وضعیت فعالیت کارخانههای مستقر در شهرکهای صنعتی بررسی شد
تداوم تولید در شرایط جنگی
بر اساس دادههای منتشر شده از سوی اتاق بازرگانی ایران، بخش قابلتوجهی از تولید مواد غذایی، بستهبندی محصولات کشاورزی، صنایع تبدیلی و تولید اقلام مصرفی روزمره در شهرکهای صنعتی متمرکز است. این ساختار بهگونهای طراحی شده که تولید در سراسر کشور پراکنده باشد تا علاوه بر ایجاد اشتغال در استانها، شبکه تامین کالا نیز متوازن بماند. با این حال، در شرایط حملات نظامی به زیرساختهای صنعتی، این شبکه با فشار مضاعفی روبهرو میشود؛ چرا که هرگونه آسیب به واحدهای تولیدی میتواند حلقهای از زنجیره تامین را مختل کند. حملات به مراکز صنعتی از نظر حقوق بینالملل نیز موضوعی حساس محسوب میشود، زیرا این مراکز غالبا ماهیت غیرنظامی دارند و محل فعالیت هزاران کارگر و نیروی انسانی هستند که نقشی در درگیریهای نظامی ندارند. در چنین شرایطی، اولین گروهی که تحتتاثیر قرار میگیرد، نیروی کار است؛ کارگرانی که معیشت آنها به استمرار تولید وابسته است.
تعطیلی یا کاهش ظرفیت تولید در یک کارخانه میتواند به سرعت به کاهش درآمد خانوارها، افزایش نااطمینانی اقتصادی و فشار معیشتی در سطح جامعه منجر شود. از سوی دیگر، توقف یا کند شدن تولید در صنایع غذایی و صنایع مرتبط با مایحتاج روزمره مردم، میتواند نگرانیهایی درباره امنیت غذایی ایجاد کند. هرچند تجربه سالهای گذشته نشان داده که شبکه تولید و توزیع در ایران انعطاف قابلتوجهی دارد و در شرایط بحرانی نیز تلاش میکند عرضه کالاهای اساسی را حفظ کند، اما ادامه فشارهای نظامی و اختلال در فعالیت شهرکهای صنعتی میتواند هزینههای تولید، حملونقل و تامین مواد اولیه را افزایش دهد. در چنین فضایی، یکی از نکات قابلتوجه، ادامه فعالیت بسیاری از واحدهای تولیدی است که با وجود نگرانیهای امنیتی و محدودیتهای لجستیک، همچنان به تولید ادامه میدهند. بسیاری از کارخانهها بهویژه در حوزه مواد غذایی، دارو، محصولات بهداشتی و اقلام ضروری زندگی، حتی با ظرفیت کمتر یا شیفتهای محدود، تلاش میکنند چرخه تولید را متوقف نکنند تا بازار داخلی با کمبود کالا مواجه نشود.
این موضوع نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از اقتصاد واقعی کشور بر دوش تولیدکنندگان و کارگرانی است که در شرایط سخت نیزبه فعالیت خود ادامه میدهند. با این حال، کارشناسان اقتصادی معتقدند اگر حملات به زیرساختهای صنعتی ادامه پیدا کند، پیامدهای آن تنها محدود به خسارتهای فیزیکی کارخانهها نخواهد بود. اختلال در لجستیک، کاهش حضور نیروی کار به دلیل نگرانیهای امنیتی، افزایش هزینه بیمه و حملونقل و همچنین کاهش سرمایهگذاری در بخش تولید از جمله تبعاتی است که میتواند در میانمدت بر اقتصاد و معیشت مردم اثر بگذارد. در چنین شرایطی، سیاستگذاری اقتصادی و صنعتی کشور با چالش مهمی روبهروست؛ استمرار تولید در کنار حفاظت از نیروی کار و زیرساختهای صنعتی. تجربه بسیاری از کشورها نشان میدهد که در زمان بحرانهای امنیتی، تداوم فعالیت صنایع مرتبط با تامین کالاهای اساسی، یکی از مهمترین عوامل جلوگیری از بروز بحرانهای اجتماعی و اقتصادی است.
تداوم فعالیت واحدهای تولیدکننده مواد غذایی
دبیر اجرایی شهرکهای صنعتی کشور با اشاره به تاثیر حملات اخیر به برخی شهرکهای صنعتی اعلام کرد که بخشی از واحدهای تولیدی به دلیل نگرانیهای امنیتی یا آسیبهای مستقیم و غیرمستقیم، فعالیت خود را کاهش دادهاند، اما صنایع مرتبط با مواد غذایی و مایحتاج ضروری مردم همچنان با وجود شرایط دشوار در حال تولید هستند. مهدی بستانچی در گفتوگو با «دنیای اقتصاد»، درباره وضعیت تولید در شهرکهای صنعتی کشور اظهار کرد: در روزهای گذشته به دنبال حملات انجام شده، تعدادی از شهرکهای صنعتی در نقاط مختلف کشور با خسارتهایی مواجه شدهاند. این خسارتها هم شامل آسیبهای مستقیم به برخی واحدهای صنعتی بوده و هم آثار غیرمستقیمی داشته که بر روند فعالیت تولیدی اثر گذاشته است.
او افزود: در بخش خسارتهای مستقیم، برخی واحدهای صنعتی در نتیجه حملات دچار آسیب فیزیکی شدهاند و تجهیزات یا زیرساختهای آنها خسارت دیده است. اما در کنار این موضوع، خسارتهای غیرمستقیم نیز وجود دارد که گاهی حتی گستردهتر است؛ از جمله کاهش حضور نیروی کار، مشکلات لجستیکی در جابهجایی مواد اولیه و محصولات و همچنین نگرانیهایی که برای امنیت کارکنان و کارگران وجود دارد. دبیر اجرایی شهرکهای صنعتی کشور با اشاره به وضعیت فعلی تولید در شهرکهای صنعتی افزود: در حال حاضر برخی واحدهای صنعتی به دلیل ریسکهای ناشی از شرایط جنگی، فعالیت خود را موقتا متوقف کردهاند یا با ظرفیت پایینتر به تولید ادامه میدهند. در برخی شهرکها نیز واحدها با حداقل ظرفیت در حال فعالیت هستند تا ضمن حفظ چرخه تولید، از ریسکهای احتمالی نیز بکاهند.
بستانچی در عین حال تاکید کرد که صنایع مرتبط با مایحتاج ضروری مردم همچنان فعال هستند. واحدهایی که در حوزه تولید مواد غذایی، کالاهای مصرفی روزمره و ملزومات زندگی فعالیت میکنند، تلاش کردهاند حتی در این شرایط دشوار نیز تولید خود را متوقف نکنند. این واحدها با وجود فشارهای موجود، همچنان مشغول کار هستند تا خللی در تامین نیازهای مردم ایجاد نشود. به گفته او، همین موضوع باعث شده که در کشور کمبود قابلتوجهی در حوزه کالاهای اساسی مشاهده نشود. اگر امروز در نقاط مختلف کشور شاهد دسترسی مردم به مایحتاج ضروری هستیم، بخش زیادی از آن به دلیل تلاش شبانهروزی تولیدکنندگان و کارگرانی است که در کارخانهها فعالیت میکنند و اجازه ندادهاند چرخه تولید متوقف شود.
عدم وابستگی تولید به یک منطقه خاص
در ادامه بستانچی در پاسخ به این پرسش که آیا امکان انتقال تولیدات به استانهای امنتر وجود دارد یا خیر، گفت: ساختار صنعت در ایران بهگونهای است که تولید در سراسر کشور پراکنده شده و تنها محدود به یک یا چند استان خاص نیست. با این حال باید توجه داشت که یک کارخانه صنعتی که زیرساختهای آن در یک منطقه ایجاد شده، به سادگی قابل جابهجایی نیست. دبیر اجرایی شهرکهای صنعتی کشور ادامه داد: بنابراین انتقال کامل واحدهای تولیدی به مناطق دیگر عملا امکانپذیر نیست، اما پراکندگی جغرافیایی صنایع در کشور تا حدی کمک کرده که تولید در نقاط مختلف ادامه داشته باشد و وابستگی به یک منطقه خاص وجود نداشته باشد.
بستانچی درباره تاثیر ادامه درگیریها بر شهرکهای صنعتی نیز گفت: طبیعی است که ادامه شرایط جنگی میتواند فشارهایی بر بخش تولید وارد کند. در حال حاضر نیز بخشی از واحدها با محدودیتهایی مواجه شدهاند، اما ارزیابی دقیق از آثار بلندمدت این وضعیت نیازمند زمان است. با توجه به اینکه در آستانه سال جدید قرار داریم و به طور طبیعی بخشی از فعالیتهای صنعتی در این دوره با تعطیلات مواجه میشود، بنابراین ارزیابی دقیق خسارتها و تصمیمگیری درباره برنامههای آینده احتمالا پس از پایان تعطیلات نوروز و مشخص شدن شرایط اقتصادی و میزان خسارتهای وارد شده انجام خواهد شد.
دبیر اجرایی شهرکهای صنعتی کشور تصریح کرد: در حال حاضر باید ابتدا میزان خسارتهای فیزیکی وارد شده به واحدهای صنعتی، وضعیت اقتصادی کشور و شرایط کلی تولید بررسی شود تا بتوان درباره سیاستهای حمایتی یا اقدامات لازم تصمیمگیری کرد. بستانچی در پایان با اشاره به تاثیر این وضعیت بر زندگی مردم گفت: وقتی یک واحد صنعتی نتواند فعالیت کند، اولین آسیبی که ایجاد میشود متوجه نیروی کار است؛ زیرا کارگران با کاهش درآمد یا بیکاری مواجه میشوند. از سوی دیگر اگر تولید برخی کالاها کاهش پیدا کند، ممکن است در بلندمدت بر امنیت غذایی یا تامین کالاهای ضروری نیز اثر بگذارد. با این حال تجربه روزهای اخیر نشان داده که بسیاری از صنایع کشور، به ویژه در حوزه مواد غذایی و کالاهای اساسی، با تلاش شبانهروزی اجازه ندادهاند چنین وضعیتی شکل بگیرد و همچنان تلاش میکنند نیازهای مردم بدون وقفه تامین شود.
