رگولاتوری بورس در تنشهای سیاسی
سازمان بورس باید با بازارگردانان، صندوقهای سرمایهگذاری، نهادهای اعتباری و بانکمرکزی هماهنگ شود و در صورت نیاز تدابیر تسهیلی موقت مانند خطوط اعتباری اضطراری، تضمین نقدینگی یا معافیتهای مالیاتی محدود و مشروط را پیشنهاد دهد. همچنین فعالسازی سریع بازارگردانان داخلی و تسهیل ورودموقت سرمایهگذاران نهادی خارجی با رعایت ملاحظات امنیتی میتواند مانع بروز شوکهای منفی در انتظارات شود.اطلاعرسانی باید منظم، متمرکز و مبتنی بر داده باشد تا شایعات و رفتارهای هیجانی کاهش یابد. انتشار گزارشهای دورهای درباره وضعیت معاملات و نقدشوندگی، تاثیر حملات یا اختلالات بر زنجیره تامین شرکتها، محدودیتهای عملیاتی و دسترسی به بازارهای خارجی ضروری است. پیامها باید قابلفهم برای سرمایهگذاران خرد باشند و شامل راهنماییهای عملی مثل مراحل ثبت شکایت، نحوه استفاده از تدابیر حمایتی و کانالهای تماس اضطراری باشند. علاوهبر اطلاعرسانی عمومی، برگزاری جلسات مستمر با بازارگردانان، صندوقهای بزرگ و اتاقهای فکر بازار برای تبادل اطلاعات و هماهنگی سیاستها الزامی است.
اعمال ابزارهای کنترل نوسان باید هدفمند، شفاف و موقتی باشد تا فرآیند کشف قیمت مخدوش نشود. این ابزارها شامل توقف نمادها در شرایط قیمتگذاری غیرمنطقی، محدودیتهای نوسان تطبیقی متناسب با عمق بازار، صفگردانی مکانیزه و افزایش دسترسی به اطلاعات سفارشها هستند. برای هر ابزار لازم است شاخصهای روشن ورود و خروج تعریف شود، ماننددرصد تغییر، کاهش حجم معاملات یا افزایش اختلاف قیمت عرضه و تقاضا تا فعالان بازار بدانند چه زمانی و چرا این محدودیتها اعمال یا برداشته میشوند.
حفاظت از سهامداران خرد باید در راس اولویتها باشد تا آثار روانی و مالی جنگ کاهش یابد. لازم است سازوکارهای رسیدگی به شکایات تسریع شود، دستورالعملهای رفتاری برای کارگزاران و صادرکنندگان در شرایط بحرانی تدوین و آموزشهای سریع و متمرکز برای مدیریت ریسک و حفظ دارایی ارائه شود. افشای معاملات بزرگ و بلوکها باید تسهیل شود و برخورد قاطع با دستکاری بازار، معاملات مشکوک و سوءاستفاده از اطلاعات داخلی اجرا شود. نتایج این برخوردها باید بهصورت عمومی گزارش شود تا بازگشت اعتماد با سرعت انجام شود. در بحرانهای نظامی احتمال حملات سایبری و اختلال فنی افزایش مییابد، بنابراین تضمین پایداری سامانههای معاملات، مراکز داده پشتیبان و کانالهای ارتباطی ضروری است. برنامههای بازیابی از حادثه، مسیرهای جایگزین اجرایی برای معاملات، تستهای استرس دورهای و تمرینهای هماهنگ با نهادهای امنیت سایبری و اپراتورهای ارتباطی باید پیاده شوند. علاوهبر این، طرحهای احرازهویت چندمرحلهای و محافظت از دادههای حساس معاملهگران باید تقویت شود تا حملات هدفمند موفق نشوند.
تصمیمهای اضطراری نیاز به چارچوب حکمرانی روشن دارند تا از اقدامات متناقض بین نهادها جلوگیری شود. ایجاد کمیتههای هماهنگی میان سازمان بورس، بانکمرکزی، وزارت اقتصاد، نهادهای امنیتی و نمایندگان بازار میتواند جریان تصمیمگیری را سریع و منسجم کند. هر اقدام موقتی باید دارای معیارهای عینی برای اجرا و زمانبندی خروج باشد و نتایج اقدامات و ارزیابی آثار اقتصادی آنها بهصورت شفاف منتشر شود تا پاسخگویی و یادگیری بعدی ممکن شود.
برداشتن محدودیتها باید تدریجی و منطبق بر شاخصهای از پیش تعیینشده انجام شود تا از بازگشت ناگهانی نوسان شدید جلوگیری شود. فازهای خروج باید شامل اطلاعرسانی قبلی، حمایتهای موازی برای بازارگردانان و برنامههای آموزشی برای سرمایهگذاران خرد باشند، پس از فروکش بحران، انجام ارزیابیهای مستقل از عملکرد بازار و نهاد ناظر و اعمال اصلاحات ساختاری برای تقویت تابآوری بلندمدت ضروری است.
ترکیب شفافیت مستمر، بهکارگیری ابزارهای متناسب کنترل نوسان، تامین نقدشوندگی از طریق هماهنگی با نهادهای مالی، حمایت فعال از سرمایهگذاران خرد، تقویت زیرساختها و ایجاد سازوکارهای حکمرانی و پاسخگویی میتواند اثرات اقتصادی جنگ بر بازار سرمایه را کاهش دهد و ثبات نسبتا بیشتری فراهم کند. اقدامها باید موقت، شفاف، مبتنی بر شاخصهای کمی و همراه با برنامه خروج روشن باشند تا هم کارآیی بازار حفظ شود و هم اعتماد عمومی بازسازی شود.
* مدیر سرمایهگذاری
