فولاد مبارکه در مسیر کربن زدایی

تغییرات اقلیمی، محدودیت منابع طبیعی و سخت‌گیرانه‌تر شدن مقررات زیست‌محیطی باعث شده است مفهوم «فولاد سبز» از یک شعار محیط زیستی به یک ضرورت اقتصادی تبدیل شود. بسیاری از کشورها و بازارهای بزرگ جهان به سمت وضع استانداردهای سخت‌گیرانه‌تر حرکت کرده‌اند و شرکت‌هایی که نتوانند خود را با این شرایط جدید تطبیق دهند، در سال‌های آینده با چالش‌های جدی در حوزه صادرات و رقابت‌پذیری روبه‌رو خواهند شد.

در چنین فضایی، حرکت به سمت صنعت کم‌کربن دیگر صرفاً یک انتخاب داوطلبانه نیست. این مسیر به بخشی از راهبرد بقا و توسعه صنایع بزرگ تبدیل شده است.

گروه فولاد مبارکه نیز طی سال‌های اخیر تلاش کرده است همزمان با توسعه ظرفیت‌های تولیدی، الزامات جدید صنعت جهان را در برنامه‌های خود لحاظ کند. سرمایه‌گذاری حدود ۲.۳ میلیارد دلاری این مجموعه در پروژه‌های زیست‌محیطی نشان می‌دهد نگاه به محیط زیست از سطح مسئولیت اجتماعی فراتر رفته و به بخشی از راهبرد توسعه آینده شرکت تبدیل شده است.

یکی از مهم‌ترین محورهای این رویکرد، کاهش شدت انتشار کربن در فرآیند تولید است. امروز صنعت فولاد حدود هفت تا هشت درصد از انتشار دی‌اکسید کربن جهان را به خود اختصاص می‌دهد و به همین دلیل در مرکز برنامه‌های جهانی کربن‌زدایی قرار گرفته است. بسیاری از فولادسازان بزرگ دنیا در حال سرمایه‌گذاری بر فناوری‌های نوین، توسعه کوره‌های الکتریکی، بازیافت انرژی و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر هستند تا ردپای کربنی محصولات خود را کاهش دهند.

در فولاد مبارکه نیز بخشی از این مسیر از طریق توسعه فناوری‌های کم‌مصرف، ارتقای بهره‌وری انرژی و اجرای پروژه‌های بازیافت حرارت دنبال می‌شود. استفاده از سامانه‌های هوشمند مدیریت انرژی و توسعه زیرساخت‌های پایش زیست‌محیطی نیز با همین هدف در دستور کار قرار گرفته است.

در کنار موضوع کربن، مدیریت آب به یکی از مهم‌ترین محورهای تحول صنعتی در جهان تبدیل شده است. به‌ویژه در کشورهایی که با تنش آبی مواجه هستند، آینده صنعت بدون بازچرخانی آب و کاهش برداشت از منابع طبیعی قابل تصور نیست. در همین راستا، فولاد مبارکه طی سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در حوزه تصفیه پساب و بازچرخانی آب انجام داده تا وابستگی خود به منابع آب خام را کاهش دهد.

اقتصاد چرخشی نیز بخش دیگری از نقشه راه جدید صنایع پیشرو محسوب می‌شود. در این رویکرد، پسماند به عنوان یک ماده زائد تلقی نمی‌شود، بلکه دوباره به چرخه تولید بازمی‌گردد و به منبعی برای خلق ارزش تبدیل می‌شود. بسیاری از پروژه‌های زیست‌محیطی فولاد مبارکه نیز با همین نگاه طراحی شده‌اند تا ضمن کاهش مصرف منابع، میزان تولید پسماند را نیز کاهش دهند.

همزمان با این تحولات، انرژی‌های تجدیدپذیر به یکی از ارکان اصلی صنعت کم‌کربن تبدیل شده‌اند. ناترازی انرژی و محدودیت‌های برق در سال‌های اخیر نشان داده است که امنیت انرژی و توسعه پایدار دیگر دو مفهوم جداگانه نیستند. صنایع بزرگ برای حفظ پایداری تولید ناچارند بخشی از نیاز انرژی خود را از منابع پاک تأمین کنند. ورود فولاد مبارکه به پروژه‌های نیروگاه خورشیدی و بادی را می‌توان در همین چارچوب ارزیابی کرد.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار می‌شود که استانداردهای جهانی نیز در حال حرکت به سمت ارزیابی دقیق‌تر عملکرد زیست‌محیطی صنایع هستند. نسخه جدید استاندارد ISO ۱۴۰۰۱ که در سال ۲۰۲۶ منتشر شده است، توجه ویژه‌ای به موضوعاتی مانند تغییرات اقلیمی، بهره‌وری منابع، زنجیره تأمین و نتایج قابل اندازه‌گیری زیست‌محیطی دارد. در واقع جهان از مرحله اعلام تعهدات زیست‌محیطی عبور کرده و وارد دوره‌ای شده است که شرکت‌ها باید نتایج اقدامات خود را به صورت عملی و مستند نشان دهند.

در چنین شرایطی، حرکت به سمت فولاد کم‌کربن را نمی‌توان صرفاً یک اقدام زیست‌محیطی دانست. این تحول بخشی از آینده رقابت صنعتی در جهان است. شرکت‌هایی که امروز برای کاهش مصرف انرژی، مدیریت منابع آب، توسعه انرژی‌های پاک و کاهش انتشار کربن سرمایه‌گذاری می‌کنند، در واقع جایگاه خود را در بازارهای فردا تثبیت می‌کنند.

مسیر پیش روی فولاد مبارکه نیز از همین جنس است. مسیری که در آن توسعه صنعتی و حفاظت از محیط زیست در برابر یکدیگر قرار نمی‌گیرند، بلکه به دو ضلع یک راهبرد مشترک برای آینده صنعت تبدیل می‌شوند. در جهانی که صنعت به سمت کربن‌زدایی حرکت می‌کند، موفقیت تنها با تولید بیشتر سنجیده نخواهد شد. توانایی تولید پاک‌تر، بهره‌ورتر و سازگارتر با محیط زیست نیز به همان اندازه اهمیت خواهد داشت.