانی در خردادماه شیرین شود.
تجدید ارزیابی سه بانک دولتی
گروه بانکی طی خرداد ۱۴۰۲، مجموعا بازدهی صفر درصدی (خنثی) را نصیب سهامداران خود کرد که بیشترین میزان بازدهی در این گروه مربوط به «سمایه» و «وشهر» با ثبت رشد ۲۹درصدی و ۲۷درصدی بود. از زمانی که سلطان عمان وارد ایران شد، زمزمه احیای برجام شدت گرفت و گروه بانکی به این دلیل با افزایش استقبال زیاد سهامداران همراه شد.
در این بین، تراز عملیاتی ماهانه بیش از ۵همتی بانک ملت (سود تسهیلات منهای سود سپرده) که نسبت به اردیبهشت رشد ۱۱۹درصدی را تجربه کرد، به همراه خبر افزایش سرمایه از محل تجدیدارزیابی به‌‌‌دلیل کسب امتیاز معافیت مالیاتی این بانک، استقبال از نماد «وبملت» را افزایش داد و مجموعا بازدهی ۸/ ۱۳درصدی را نصیب سهامداران آن کرد. تجدید ارزیابی به همین‌جا ختم نشد و بانک صادرات نیز طی شفاف‌‌‌سازی اعلام کرد که تجدید ارزیابی دارایی‌‌‌های ثابت جزو برنامه‌‌‌های آتی این بانک است. حسابرس بانک تجارت نیز دارایی‌‌‌های این بانک را فهرست و اعلام کرد که به‌‌‌روزرسانی آن ضروری است. بنابراین، بانک تجارت، سومین بانکی بود که از تجدید ارزیابی صحبت به میان آورد. موارد مذکور در کنار عرضه‌‌‌اولیه گروه مالی شهر (زیرمجموعه بانک شهر) جو مثبت خوبی را برای این گروه به ارمغان آورد.
رشد تولید در کنار افزایش صادرات نفت
گروه فرآوردههای نفتی طی دوره ۳۱روزه خرداد، بازدهی منفی۶درصدی را نصیب سهامداران خود کرد که به میانگین بازدهی صنایع کل بازار سرمایه نزدیک بود. در این میان، بیشترین کسب بازدهی مربوط به شرکت «شنفت» با ۳/ ۱۳درصد بود و شرکت «شبریز» با ثبت بازدهی منفی ۱۷درصدی کمترین میزان را در این گروه به خود اختصاص داد. در امضای سند همکاری ایران و عمان قرار بر این شد که توافقاتی در خصوص صادرات نفت ایران صورت گیرد که این امر موجب افزایش اقبال سرمایه‌گذاران به صنعت فرآوردههای نفتی (پالایشگاهی‌‌‌ها) شد. طبق اعلام آژانس بین‌المللی انرژی، تولید روزانه نفت ایران در خرداد ۶۰هزار بشکه افزایش یافت.
در خصوص صادرات نیز طبق گزارش بلومبرگ، صادرات نفت ایران در ۳۱روز خرداد به یک‌میلیون و ۶۰۰هزار بشکه در روز رسید که این عدد دوبرابر متوسط دوسال گذشته است. به عقیده فعالان بازار، اعداد و ارقام نمایانگر توافقی اعلام‌نشده میان ایران و آمریکاست که همه این عوامل در کنار یکدیگر موجب شدند تا سرمایه‌گذاران به این گروه ارزمحور بازار سهام روی آورند.
سنت‌شکنی بانک‌مرکزی در افزایش نرخ کارمزد
یکی از اخبار بااهمیت، بخشنامه کارمزد کارت‌‌‌به‌‌‌کارت در اپلیکیشن‌‌‌های پرداختی توسط بانک‌مرکزی بود. بر این اساس بانک صادرکننده کارت، بانک پذیرنده و خود پذیرنده به‌‌‌ازای هر تراکنش مشمول کارمز می‌‌‌شوند. تا قبل از این بخشنامه، هزینه کارمزد کاربر برای تراکنش زیر یک‌میلیون تومان، ۶۰۰تومان بود و حالا براساس این بخشنامه باید به‌‌‌ازای هر تراکنش زیر یک‌میلیون، ۷۲۰تومان کارمزد پرداخت شود. این خبر موجب بازخورد خوبی در این گروه شد و سهم‌‌‌هایی همچون «سیستم»، «پی‌‌‌پاد» و «رانفور» بهترتیب با کسب بازدهی ۸، ۵ و ۳درصدی بیشترین میزان رشد قیمتی را طی ماه مذکور تجربه کردند.
شکست تک‌عامل مثبت برجام خودروسازان از ۵مولفه منفی
گروه خودروساز بازار سرمایه مجموعا در خردادماه بازدهی منفی ۱۰درصد را نصیب سهامداران خود کرد و یکی از بدترین صنایع به لحاظ بازدهی در این مدت بود. بیشترین افت مربوط به شرکت «خپارس» بود که مجموعا بازدهی منفی ۱۸درصدی را به‌‌‌ثبت رساند. از ۲۶آبان سال ۱۴۰۰ تاکنون در مجموع ۶۰اتفاق در پرحاشیه‌‌‌ترین صنعت بازار سرمایه که همان خودروسازان هستند رقم خورده است. بازار سهام همواره تحت‌تاثیر اتفاقات این گروه رنگ قرمز و سبز به خود گرفته و متاسفانه خودروسازان زیان‌‌‌دهی همچون ایران‌خودرو و «خساپا» لیدر بازار شدند و عمده تحرکات سهام بورس تهران به این دو شرکت بازمی‌گردد. قصه تکراری عرضه خودرو در بورس‌کالا در خرداد نیز دردسرهای فراوانی برای خودروسازان به‌‌‌همراه داشت و سیاستگذار یک‌بار دیگر نشان داد که منافع سهامداران خودرویی برای او اهمیتی ندارد و به سیاست غلط قیمت‌گذاری دستوری خود ادامه داد. این موضوع در صورت‌های مالی ۱۲ماهه خودرویی‌‌‌ها نیز نمایان شد که به‌‌‌تنهایی زیان ۳۲هزار میلیارد‌تومانی در یک‌سال ساخت! این در حالی است که عرضه خودرو در بورس‌کالا طی سال ۱۴۰۱، درآمد ۵/ ۱۷همتی برای هر ۶خودروساز به‌‌‌همراه داشته که در صورت تداوم این موضوع می‌‌‌توانست حال وخیم این صنعت را بهبود بخشد. با این حال به‌‌‌گفته پورابراهیمی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، در صنعت خودرو ۱۲۵هزار میلیارد تومان رانت به‌‌‌دلیل قیمت‌گذاری دستوری توزیع شده است. از اتفاقات جالب ایران‌خودرو و «خساپا» گسترش شایعه‌‌‌ای مبنی بر انتقال این دو سهم به بازار پایه فرابورس باتوجه به زیان آنها در سه‌سال متوالی (از ۹۹ تا ۱۴۰۱) بود. در مجموع فعلا تنها راهی که در این شرایط می‌‌‌تواند این دو شرکت را از تعلیق نجات دهد، تجدید ارزیابی دارایی‌‌‌های آنهاست؛ چرا که آخرین مرتبه تجدید ارزیابی آنها در سال ۱۳۹۸ رقم خورده و تورم بالای این چندسال می‌‌‌تواند زیان این خودروسازان را تا حدی پوشش دهد. تنها خبر مثبت برای گروه خودرو احتمال احیای برجام بود که چندروزی جو مثبت در آنها برقرار کرد؛ اما این خبر نتوانست زیان فراوان و قیمت‌گذاری دستوری این صنعت را خنثی کند و به همین خاطر شرکت‌های این گروه با افت فراوانی همراه شدند. از عوامل منفی دیگر این صنعت می‌‌‌توان به لغو عرضه ۶۰۰دستگاه دیگنیتی در بورس‌کالا، انصراف ۵۰درصدی متقاضیان خودروهای مونتاژی و تصویب مصوبه واردات خودرو در مجلس اشاره کرد که در کنار عوامل فوق، شتاب کاهش قیمتی این گروه بازار سهام را افزایش داد.
پیشخور شدن افزایش نرخ قندوشکری‌‌‌ها
گروه قندوشکری بازار سهام در خرداد با ثبت بازدهی منفی ۱۳درصد بدترین عملکرد را به لحاظ بازدهی از آن خود کرد. بیشترین کاهش قیمتی را «قشرین» با ثبت بازدهی منفی ۷/ ۲۲درصد تجربه کرد. اتفاق جالب توجهی که در ماه خرداد رخ داد، جهش قیمت شکر جهانی به بیشترین حد یک‌ماه خود یعنی قیمت ۷۰۰دلار بود. این امر موجب شد تا بار دیگر در سال ۱۴۰۲، افزایش نرخ داشته باشند و از این رو نرخ هر کیلو شکر برای مصرف‌کننده ۲۸هزارتومان و در کارخانه ۲۵هزار و ۵۰۰تومان اعلام شد. همچنین با توجه به جهش بالای نرخ جهانی امور تعیین سقف ارزی شکر از وزارت جهاد کشاورزی به دفتر خدمات بازرگانی منتقل شد. با این حال اتفاق اخیر موجب رشد قیمتی سهام این گروه بازار سرمایه نشد؛ چرا که از قبل این افزایش نرخ در قیمت‌ها لحاظ شده بود و نسبت قیمت به سود بالایی در این گروه رقم خورده بود و انتظار می‌رفت که اصلاح در گروه‌‌‌های کوچک بازار همچون قندوشکری، کاشیوسرامیک و صنایع چوب رقم بخورد که این اتفاق رخ داد و این سه صنعت در قعر جدول بازدهی‌‌‌های خرداد قرار گرفتند.
