عبور از آلودگی با دستفرمان لندن
در لندن ۶۰۰۰ تاکسی بدون آلایندگی تردد می‌کند
دنیای‌اقتصاد-گروه اقتصاد بین‌الملل : حجم تولید ذرات معلق در هوای لندن از اگزوز خودروها، طی سه سال منتهی به ۲۰۲۱، با اجرای نوعی از طرح ترافیک -که اتفاقا در تهران، به شکل ناقص در دورهای اجرا شد و الان تقریبا ناکارآمد شده است- ۲۷درصد کاهش پیدا کرد. این، تنها بخشی از اقدامات واقعی و موثر شهرداری لندن و سایر اعضای دولت محلی در پایتخت انگلیس برای مهار عاملان تولید آلودگی است. لندن که در دورهای، جزو شهرهای بسیار آلوده قرار داشت، در سال‌های اخیر در لیست «شهرهای با کمترین آلودگی» یا «وضعیت سبز» قرار گرفته است. در حال حاضر این شهر، رتبه ۲۴ را در لیست شهرهای دارای شاخص زیر عدد ۵۰ دارد. وقتی شاخص زیر عدد ۵۰ باشد، آسمان شهر در وضعیت «هوای پاک» قرار دارد. این شاخص در لندن، حدود ۳۰ تا ۴۰ است.
در لندن، از سال ۲۰۱۰ تاکنون، تعداد روزهایی از سال که هوا در وضعیت «آلوده» یا غیرقابل قبول بوده، کمتر از یک ماه بوده و در سال ۲۰۲۲ این رقم به زیر دو هفته کاهش پیدا کرد. این در حالی است که در تهران، از هر سه روز، یک روز هوا غیرقابل قبول است.
قانون‌گذاری برای کنترل آلودگی هوا در لندن سابقه‌‌‌ای طولانی دارد به طوری که اولین قوانین در این رابطه به سال ۱۳۰۶ میلادی بازمی‌گردد. با وجود این، دود ناشی از سوزاندن زغال‌سنگ و مشکلات مربوط به آن تا اواخر قرن بیستم همچنان یک موضوع نگران‌کننده بود.
«مه‌دود بزرگ لندن»، بزرگ‌ترین مه‌دود تاریخ بریتانیا بوده است. این مه‌دود روزجمعه ۵ دسامبر ۱۹۵۲ پس از یک دوره سرمای طولانی آغاز شد که باعث شد مردم بیش از حد معمول سوخت بسوزانند. پنج نیروگاه بزرگ زغال‌سنگ، دود، اسید هیدروکلریک، دی اکسید گوگرد و دیگر آلایندهها را وارد جو کردند. آلودگی ناشی از سوزاندن قطعات زغال‌سنگ در خانه‌‌‌ها نیز به آلودگی افزوده بود. برخلاف سایر سوخت‌‌‌های جامد این سوخت در طول جنگ جهانی دوم جیره‌بندی نشده بود و به‌‌‌طور گسترده مورد استفاده قرار می‌‌‌گرفت. مه‌دود بزرگ لندن آنچنان تراکم بالایی داشت که عابران پیاده نمی‌توانستند دوردست را ببینند و در برخی موارد قادر به دیدن دست‌‌‌های خود هم نبودند. تا شنبه ۶ دسامبر خیابانهای پایتخت از ترافیک خالی شدند. کشتیرانی در رودخانه تیمز متوقف شد و مسابقات ورزشی لغو شدند.
مه‌دود بزرگ لندن سرانجام روز سه‌شنبه ۹ دسامبر با تغییر شرایط آب‌‌‌وهوایی تغییر کرد. این مساله اما منجر به تصویب «قانون هوای پاک» در سال ۱۹۵۶ شد که استفاده از سوخت جامد دودزا را در مناطق شهری ممنوع می‌‌‌کرد. با تغییر منابع گرمایش خانگی به سمت سوخت‌‌‌های پاک‌‌‌تر چون برق و گاز، میزان آلودگی دود و دی‌اکسید گوگرد ناشی از روشن کردن آتش در خانه‌‌‌ها کاهش یافت. این قانون همچنین حاوی مقرراتی برای جلوگیری از انتشار دود تیره از دودکش‌‌‌ها بود و کوره‌‌‌های جدید را ملزم می‌‌‌کرد بدون دود باشند. قانون هوای پاک نقطه عطفی برای توسعه یک چارچوب قانونی برای حفاظت از محیط‌زیست در انگلستان بود که بعدها با مصوبات بعدی اصلاح شد. این قانون بعدها با قانون هوای پاک دیگری در سال ۱۹۹۳ جایگزین شد.
در سال‌های اخیر آلاینده‌‌‌های هوای پایتخت انگلستان به میزان قابل‌توجهی تغییر کرده است. این مساله در درجه اول به دلیل کاهش استفاده از زغال‌سنگ در صنعت و گرمایش خانگی بوده است که منجر به کاهش زیادی در انتشار دی اکسید گوگرد و ذرات دوده در طول ۵۰ سال گذشته شده است. در طول مه‌دود بزرگ لندن میانگین روزانه غلظت دی اکسید گوگرد در محدوده ۳هزار تا ۴هزار میکروگرم بر مترمکعب گزارش شده است، این درحالی است که سازمان بهداشت جهانی درحال حاضر میزان مورد قبول آن را ۴۰ میکروگرم اعلام کرده است. دود روزانه (ذرات ریز معلق در هوا) نیز آن زمان تا ۴۴۶۰ میکروگرم بر مترمکعب رسیده بود، در حالی که حد تعیین‌شده آن در حال حاضر ۵۰ میکروگرم است.
از اواسط دهه ۱۹۶۰ به بعد غلظت دی اکسید گوگرد و دود به طور چشمگیری کاهش یافته است. این بهبود با استفاده از سوخت‌‌‌های پاک‌‌‌تر مانند گاز، تعطیلی و جابه‌جایی نیروگاه‌های برق در لندن و کاهش کلی صنایع سنگین به وجود آمده است. انتشار گازهای گلخانه‌‌‌ای که باعث مشکلات آلودگی هوا در لندن می‌شود اکنون به طور قابل ملاحظه‌‌‌ای تغییر کرده است و با تغییر از سوزاندن سوخت جامد به گاز، منبع اصلی آلودگی لندن در سال‌های اخیر ترافیک جاده‌‌‌ای بوده است. ذرات ریز امروز مشکل اصلی برای آلودگی هوا محسوب می‌‌‌شوند در حالی که سایر آلایندهها چون دی اکسید نیتروژن و ازن نیز از عوامل اصلی نگرانی هستند.
وظیفه‌‌‌ای که شهرداری عمل کرد
از دهه ۱۹۷۰ انتشار کلی دی اکسید گوگرد عمدتا از بخش صنعت، کاهش قابل توجهی داشته است. انتشار گازهای گلخانه‌‌‌ای از بخش مسکونی نیز کاهش مداومی را تجربه کرده است به طوری که با تغییر از احتراق سوخت جامد به سمت گاز، از ۵۲۱هزار تن در سال ۱۹۷۰ به ۴۳هزار تن در ۲۰۲۰ سقوط کرده است. انتشار ذرات ریز PM۲.۵ نیز تا حد زیادی از ۱۹۷۰ افت کرده است به‌‌‌طوری که انتشار آن در بخش مسکونی از ۱۹۳ کیلوتن در سال به ۲۰ کیلوتن در ۲۰۲۰ کاهش یافته است.
با وجود این روند انتشار دی اکسید نیتروژن شکل متفاوتی داشته به طوری که در ۱۹۸۹ به اوج رسیده است. سهم بخش صنایع انرژی در انتشار دی اکسید نیتروژن به دلیل جابه‌جایی گسترده به خارج از لندن کاهش یافته است. بنابراین آلودگی شهری ناشی از بخش حملونقل علت اصلی این مساله بوده است.
اما کاهش مداوم انتشار دی اکسید نیتروژن از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۰ اساسا ناشی از معرفی استانداردهای آلایندگی خودرو (استانداردهای یورو) و حمایت از سیاست‌‌‌های کنترل کیفیت هوای لندن بوده است. از زمان معرفی استاندارد یورو یک در ۱۹۹۲ تا آخرین استاندارد یورو ۶ در سال ۲۰۱۴، انتشار دی اکسید نیتروژن از خودروهای دیزلی و وانت‌‌‌ها بیش از ۹۰درصد و انتشار ذرات ریز نیز بیش از ۹۵درصد کاهش داشته است.
باوجود کاهش انتشار گازهای گلخانه‌‌‌ای در لندن اما اپیزودهای آلودگی همچنان رخ می‌دهند. بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۱ سیستم هشدار کیفیت هوای شهرداری، ۱۶۳ هشدار آلودگی متوسط و ۱۰ هشدار بالا برای طیفی از آلایندهها صادر کرد. «مه‌دود فتوشیمیایی» در لندن رخ می‌دهد که عمدتا به انتشارهای ناشی از ترافیک مربوط است.
با وجود این، انتشارات فعلی و سطوح بیشتر آلایندهها به طور قابل‌توجهی کمتر از دوره مه‌دود بزرگ لندن است و سهم منابع آلایندگی نیز تغییر کرده است.
انتشار دی اکسید نیتروژن در لندن طی دوره ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۹ نیز کاهش داشته است، به‌‌‌طوری که بیشترین کاهش در بخش حملونقل جاده‌‌‌ای اتفاق افتاده است. انتشار ذرات ریز PM۲.۵ نیز در این بازه زمانی کاهش داشته است و بیشترین کاهش در بخش حملونقل در همه انواع خودروها رخ داده است.
یکی از طرح‌‌‌هایی که به طور ویژه در کاهش انتشار گازهای گلخانه‌‌‌ای ناشی از ترافیک در لندن موثر بوده است تعیین منطقه با آلودگی بسیار کم (ULEZ) بوده است. ULEZ ابتدا در آوریل ۲۰۱۹ در مرکز لندن معرفی شد و سپس در سال ۲۰۲۱ به ۱۸ برابر اندازه منطقه مرکزی لندن گسترش یافت و چهارمیلیون نفر را پوشش داد. این طرح در ۱۰ ماه اول اجرای خود اثرگذاری قابل‌توجهی را نشان داد به طوری که غلظت اکسید نیتروژن را ۴۴درصد و PM۲.۵را ۲۷درصد کاهش داد.
این طرح به صورت ۲۴ ساعته و هفت روز هفته به جز روز کریسمس و در تمام مناطق لندن اجرا می‌شود. در صورتی که وسیله نقلیه‌‌‌ای با استانداردهای آلایندگی این منطقه مطابقت نداشته باشد برای رانندگی در این منطقه باید ۱۲.۵ پوند بپردازد. کامیون‌‌‌ها، وانت‌‌‌ها و وسایل نقلیه سنگین (بیش از ۳.۵ تن) و همچنین اتوبوس‌ها و مینی‌بوس‌‌‌ها نیاز به پرداخت این هزینه ندارند.
در فاصله فوریه ۲۰۱۷ که طرح موسوم به T-charge یا طرح ازدحام لندن برای اولین بار اعلام شد، و ژانویه ۲۰۲۰، تعداد خودروهای قدیمی، آلاینده و ناسازگار شناسایی شده در منطقه ۷۱درصد کاهش داشته است. همچنین بر اساس سیاست‌‌‌های شهرداری لندن، تعداد مدارس در مناطقی که دی اکسید نیتروژن آنها بیش از حد قانونی بوده است از ۴۵۵ در سال ۲۰۱۶ به ۲۰ مدرسه در سال ۲۰۱۹ کاهش داشته است.
طرح‌‌‌های اسقاط شهرداری لندن نیز به لندنیها کمک کرده است خود را برای ULEZ آماده کنند. بودجه ۶۱ میلیون پوندی شهرداری از بسیاری از لندنیها با درآمد پایین‌‌‌تر، معلولان، مشاغل کوچک و موسسات خیریه برای سازگاری با طرح حمایت کرده است. بیش از ۱۵هزار و ۲۰۰ وسیله نقلیه به عنوان بخشی از این طرح، اسقاط یا بهسازی شده‌‌‌اند. طرح جدید گسترش ULEZ نیز با یک طرح جدید ۱۱۰ میلیون پوندی اسقاط برای حمایت از لندنیها همراه بوده است.
شهرداری لندن همچنین از طریق راهبرد زیرساخت‌‌‌های خودروهای برقی گسترش این خودروها را حمایت می‌کند. بر اساس این استراتژی لندن تا سال ۲۰۳۰ به ۴۰هزار تا ۶۰هزار مرکز شارژ خودرو نیاز خواهد داشت که تعداد ۴هزار از این مراکز شارژ سریع را ارائه خواهند داد تا از صنعت، خدمات اضطراری و تاکسی‌ها پشتیبانی کنند. لندن درحال حاضر بیش از ۱۱هزار مرکز شارژ در نقاط مختلف شهر را مجهز کرده است.
از نظر اتوبوسرانی نیز شهر لندن یکی از بزرگ‌ترین ناوگان‌‌‌های اتوبوس‌‌‌های بدون آلایندگی در غرب اروپا را دارد به طوری که درحال حاضر بیش از ۸۰۰ اتوبوس بدون آلایندگی درحال فعالیت هستند. کل ناوگان اتوبوسرانی لندن با استانداردهای آلایندگی یورو ۶ مطابقت دارند و هدف این است که همه اتوبوس‌‌‌های لندن تا ۲۰۳۴ آلایندگی صفر داشته باشند.
سیاست‌‌‌های شهرداری همچنین ناوگان تاکسیرانی شهر را با عدم‌صدور مجوز تاکسی‌‌‌های دیزلی و کاهش محدودیت سنی برای تاکسی‌‌‌های قدیمی‌‌‌تر با بیش از ۶هزار تاکسی بدون آلایندگی که در حال حاضر در خیابان‌‌‌ها هستند متحول کرده است.
جاه‌طلبی‌‌‌های شهردار لندن همچنین دور کردن مردم از استفاده از وسایل نقلیه آلاینده برای سفر در شهر به سمت گزینه‌‌‌های پایدارتر مانند پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری و حملونقل عمومی را در‌بر می‌گیرد. شهرداری درحال حاضر با همکاری بخش‌‌‌های مختلف شهر شبکه مسیرهای دوچرخه‌سواری محافظت‌شده را سه برابر کرده است و بیش از ۱۰۰ کیلومتر مسیرهای دوچرخه‌سواری جدید و ارتقا یافته را در طول همه‌گیری ارائه کرد.
شهرداری لندن همچنین برای گسترش محلات کم‌تردد (LTNs) و خیابانهای اطراف مدارس با بخش‌‌‌های مختلف همکاری کرده است. در انگلستان ایجاد محلات کم‌تردد طرحی است که برای کاهش ترافیک عبوری موتوری در مناطق مسکونی از طریق کنترل نفوذپذیری و آرام‌سازی ترافیک انجام می‌شود. بسیاری از این محلات در بهار ۲۰۲۰ معرفی شده‌‌‌اند و از طریق ایجاد موانع مختلف اجرا می‌شود. این محلات می‌توانند با نصب دوربین تشخیص خودکار پلاک و علائم جاده‌‌‌ای نیز پیاده‌سازی شوند و دسترسی ترافیک نامرتبط به محلات را محدود کنند.
درحال حاضر بیش از نیمی از خیابانهای لندن دارای محدودیت سرعت ۲۰ مایل در ساعت هستند که خیابان‌‌‌ها را برای افراد آسیب‌پذیر امن‌‌‌تر کرده است. گزارش‌‌‌ها گویای آن است که نسبت سفرهای با دوچرخه در سال ۲۰۲۰ حدود ۳.۴درصد کل سفرها را تشکیل داده است که نشان‌دهنده افزایش ۴۸ درصدی از سال ۲۰۱۹ است. سهم تردد با دوچرخه از کل سفرهای انجام شده در شهر به‌‌‌طور متوسط دوبرابر بیش از قبل از همه‌گیری کووید-۱۹ بوده است، که نشان‌دهنده موفقیت طرح‌‌‌های شهری است.
صادق خان، شهردار لندن متعهد شده است به کار خود برای پاکسازی هوای پایتخت ادامه دهد. به لطف سیاست‌‌‌های او در هفت سال گذشته لندنیها کاهش قابل‌توجهی را در آلودگی دی اکسید نیتروژن و ذرات ریز PM۲.۵ تجربه کرده‌‌‌اند.
