یورگن ‌هابرماس در ۹۶سالگی درگذشت؛

مرگ فیلسوف معروف

شماره روزنامه: ۶۵۲۷ تاریخ چاپ: شماره خبر: ۴۲۵۹۱۴۰ فرهنگ و هنر

یورگن ‌هابرماس، فیلسوف و متفکر آلمانی که آثار قابل‌توجهی در حوزه اندیشه فلسفی، جامعه‌شناسی و نظریه‌پردازی درباره «دموکراسی» داشت، در ۹۶سالگی درگذشت. هابرماس از مهم‌ترین فیلسوفان آلمان پس از جنگ جهانی دوم به شمار می‌رفت و در بسیاری از مناقشات فکری و سیاسی این کشور اثرگذار بود. یورگن‌ هابرماس متولد ۱۸ ژوئن ۱۹۲۹ در دوسلدورف آلمان، از فیلسوفان و نظریه‌پردازان اجتماعی معاصر و وارث مکتب فرانکفورت است که در چارچوب سنت نظریه انتقادی و پراگماتیسم آمریکایی فعالیت می‌کرد. این فیلسوف آلمانی در اردیبهشت ۱۳۸۱ به ایران سفر کرد و حدود یک هفته در ایران بود، در دانشگاه تهران سخنرانی کرد، به شیراز نیز رفت و در دانشگاه شیراز حضور یافت و در انجمن حکمت و فلسفه ایران سخنرانی کرد. سفر او به ایران در آن زمان بازتاب گسترده‌ای در محافل دانشگاهی و روشنفکری داشت و خود او نیز پس از بازگشت به آلمان، در گفت‌وگویی با روزنامه «فرانکفورتر آلگماینه» درباره این سفر و نتایج آن توضیح داد.

مرگ فیلسوف معروف

هابرماس در دانشگاه‌های گوتینگن، زوریخ و بن در آلمان، فلسفه، روان‌شناسی، ادبیات آلمانی و اقتصاد خواند. فعالیت حرفه‌ای او در دهه ۱۹۵۰ در موسسه پژوهش اجتماعی فرانکفورت، زیر نظر تئودور آدورنو، آغاز و به یکی از چهره‌های اصلی مکتب فرانکفورت بدل شد. شهرت جهانی‌ هابرماس بیش از همه با آثاری چون «دگرگونی ساختاری حوزه عمومی» در سال ۱۹۶۲ و «نظریه کنش ارتباطی» در سال ۱۹۸۱ پیوند خورده است. او در این آثار و نوشته‌های دیگرش به مفهوم «فضای عمومی»، کیفیت گفت‌وگو در جوامع دموکراتیک، نسبت میان عقلانیت و قدرت، و بحران مشروعیت در نظام‌های سیاسی پرداخت. تمرکز پژوهش‌های او بر روی شناخت‌شناسی، مدرنیته و تجزیه و تحلیل تحولات اجتماعی جوامع پیشرفته صنعتی سرمایه‌داری و سیاست روز آلمان به‌ویژه با توجه به نقش رسانه‌های همگانی بود. شهرت او بیشتر به ابداع اصطلاح و تز «گستره همگانی» یا «فضای عمومی» است که فضایی فکری و اجتماعی را مدنظر دارد که در آن، فعالیت‌های آگاهی‌بخش رسانه‌ای به ایجاد زمینه برای بحث‌های اجتماعی و انتقادی و ظهور چیزی که او آن را برای دموکراسی بنیادی می‌داند، می‌انجامد.

به نظر ‌هابرماس اطلاعات (اکسیژن دموکراسی) در این گستره فرآوری می‌شود و هرچه فرایندها و روندهای این تولید، آزادتر و خردورزانه‌تر و با مشارکت حداکثری همه نیروهای اجتماعی باشد، مزایای دموکراسی واقعی‌تر و تاثیرگذارتر می‌شود. «گستره همگانی»، فضایی اجتماعی است که در آن مردم آزادانه شرایط اجتماعی خود را نقد کرده و مشکلات را برشمرده و بر جریان تصمیم‌گیری سیاسی تاثیر می‌گذارند.  به نظر ‌هابرماس «گستره همگانی»، خاستگاه افکار عمومی است. هابرماس در سال ۱۹۶۴ جانشین ماکس هورکهایمر در کرسی فلسفه و جامعه‌شناسی دانشگاه فرانکفورت شد. او در دهه ۱۹۶۰ از اعتراضات دانشجویی در آلمان غربی حمایت می‌کرد، اما بعدتر با آنچه رادیکال شدن این جنبش می‌دانست مرزبندی کرد و درباره خطرات «فاشیسم چپ‌گرا» را هشدار داد. او در سال ۱۹۸۹ نیز از شیوه اتحاد دوباره آلمان انتقاد کرد و معتقد بود این روند بیش از حد تابع منطق بازار بوده و «مارک آلمان» (واحد پول این کشور) را به معیار اصلی تبدیل کرده است. او اروپای متحد را تنها راه مقابله با اوج‌گیری در تقابل با ملی‌گرایی می‌دانست و در سال‌های پایانی عمرش نیز از ایده یک پروژه فدرال اروپایی دفاع می‌کرد.

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید
دنیای اقتصاد را بعنوان منبع مورد اعتماد خود به گوگل معرفی کنید افزودن