رونق معاملات سهام، درآمد صنعت فعالیت مرتبط با اوراق بهادار را به حرکت درآورد
فراکاپها سوار بر موج معاملات
در سال جاری اما شتاب رشد بیشتر شده است. درآمد صنعت اداره بازارهای مالی(فراکاپ) در بهار به ۳ هزار و ۱۷۱میلیارد تومان رسید که ۱۳۵ درصد بیشتر از بهار سال گذشته بود. این روند در تیرماه نیز ادامه یافت و درآمد فراکاپها با رشد ۲۱۴ درصدی نسبت به تیر ۱۴۰۴ به هزار و ۲۷۰میلیارد تومان رسید. استمرار رشد در چهار ماه نخست نشان میدهد افزایش درآمد محدود به یک ماه یا یک گزارش فصلی نبوده و در طول سال جاری ادامه داشته است. شرکتهای صنعت اداره بازارهای مالی که در بازار سهام با نام فراکاپ شناخته میشوند شامل ۵ شرکت فعال است که عبارتند از: بورس، فرابورس، کالا(بورس کالا)، انرژی(بورس انرژی) و سپرده. این پنج شرکت زیرساخت اصلی بازار سرمایه ایران را تشکیل میدهند. درآمد اصلی شرکتهای فراکاپ از کارمزد معاملات است.
رونق بازار، در حساب فراکاپها نشست
برای بررسی عملکرد فراکاپها، رقم درآمد به تنهایی کافی نیست. بخش مهمتر این است که این درآمد از چه محلی به دست آمده است. مدل کسبوکار شرکتهای این گروه باعث میشود کارمزد معاملات سهم مهمی در درآمد آنها داشته باشد. بنابراین افزایش فعالیت بازار میتواند مستقیما به رشد درآمد این شرکتها منجر شود.
دادههای چهار ماه نخست سال نیز همین ارتباط را نشان میدهد. میانگین رشد درآمد حاصل از منبع اصلی درآمد شرکتهای فراکاپ در این دوره به ۱۱۸ درصد رسیده است. بورس انرژی در این بخش عملکرد بهتری داشته و درآمد آن از محل کارمزد معاملات ۱۳۸ درصد افزایش یافته است. در تیرماه، شتاب رشد بیشتر بوده است. میانگین درآمد حاصل از کارمزد معاملات شرکتهای این گروه در این ماه ۲۶۴ درصد افزایش داشته است. فرابورس در این مقطع بیشترین رشد را ثبت کرده و درآمد کارمزدی آن ۳۸۳ درصد بیشتر از تیر سال گذشته شده است. مقایسه تیرماه با متوسط چهار ماه نخست سال نیز از افزایش فعالیت معاملاتی حکایت دارد. درآمد صنعت از محل منبع اصلی درآمد در تیرماه به طور متوسط ۴۱ درصد بیشتر از متوسط چهار ماه نخست بوده است. در این میان، بورس تهران با رشد ۸۲ درصدی در صدر قرار گرفته است. این اختلاف عملکرد میان شرکتها نشان میدهد رونق معاملات اثر یکسانی بر تمام فراکاپها ندارد. نوع فعالیت، بازار هدف و ترکیب درآمدی هر شرکت تعیین میکند که افزایش معاملات تا چه اندازه در صورتهای مالی آن منعکس شود. به همین دلیل، بررسی عملکرد شرکتها در این گروه تنها با مقایسه درآمد کل، تصویر کاملی ارائه نمیکند.
برنده رالی درآمدزایی فراکاپها
در میان شرکتهای این گروه، بورس کالا در چهار ماه نخست امسال بیشترین رشد درآمد را به ثبت رسانده است. درآمد این شرکت با افزایش ۱۸۷ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته به ۲ هزار و ۵۱۶میلیارد تومان رسید. این عملکرد نشان میدهد رشد فعالیت معاملاتی در بازارهای مختلف، اثر یکسانی بر شرکتهای این گروه ندارد. بورس کالا و بورس انرژی به دلیل ارتباط مستقیمتر با معاملات کالا و انرژی، از شرایط این بازارها تاثیر میپذیرند، درحالیکه عملکرد بورس تهران و فرابورس بیشتر با وضعیت معاملات سهام و ابزارهای مالی مرتبط است. از این رو، ادامه رشد درآمد فراکاپها را نمیتوان تنها به افزایش کلی ارزش معاملات بازار سرمایه نسبت داد. ترکیب این معاملات نیز اهمیت دارد. اگر افزایش فعالیت در بازارهایی رخ دهد که سهم بیشتری در درآمد یک شرکت دارند، اثر آن بر صورتهای مالی میتواند به مراتب بیشتر باشد.
همگرایی درآمد و سود
رشد درآمد در چهار ماه نخست سال تنها اتفاق مثبت در عملکرد فراکاپها نبوده است. ساختار هزینه این شرکتها با صنایع تولیدی تفاوت دارد و افزایش حجم فعالیت معاملاتی لزوما به همان نسبت نیازمند افزایش هزینههای عملیاتی نیست. به همین دلیل، در دورههای رونق بازار، بخشی از رشد درآمد میتواند با سرعت بالایی به سود تبدیل شود. میانگین حاشیه سود صنعت در ۱۵ سال گذشته ۷۰ درصد بوده است. این نسبت در سال ۱۴۰۴ به ۷۶ درصد رسید و در بهار امسال نیز حاشیه سود فراکاپها تا ۷۸ درصد افزایش یافت. این رقم ۶ واحد درصد بالاتر از میانگین حاشیه سود فصلی صنعت (72درصد) است. قرار گرفتن حاشیه سود در چنین سطحی در کنار رشد بیش از دو برابری درآمد، نکته مهمی در عملکرد امسال فراکاپهاست. در واقع، رشد درآمد تاکنون با افزایش متناسب هزینهها همراه نشده و همین موضوع اجازه داده بخش قابلتوجهی از درآمد اضافی در سودآوری شرکتها منعکس شود. البته همین ویژگی یک نقطه ضعف نیز دارد. هزینه پایینتر نسبت به صنایع تولیدی به این معنا نیست که درآمد فراکاپها پایدارتر است. وابستگی مستقیم به معاملات باعث میشود در صورت افت ارزش معاملات، درآمد شرکتها نیز بتواند با سرعت زیادی کاهش پیدا کند. بنابراین حاشیه سود بالای فعلی تا زمانی ارزش تحلیلی دارد که سطح فعالیت بازار حفظ شود.
برنده سودآوری صنعت
عملکرد شرکتهای این گروه در شاخصهای مختلف یکسان نبوده است. بورس کالا در رشد درآمد چهار ماهه در جایگاه نخست قرار گرفته و بورس انرژی نیز در رشد درآمد کارمزدی عملکرد بالایی داشته است. در مقابل، فرابورس در بخش سودآوری وضعیت قابلتوجهی ثبت کرده است. حاشیه سود فرابورس در سال ۱۴۰۴ به ۵۷ درصد رسید و در بهار امسال نیز ۷۳ درصد ثبت شد. این ارقام نشان میدهد این شرکت توانسته بخش قابلتوجهی از درآمد خود را به سود تبدیل کند.
در تیرماه نیز فرابورس از نظر رشد درآمد حاصل از کارمزد معاملات عملکرد متفاوتی داشت و افزایش ۳۸۳ درصدی را ثبت کرد. بنابراین در میان شرکتهای این گروه نمیتوان یک شرکت را در تمام شاخصها برنده مطلق دانست. هر شرکت با توجه به نوع فعالیت و ترکیب درآمدی خود، در بخشی از عملکرد صنعت جایگاه متفاوتی دارد.
بازی اصلی در نیمه دوم سال
فراکاپها بیش از آنکه به قیمت یک محصول یا هزینه مواد اولیه وابسته باشند، از میزان فعالیت بازار سرمایه تاثیر میگیرند. افزایش ارزش و حجم معاملات میتواند در مدت کوتاهی درآمد آنها را بالا ببرد و افت معاملات نیز همین اثر را در جهت مخالف ایجاد میکند.
عملکرد چهار ماه نخست سال از این منظر امیدوارکننده است. درآمد صنعت با سرعت زیادی افزایش یافته، کارمزد معاملات رشد کرده و حاشیه سود نیز بالاتر از میانگین تاریخی قرار گرفته است. با این حال، برای سهامداران، مساله اصلی حفظ این شرایط در ماههای آینده است. اگر رونق معاملات ادامه پیدا کند، فراکاپها همچنان ظرفیت رشد درآمد و سودآوری خواهند داشت. در این میان، ترکیب معاملات اهمیت زیادی دارد و باید دید کدام بازارها بیشترین سهم را از افزایش فعالیت معاملاتی به خود اختصاص میدهند. در مقابل، کاهش ارزش معاملات میتواند خیلی سریع اثر خود را در درآمد این شرکتها نشان دهد. به همین دلیل، برای ارزیابی عملکرد فراکاپها در نیمه دوم سال، دنبال کردن ارزش و حجم معاملات بازار به اندازه بررسی گزارشهای ماهانه شرکتها اهمیت دارد. تفاوت اصلی این گروه با بسیاری از صنایع بورسی نیز همینجاست. موتور درآمد آنها در کارخانه و خط تولید قرار ندارد، بلکه در میزان فعالیت بازار میچرخد.
