نگاهی به عملکرد «شاوان»

همچنین از واحدهای کاتالیستی برای بهینه‌سازی محصولات در پالایشگاه‌‌‌های مدرن استفاده می‌شود. تقاضا برای فرآورده‌‌‌های نفتی سبک‌تر در حال افزایش است، از این رو پالایشگاه‌های مدرن‌تر و دارای پیچیدگی‌های بیشتر با هدف تبدیل نفت به محصولات ارزشمندتر ساخته شده‌اند. پالایشگاه‌های نفت، مجموعه‌های صنعتی بزرگی هستند که براساس خوراک، طراحی شده‌اند و دارای ضرایب پیچیدگی متفاوتی هستند که براساس پیچیدگی، محصولات متفاوتی تولید می‌کنند.

هرچه ضریب پیچیدگی بالاتر باشد، امکان تولید فرآورده‌‌‌های سبک‌تر با ارزش‌افزوده بالاتر و در نتیجه کسب سود بیشتر فراهم می‌شود. میزان سرمایه‌گذاری برای احداث یک‌پالایشگاه با ضریب پیچیدگی متوسط بین ۱۵ تا ۲۰‌هزار دلار به ازای هر بشکه ظرفیت پالایش است و با افزایش ضریب پیچیدگی تا ۲۵‌هزار دلار در هر بشکه سرمایه‌گذاری نیاز دارد.

صنعت پالایش در کشور، جزو صنایع استراتژیک محسوب می‌شود. سهم ایران در صنعت پالایش نفت تناسبی با میزان ذخایر نفت و گاز و حتی تولید آن ندارد.

ایران حدود ۲‌درصد از ظرفیت پالایش جهان را در اختیار دارد که این میزان هم به دلیل پالایشگاه‌های قدیمی با ضریب پیچیدگی پایین است.

ضریب پیچیدگی یا قابلیت تولید فرآورده‌های سبک با ارزش افزوده بالاتر رابطه مستقیمی با حاشیه سود پالایشگاه دارد، به گونه‌ای که برای دو پالایشگاه با خوراک مشابه، پالایشگاه دارای ضریب پیچیدگی بالاتر، حاشیه سود بیشتر و پالایشگاه با ضریب پیچیدگی پایین‌تر، حاشیه سود کمتری خواهد داشت.

این صنعت به دو بخش بالادستی و پایین‌دستی تقسیم می‌شود. صنایع بالادستی صنعت پالایش شامل هرگونه عملیات مربوط به اکتشاف مخازن، حفاری، تولید، بهره‌برداری و حمل‌ونقل نفت خام یا گاز و صنایع پایین‌دستی صنعت پالایش محدود به عملیات تصفیه و پالایش در تاسیسات پالایشی به‌منظور تولید فرآورده‌های نفتی و گازی می‌شود.

به صورت کلی فرآیندهایی که در پالایش نفت خام انجام می‌شوند تا بتوان از این رهگذر آنها را به فرآورده‌های نفتی تبدیل کرد، پالایش نام دارند. یکی از نکات مهم در فرآیند پالایش و استخراج نفت این است که باید به صورت پیوسته و مداوم انجام شود؛ در غیر‌این صورت، این موضوع می‌تواند به نابودی چاه‌های فعال و از بین رفتن ذخایر نفتی منجر شود.

محصولات متنوعی را می‌توان از پالایش نفت خام به دست آورد. در این فرآیند ابتدا نفت‌خام استخراج و وارد برج تقطیر می‌شود و بر اساس نقطه جوش فرآورده‌‌‌ها، محصولات تفکیک شده و تبدیل به محصول نهایی می‌شوند. هرچه محصولات در قسمت بالا‌تر برج تقطیر قرار داشته باشند، ارزش اقتصادی بالاتری خواهند داشت.

پس از سال ۲۰۰۸، عمده کشورهای جهان به سمت افزایش ظرفیت پالایشی خود حرکت کرده‌اند. در آسیا کشورهایی نظیر چین، عربستان، کویت، امارات و مالزی سرمایه‌گذاری کلانی در جهت افزایش ظرفیت پالایشی خود انجام داده‌اند که همه این طرح‌ها ادغام پالایشگاه و پتروشیمی یا همان پتروپالایشگاه بوده‌اند. این واحدهای صنعتی بخشی از فرآورده‌های نفتی را مستقیم به مواد پتروشیمیایی تبدیل می‌کنند. با توجه به اهمیت این صنعت در اقتصاد کشور و همچنین بازار سرمایه، ارزش بازار نمادهای پالایشی مبلغ ۳۵۱‌هزار میلیارد تومان معادل ۵/ ۵‌درصد کل بازار بورس و فرابورس ایران بوده است.

 کم و کیف سودآوری

تغییرات قیمت نفت‌خام و میعانات گازی اثر قابل‌توجهی بر بهای تمام‌شده و قیمت فروش شرکت‌های پالایشی دارد. به صورت معمول، افزایش قیمت نفت سبب افزایش سودآوری شرکت‌های پالایشی در کشور می‌شود. عوامل متعددی بر قیمت نفت موثر هستند که می‌توان از آن جمله به تصمیمات اوپک‌پلاس، وضعیت حفاری چاه‌های جدید در ایالات‌متحده و دستگاه‌های حفاری فعال، تغییرات میزان ذخایر نفت در کشورهای مختلف جهان، تغییرات شاخص دلار و میزان حمل‌ونقل و سفرها اشاره کرد. همچنین دریافت نفت خام سبک باعث افزایش تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر می‌شود. به اختلاف بین قیمت نفت خام و میعانات گازی به عنوان ماده اولیه اصلی صنعت پالایش و فرآورده‌های حاصل‌شده از نفت، کرک‌اسپرد (crack spread) یا حاشیه سود ناخالص گفته می‌شود.  کرک‌‌‌‌اسپرد با تعیین اختلاف قیمت هر بشکه نفت‌خام و هر بشکه فرآورده نفتی می‌‌‌تواند نقش موثری در افزایش سود حاشیه‌‌‌ای و کاهش ضرر پالایشگاه‌‌‌ها داشته باشد.

اگرچه عواملی همچون سیاست‌‌‌های خارجی، بی‌‌‌ثباتی کشور، شرایط آب و هوایی، قیمت دلار و... بر این شاخص تاثیرگذار هستند، اما با تحلیل صحیح کرک‌اسپرد می‌‌‌توان تا حدودی میزان حاشیه سود را افزایش داد و باعث پوشش ریسک پالایشگاه‌‌‌ها شد. از این رو هرچه شرکت‌ها با افزایش سطح تکنولوژی پالایشی خود به سمت افزایش مقدار تولید فرآورده‌های با ارزش افزوده بالاتر مانند نفت، گاز، بنزین و سوخت هوایی پیش بروند، در نهایت سودآوری و حاشیه سود ناخالص آنها افزایش خواهد یافت. از آنجا که در صنعت پالایشگاهی حاشیه سود ناخالص یا خالص شرکت‌ها اندک است، بنابراین تغییرات کوچکی در افزایش حاشیه سود منجر به رشد بااهمیت سودآوری در این شرکت‌ها می‌شود.

 نرخ تسعیر ارز

قیمت خوراک و محصولات شرکت‌های پالایشی پس از تعیین قیمت ارزی آنها با استفاده از قیمت ارز نیما به ریال تسعیر شده و رشد قیمت ارز سبب افزایش درآمد ریالی پالایشگاه‌های کشور می‌شود. با فرض ثبات سایر عوامل، افزایش قیمت ارز سبب افزایش سودآوری شرکت‌های پالایشی خواهد شد.

 تخفیف خوراک

شرکت‌های پالایشی در ایران، خوراک نفت خام و میعانات گازی را با دو تخفیف ۵ یا ۶ دلاری و همچنین ۵ درصدی نسبت به قیمت فوب خلیج‌فارس دریافت می‌کنند. این میزان تخفیف اثر قابل‌توجهی بر سودآوری و حاشیه سود پالایشگاه‌‌‌های کشور دارد. افزایش قیمت نفت سبب افزایش ارزش این تخفیف می‌شود و اثر قابل ملاحظه‌ای بر سودآوری شرکت‌های پالایشی دارد.

 شرکت پالایش نفت لاوان

شرکت پالایش نفت لاوان در سال ۱۳۵۵ تحت عنوان مجتمع تقطیر لاوان زیر نظر پالایشگاه شیراز با ظرفیت ۲۰هزار بشکه نفت خام در روز توسط شرکت اینگرای یوگسالوی سابق و با نظارت شرکت ملی نفت ساخته شده و مورد بهره‌برداری قرار گرفته است. ظرفیت این پالایشگاه طی سال‌های ۱۳۷۳ و ۱۳۹۰ به ۵۵هزار بشکه در روز افزایش یافته است. شرکت پالایش نفت لاوان به عنوان یکی از شرکت‌های خصوصی‌شده بر اساس سیاست‌های اصل ۴۴ قانون اساسی فعالیت خود را در زمینه تامین نفت و میعانات گازی و انجام عملیات پالایش خوراک دریافتی به منظور تولید فرآورده‌های نفتی و عرضه آنها به مشتری از سال۱۳۷۷ آغاز کرده و در حال حاضر حدود ۳‌درصد حجم پالایش نفت کشور خام و میعانات گازی داخل کشور و به تبع آن تولید فرآورده‌های نفتی موردنیاز کشور در پالایشگاه نفت لاوان انجام می‌شود. در وضعیت فعلی ۲میلیون و ۲۰۰‌هزار بشکه نفت خام در پالایشگاه‌های کشور تصفیه و روزانه حدود ۳۵۰میلیون لیتر فرآورده‌های نفتی از جمله گاز مایع، بنزین موتور، سوخت جت، نفت سفید، نفت گاز و نفت کوره تولید می‌شود. راهبرد آتی این شرکت بهبود و بهینه‌سازی مستمر فرآیند عملیات پالایش نفت خام و میعانات گازی و تولید محصولات متنوع با ارزش افزوده بیشتر است.  «شاوان» در حال حاضر فرآورده‌های متنوعی به بازار ارائه می‌دهد که می‌توان به گاز مایع، بنزین، نفت گاز و نفت کوره اشاره کرد. این شرکت در ۱۳۹۱ در بازار دوم فرابورس وارد چرخه معاملاتی شده است.

سهام شناور این شرکت ۲۶ درصد با ۸میلیارد برگ سهم است. «شاوان» با ارزش بازار ۱۶۵۰۰میلیارد تومانی جزو شرکت‌های تقریبا متوسط در بین شرکت‌های هم‌گروه خودش به‌شمار می‌رود و با قیمت ۲۰۶۵۰تومان در بازار دوم فرابورس در حال معامله است.

شرکت پالایش نفت لاوان یکی از شرکت‌های تابعه سازمان تامین اجتماعی است که بیش از نیمی از سهام آن متعلق به سازمان تامین اجتماعی است و مابقی سهام این شرکت به سازمان بازنشستگی بانک‌ها و سهام عدالت تعلق دارد که جزو سهامداران عمده این شرکت محسوب می‌شوند.

 تولید و فروش

درآمد عملیاتی شرکت با فروش ۳۲۵۰۰میلیارد تومانی نسبت به سال ۹۹ در حدود ۱۳۵‌درصد افزایش یافته است که ناشی از افزایش در مقادیر فروش به میزان ۳۰ درصد، افزایش در میانگین نرخ‌های فروش فرآورده‌ها به میزان ۹۴‌درصد و افزایش درمیانگین نرخ تسعیر ارز به میزان ۱۱درصد بوده که ۳۳‌درصد از سهم فروش شرکت در سال ۱۴۰۰ مربوط به نفت‌گاز، ۲۷‌درصد بنزین یورو۵، ۲۰‌درصد نفت‌کوره، ۱۹‌درصد نفتا و یک‌‌درصد هم گاز مایع بوده که کل فروش را تشکیل داده‌اند.

 مواد اولیه و بهای تمام‌شده

بهای تمام‌شده درآمدهای عملیاتی در سال مالی مورد گزارش در قیاس با سال مالی قبل در حدود ۱۵۵درصد افزایش داشته است که عمدتا ناشی از افزایش در مقادیر مصرف مواد اولیه، افزایش در نرخ‌های ارزی نفت خام و میعانات گازی، افزایش نرخ ارز و افزایش سایر هزینه‌های است. خوراک پالایشگاه که شامل ۳۵‌هزار بشکه نفت خام و ۲۰‌هزار بشکه میعانات گازی است، به ترتیب توسط یک رشته خط لوله ۱۲اینچی از مخازن تاسیسات شرکت نفت فلات قاره لاوان و حمل توسط کشتی از پارس جنوبی تامین می‌شود. تقریبا ۹۷‌درصد بهای تمام‌شده محصولات شرکت را مواد مستقیم مصرفی، ۲درصد را هزینه سربار و یک‌‌درصد را دستمزد مستقیم تولید تشکیل می‌دهد.

 پارامتر‌های تاثیر‌گذار بر سود‌سازی شرکت

از عوامل تاثیرگذار بر قیمت نفت خام می‌توان به مواردی همچون سیاست‌های اوپک‌پلاس، میزان ذخایر نفت در کشورها، میزان و سطح حمل‌ونقل دریایی و هوایی اشاره کرد ارزی که شرکت‌های پالایشی از طریق آن معاملات خود را انجام می‌دهند نرخ ارز نیمایی است. واضح است که بالا رفتن نرخ نیمایی باعث رشد سودآوری این شرکت خواهد شد.

 اهداف

از جمله پروژه‌های کلان آینده احداث واحد قیرسازی، وکیوم باتوم و احداث واحد پتروپالایشی ۱۵۰‌هزار بشکه‌ای و افزایش۶۰۰ درصدی سرمایه از محل سود انباشته است. دستاوردهای تولیدی این شرکت در سال ۱۴۰۰عبارتند از: تولید ۱۲‌هزار بشکه در روز توسط واحد تقطیر در فاز جدید و تولید ۴‌هزار و ۵۰۰بشکه در روز توسط واحد تولید حلال‌های ویژه. در نهایت این شرکت در شرایط فعلی با نسبت قیمت به سود ۵/ ۴واحد در حال معامله است که انتظار می‌رود با تثبیت قیمت جهانی نفت در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰دلار بتواند افزایش سود‌آوری را نسبت به سال گذشته تجربه کند و سود خوبی را نصیب سهامداران خود کند. در سال‌جاری، طی برگزاری مجمع عمومی سالانه سال مالی۱۴۰۰ این شرکت به ازای هر سهم مبلغ۳۰۰تومان معادل۸۱‌درصد سود به دست آمده را تقسیم کرد که می‌تواند با توجه به بالا بودن سیاست تقسیم سود شرکت خبر خوبی برای سرمایه‌گذاران بلندمدت باشد.