دکترین ملی کریدورها
آمریکا سالهاست به این جمعبندی رسیده که مهار ایران صرفا با تحریم ممکن نیست. راهبرد جدید، کاهش تدریجی نقش ایران در شبکه تجارت جهانی و افزایش هزینه اتصال کشور به اقتصاد بینالملل است؛ از فشار بر حملونقل دریایی و افزایش ریسک بیمه گرفته تا طراحی مسیرهای جایگزین برای دور زدن ایران در زنجیرههای تجارت و انرژی. هدف روشن است: محدودسازی تدریجی مزیت ژئوپلیتیک ایران. در چنین شرایطی، مساله اصلی فقط فشار بیرونی نیست؛ غفلتهای انباشته داخلی نیز تعیینکننده بودهاند. سالها درباره موقعیت ممتاز ژئوپلیتیک ایران سخن گفته شد، اما این موقعیت به یک نظام منسجم زیرساختی و راهبردی تبدیل نشد. کریدورها و پروژههای ترانزیتی در بسیاری موارد بهصورت پراکنده، کند و بدون یک نگاه کلان امنیتمحور پیش رفتند، درحالیکه جهان وارد عصر «جنگ کریدورها» شده بود؛ عصری که در آن مسیرها به اندازه مرزها و حتی بیشتر از آن اهمیت دارند.
در میانه این جنگ، ایران بیش از هر زمان دیگری به یک «دکترین ملی کریدوری» نیاز دارد. دکترینی که بر اساس آن، ترانزیت، لجستیک، بنادر، خطوط ریلی و اتصال منطقهای، نه پروژههای بخشی، بلکه ستونهای اصلی امنیت ملی و قدرت اقتصادی کشور تعریف شوند. این دکترین باید سه اصل را مبنا قرار دهد: اتصالپذیری فعال، تنوعبخشی مسیرها و تبدیل ایران به گره مرکزی شبکههای ترانزیتی منطقه. بدون چنین چارچوبی، اقدامات پراکنده، نهتنها کافی نیستند، بلکه در برابر رقابت ژئوپلیتیک موجود، ناکارآمد خواهند بود.
در این چارچوب، نقش چهار رکن اصلی کشور کاملا به هم پیوسته است. مجلس باید این دکترین ملی کریدوری را به قانون الزامآور تبدیل کند؛ قانونی که توسعه زیرساختهای ترانزیتی را از سطح پروژههای متغیر بودجهای خارج کرده و به یک اولویت پایدار امنیت ملی ارتقا دهد. دولت باید این دکترین را در قالب سیاست اجرایی منسجم پیاده کند و هماهنگی میان دستگاهها را از سطح اداری به سطح راهبردی برساند. بخش خصوصی باید بهعنوان شریک واقعی در توسعه لجستیک و ترانزیت وارد میدان شود و از نگاه کوتاهمدت پروژهای فاصله بگیرد و مردم نیز باید بدانند که آینده اشتغال، قدرت اقتصادی، ارزش پول ملی و تابآوری کشور، به میزان حضور ایران در شبکه کریدورهای جهانی وابسته است.
این چهار سطح اگر در امتداد یکدیگر قرار نگیرند، هیچ دکترین و سیاستی به نتیجه نخواهد رسید. اما اگر در قالب یک دکترین ملی کریدوری منسجم شوند، ایران همچنان میتواند جایگاه تاریخی خود را بهعنوان محور اتصال منطقه حفظ و بازسازی کند. در میانه جنگ رمضان، مساله فقط میدان نظامی نیست. مساله این است که همزمان با جنگ، نظم آینده منطقه در حال شکلگیری است. کشورهایی که در شبکه کریدورها جایگاه دارند، در آینده نیز نقشآفرین خواهند بود و کشورهایی که از این شبکه حذف شوند، به حاشیه رانده میشوند. در جهان امروز، قدرت فقط در توان نظامی تعریف نمیشود در توان اتصال نیز تعریف میشود و اگر کریدورها را ببازیم، جنگ را باختهایم.
* عضو کمیسیون اقتصادی مجلس
