نجات «غفارس» از قیمت‌گذاری دستوری؟
دنیای‌اقتصاد - عباس بیات: شرکت پگاه فارس که در حوزه صنایع غذایی و در زمینه خرید، فروش، فرآوری و توزیع شیر و انواع فرآورده‌های شیری به صورت فله‌ای و بسته‌بندی‌شده فعالیت می‌کند، در تاریخ ۶ آذر سال ۱۳۵۶ در کیلومتر ۳۲ جاده شیراز به تخت جمشید تاسیس شد.
سهامدار اصلی این شرکت، صنایع شیر ایران با ۸۳درصد سهام است. شاخص‌های سود «غفارس» نشان می‌دهد در چهار سال گذشته، روند حاشیه سود این شرکت رو به افزایش بوده است. با این تفاسیر پیش‌بینی می‌شود این روند در ۶ماه دوم ۱۴۰۱ نیز ادامه داشته باشد و شرکت مذکور به حاشیه سود ناخالص ۱۶درصد دست پیدا کند. با بررسی میزان تولیدات درمی‌یابیم که تا سال ۱۳۹۹ این روند افزایشی بوده و از این سال روند تولیدات رو به کاهش بوده؛ به طوری که در ۶ماهه اول ۱۴۰۱ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸درصد افت تولیدات داشته است. با توجه به پیش‌بینی خود شرکت از تداوم کاهش تولیدات در ۶ماه دوم ۱۴۰۱ و بالاتر بودن عمر شرکت نسبت به میانگین صنعت می‌توان گفت به‌دلیل مستهلک شدن خطوط تولید، افت تولید ادامه‌دار خواهد بود. از طرفی مبلغ فروش «غفارس» ظرف سه سال اخیر ۳۷درصد افزایش را به ثبت رسانده است.
مجموع عوامل ذکرشده موجب می‌شود برای سال ۱۴۰۱ به میزان ۸۵درصد افزایش درآمد فروش و ۷درصد کاهش میزان تولید پیش‌بینی شود. در نتیجه، این امر سبب تحقق ۱۰۳تومان سود به ازای هر سهم شرکت می‌شود.
معرفی شرکت
براساس آمارهای منتشرشده، شرکت شیر پاستوریزه پگاه فارس در تاریخ ۱۲مهرماه سال ۱۳۹۴ در سازمان بورس اوراق بهادار با نماد «غفارس» پذیرفته شد و در حال حاضر جزو واحدهای فرعی یکی از شرکت‌های بزرگ گروه صنایع شیر ایران در حال فعالیت است. ظرفیت تولید حال حاضر شرکت مذکور ۱۹۶هزار تن از قرار ۱۱۳هزار و ۵۰۰تن انواع شیر، ۳۲هزار و ۸۵۰تن ماست، ۱۶هزار و ۷۹۰تن پنیر، ۲هزار و ۱۰۰تن کره، ۲۵هزار و ۵۵۰تن دوغ و ۵هزار و ۶۵۷تن محصولات پودری به صورت سالانه است.
در این میان، طبق اساسنامه، موضوع فعالیت پگاه فارس عبارت است از خرید، فروش، فرآوری و توزیع شیر و انواع فرآورده‌های شیری به صورت فله و بسته‌بندی‌شده، واردات و صادرات شیر و کلیه فرآورده‌های شیری، کمک به افزایش کیفیت شیر در سطح کشور و انجام هرگونه فعالیت تولیدی یا بازرگانی مرتبط با موضوع این شرکت و توسعه فعالیت‌های موجود. همچنین خرید و فروش اوراق بهادار از قبیل اوراق مشارکت، سهام بورس و سپرده‌گذاری در بانک‌ها و...، سرمایه‌گذاری و مشارکت با اشخاص حقیقی و حقوقی در داخل و خارج از کشور نیز در زمره فعالیت‌های پگاه فارس قرار می‌گیرد.
محصولات شرکت
بررسی‌ها نشان می‌دهد محصولات اصلی شرکت پگاه فارس در پایان گزارش ۶ماهه ۱۴۰۱، شامل شیر، پنیر، ماست، خامه، محصولات پودری، دوغ و کره بوده است. از طرفی بررسی روند فروش صادراتی شرکت از این واقعیت حکایت دارد که همواره کمتر از ۵درصد درآمد شرکت را شامل شده و از سال ۱۴۰۰ این عدد به صفر رسیده است. با این تفاسیر می‌توان گفت فروش در «غفارس» تماما به صورت داخلی صورت می‌گیرد.
با بررسی مواد مصرفی شرکت درمی‌یابیم که سه‌نوع ماده اصلی از جمله شیر خام، مواد جانبی و مواد بسته‌بندی مورد استفاده قرار می‌گیرد. بررسی مواد مصرفی شرکت نشان می‌دهد مهم‌ترین ماده مورد استفاده پگاه فارس شیر خام بوده که عمده‌ترین تامین‌کننده آن شرکت کشت و صنعت دامپروری پگاه فارس است و مابقی از شرکت‌های تابعه تامین می‌شود.
بر این اساس می‌توان گفت ریسک عدم‌تامین مواد مستقیم در «غفارس» که در حدود ۹۰درصد بهای تمام‌شده را شامل می‌شود، بسیار پایین است. بررسی آمار تولید، فروش و سودآوری «غفارس» می‌تواند نقشه‌ای از عملکرد آن در گذشته به تحلیلگران ارائه دهد. بر این اساس در بخش تولیدات بررسی آمارها حاکی از آن است که تا سال ۱۳۹۹ این روند افزایشی بوده و از این سال به صفر رسیده است. در این میان از سال ۱۴۰۰ روند کاهشی در تولیدات مشاهده می‌شود، به‌طوری‌که در دوره ۶ماهه سال ۱۴۰۱ نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۸درصد از میزان تولیدات شرکت کاسته شده است. همچنین «غفارس» در پیش‌بینی خود از ۶ماه دوم ۱۴۰۱ میزان تولید را ۳۵درصد کاهشی در نظر گرفته است. عمده دلیل این موضوع را با توجه به قدمت بالای شرکت، می‌توان مستهلک شدن خطوط تولید دانست که این مهم نشان می‌دهد «غفارس» باید در این زمینه تدابیر لازم را اندیشیده و به‌روزرسانی‌هایی را در خطوط تولیدی خود ایجاد کند.
یکی دیگر از آمارهای مهم شرکت پگاه فارس، مبلغ فروش است. بررسی‌ها نشان می‌دهد «غفارس» در سه سال گذشته در مبلغ فروش رشد نسبتا خوبی را به ثبت رسانده و به طور میانگین ۳۷درصد به این مبلغ افزوده شده است.
بر همین اساس در ۶ماهه ۱۴۰۱ شرکت مذکور موفق شده است نسبت به دوره مشابه سال قبل ۹۵درصد به مبلغ فروش خود بیفزاید که این امر رشد درآمدی خوبی را برای این شرکت نشان می‌دهد. بنابراین با توجه به افت میزان تولیدات «غفارس»، رشد درآمدی آن را می‌توان به دلیل آزادسازی نرخ محصولات و در نتیجه رشد نرخ فروش شرکت دانست. آخرین موردی که باید در «غفارس» به بررسی روند آن پرداخت، حاشیه سودهای ناخالص، عملیاتی و خالص است.
در چهار سال اخیر میانگین حاشیه سودهای شرکت مذکور به ترتیب برابر با ۶درصد، یک‌درصد و صفر درصد بوده؛ این در حالی است که در ۶ماه اول ۱۴۰۱ حاشیه سودهای ناخالص، عملیاتی و خالص به ۱۵درصد، ۱۰درصد و ۷درصد رسیده است. بررسی روند حاشیه سود شرکت از این واقعیت حکایت دارد که در چهار سال اخیر روند آن افزایشی بوده، به طوری که حاشیه سود ناخالص شرکت از ۱۰درصد در سال ۱۳۹۷ به ۱۵درصد در ۶ماهه ۱۴۰۱ رسیده است.
همچنین «غفارس» در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ به زیان رسیده؛ با این حال از سال ۱۴۰۰ نه‌تنها زیان خود را جبران کرده، بلکه موفق به ثبت حاشیه سود خالص ۷درصدی شده است. با توجه به بررسی انجام‌شده می‌توان گفت شرکت توانسته هزینه‌های خود را به‌خوبی کنترل کند و با در نظر گرفتن این موضوع که قیمت‌گذاری دستوری در این شرکت حذف شده، می‌توان این روند را ادامه‌دار دانست.
نسبت سهامداران شرکت
سهامدار عمده حقوقی شرکت پگاه فارس عبارت است از شرکت صنایع شیر ایران که مالکیت ۸۳درصدی سهام «غفارس» را در اختیار دارد. با این تفاسیر شناوری «غفارس» در حدود ۱۷درصد است و شخص حقیقی که بیشتر از یک‌درصد سهام شرکت را در اختیار داشته باشد، در ترکیب سهامداران وجود ندارد و مالکیت عمده تماما در دست شخص حقوقی است.
تحلیل سود سال آینده
برای تخمین سهم سود سال ۱۴۰۱ «غفارس» ابتدا باید مفروضات و متغیرهای مؤثر بر سودآوری شرکت را مشخص کرد. مهم‌ترین متغیر اثرگذار بر سودآوری این شرکت نرخ محصولات تولیدی آن است. محصولات اصلی پگاه فارس که بیشترین درآمد شرکت را حاصل می‌کنند، شامل شیر، پنیر، ماست و خامه هستند. نرخ آنها بر اساس آخرین گزارش فعالیت ماهانه (آذرماه) به ترتیب ۲۲میلیون و ۹۷هزار تومان، ۹۱میلیون و ۷۹هزار تومان، ۲۶میلیون و ۹۸هزار تومان و ۷۱میلیون و ۷۱۷هزار تومان به ازای هر تن در نظر گرفته شده است.
همان‌طور که اشاره شد به دلیل مستهلک شدن خطوط تولید، روند تولیدات شرکت از سال ۱۴۰۰ کاهشی بوده است. بر این اساس برای ۶ماه دوم ۱۴۰۱ افت ۱۰درصدی میزان تولیدات نسبت به دوره مشابه گذشته در برآورد مبلغ فروش پیش‌بینی شده است. از طرفی نرخ‌های مهم دیگر عبارتند از افزایش حقوق، تورم و حمل‌ونقل که به‌ترتیب ۶۰درصد، ۴۰درصد و ۳۵درصد برآورد شده‌اند. همچنین نرخ دلار در بازار آزاد برای سال ۱۴۰۱ به طور میانگین برابر با ۳۴هزار تومان در نظر گرفته شده است.
با فرض این متغیرها و رشد ۱۸درصدی نرخ مواد اولیه، فروش شرکت پگاه فارس در سال ۱۴۰۱ برابر با یک‌هزار و ۸۲۹میلیارد تومان خواهد شد. از این میزان فروش ۲۸۶میلیارد تومان سود ناخالص، ۱۷۹میلیارد تومان سود عملیاتی و ۱۲۰میلیارد تومان سود خالص برآورد می‌شود. این در حالی است که در ۶ماه اول ۱۴۰۱، «غفارس» توانسته است به میزان ۸۵۸میلیارد تومان فروش به ثبت برساند. با این مفروضات، سود خالص به ازای هر سهم شرکت پگاه فارس برای سال ۱۴۰۱ برابر با ۱۰۳تومان پیش‌بینی می‌شود.
همان‌طور که در بخش مبلغ فروش به بررسی روند سالانه پرداخته شد، «غفارس» در ۶ماه اول ۱۴۰۱ موفق به افزایش درآمد فروش خود به میزان ۱۲۸درصد شده است. بر همین اساس پیش‌بینی می‌شود برای ۶ماه دوم ۱۴۰۱ رشد ۱۳درصدی و در کل سال افزایش ۸۵درصدی درآمد فروش شرکت نسبت به دوره مشابه گذشته به وقوع بپیوندد. با توجه به آخرین قیمت هر سهم «غفارس» که برابر با با ۹۳۴تومان بوده، نسبت قیمت به سود هر سهم شرکت برای سال ۱۴۰۱ برابر با ۹ می‌شود.
ریسک‌ها و فرصت‌های شرکت
اولین ریسکی که می‌تواند سودآوری شرکت پگاه فارس را تحت تاثیر قرار دهد، ریسک نقدینگی است. بر این اساس ایجاد محدودیت‌ها و سیاست‌های انقباضی از طرف بانک‌ها یا صندوق توسعه ملی و ستاد تسهیل برای ارائه تسهیلات بانکی، نرخ سود بالاتر برای تولید، عدم‌پرداخت تسهیلات ارزان‌قیمت تعیین‌شده مبنی بر سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در شرایط رکود تورمی، ایجاد قوانین و مقررات و اخذ مجوزهای غیرمرتبط و بوروکراسی و دیوان‌سالاری بیش از اندازه برای اعطای تسهیلات، درخواست تضامین محدودکننده برای ارائه خدمات، تمدید وام‌ها از طریق بانک‌ها و صندوق توسعه ملی و عدم‌اختصاص تسهیلات ارزان‌قیمت، سهم بخش صنعت و تولید با نرخ بهره پایین‌تر، بدون رعایت شرایط روز بنگاه‌های تولیدی یا عدم‌وصول به‌موقع مطالبات از مشتریان، می‌تواند شرکت را با ریسک نقدینگی مواجه کند.
با‌این‌حال عواملی از قبیل تقسیم منطقی سود سهام پیشنهادی و تخصیص بخشی از سود جهت افزایش سرمایه، تسهیل در تامین مالی از طریق ابزارهای نوین در بازار سرمایه، باعث کاهش ریسک نقدینگی خواهد شد. در این میان تغییر در نحوه توزیع و فروش مویرگی و اخذ وجوه به صورت نقدی یا اعتباری در کوتاه‌مدت، برای فروش محصولات شرکت، ریسک نقدینگی مربوط به عدم‌وصول مطالبات تجاری به صورت عمده‌فروشی در «غفارس» را به حداقل رسانده است.
از دیگر ریسک‌های شرکت می‌توان به ریسک مربوط به تغییرات نرخ بهره اشاره کرد. بر این اساس فراهم کردن بستر مناسب برای استقلال بانک‌مرکزی، در بهره‌گیری از ابزارهای پولی و عملی کردن سیاست‌ها به عنوان مهم‌ترین اولویت اصلاح نظام بانکی همواره مطرح بوده و در سایه دستیابی به این سیاست‌ها می‌توان سایر اولویت‌های شبکه‌بانکی را نیز مدنظر قرار داد.
بانک مرکزی مقتدر می‌تواند با اعلام سیاست‌های پولی مناسب، تورم را مهار کرده و از کسری بودجه تاثیر کمتری بپذیرد و این نرخ را به تعادل نزدیک‌تر کند. در این میان هرگونه افزایش قابل‌توجه در نرخ بهره می‌تواند هزینه تامین مالی بنگاه‌های اقتصادی را افزایش دهد که این امر باعث افزایش هزینه‌های شرکت و به دنبال آن کاهش سودآوری می‌شود. در این میان فراهم کردن شرایط در جنبه‌های مختلف برای تسریع و تسهیل در نحوه تامین مالی بنگاه‌های اقتصادی از طریق بازار سرمایه و حذف برخی از قوانین و مقررات موجود و هزینه‌هالی مازاد در این زمینه که به عنوان مانع وجود دارد و خروج از بانک‌محوری می‌تواند تاثیر بسزایی بر کاهش ریسک بهره برای بنگاه‌های اقتصادی بزرگ و متوسط در بر داشته باشد و ضرورت دارد در این زمینه تسریع و تسهیل صورت بپذیرد.
یکی دیگر از ریسک‌هایی که همواره بر «غفارس» سایه افکنده ریسک تجاری است. عواملی از قبیل واردات و صادرات بی‌رویه شیر خشک و کره و اعمال قیمت‌گذاری دستوری و تعرفه‌های ناعادلانه برای صادرات این محصولات، عرضه محصولات لبنی با بسته‌بندی‌های جدید داخلی یا وارداتی، اعطای تخفیفات و حاشیه سود خارج از عرف تجاری توسط برخی از رقبا در خصوص فروش محصولات لبنی مشابه، اعطای اعتبار بیش از اندازه به خریداران توسط رقبا، راه‌اندازی کارخانه‌های جدید لبنی و اشباع بازار، رقابت ناسالم توسط رقبا و حتی کمبود شیر خام، خامه و کره به دلیل افزایش بی‌رویه در قیمت آن، خروج بی‌رویه شیر خام از استان توسط واحدهای لبنی سایر استان‌ها، تاسیس مراکز جمع‌آوری شیر برای جذب شیر سایر استان‌ها، کاهش قدرت خرید اقشار مختلف مردم و حذف بخشی از مصرف لبنیات از سبد روزانه خانوار، تغییر در سیاست‌های کلان برای صادرات محصولات لبنی، ایجاد محدودیت برای صادرات از طرف کشورهای مقصد یا مراجع داخلی، عدم‌برنامه‌ریزی توسط مراجع ذی‌صلاح قانونی برای تعیین‌تکلیف میزان شیر خشک دپو‌شده در کل کشور، تاثیرات ناشی از حذف ارز ترجیحی۴۲۰۰تومان و سایر موارد مرتبط می‌تواند باعث کاهش تولید و درنتیجه افت فروش محصولات داخلی و صادراتی شود و شرکت را با برخی از ریسک‌های تجاری مواجه سازد.
جمع‌بندی
اگر به روند سود به ازای هر سهم شرکت پگاه فارس توجه شود، درمی‌یابیم در سال‌های گذشته همواره این نسبت روندی رو به رشد داشته، به طوری که در ۶ماهه اول ۱۴۰۱ توانسته است ۵۳تومان به ازای هر سهم سود ثبت کند. این در حالی است که در دوره مشابه سال قبل شرکت زیان‌ده بوده که به دلیل آزادسازی نرخ محصولات شرکت بوده است. از طرفی با توجه به محاسبات انجام‌شده، نسبت قیمت به ازای هر سهم برابر با ۹واحد برای سال ۱۴۰۱ برآورد شده است.
درنهایت با توجه به مجموع این عوامل می‌توان گفت شرکت از نظر مقدار و مبلغ فروش، حاشیه سودهای ناخالص، عملیاتی و خالص در حال رشد بوده که این موضوع نشان می‌دهد «غفارس» در کنترل هزینه‌های خود موفق عمل کرده است. در این میان با نگاهی به روند تولیدات درمی‌یابیم این شاخص تا سال ۱۳۹۹ رو به افزایش بوده و از این سال در مسیر کاهش قرار گرفته است. با توجه به قدمت بالای شرکت نسبت به صنعت می‌توان دلیل این افت را مستهلک شدن خطوط تولید دانست که این امر مستلزم چاره‌اندیشی «غفارس» برای بهینه‌سازی خطوط تولید خود است.
