کیفیت‌سنجی رشد ۱۴۰۱
دکتر یعقوب اندایش/ رئیس انجمن اقتصاد ایران
با توجه به رشد اقتصادی ۸/ ۴درصدی، کارنامه کمی دولت مثبت ارزیابی می‌شود؛ اما با بررسی دقیق جزئیات متوجه کیفیت پایین رشد می‌شویم که بنا بر آن مردم احساس افزایش رفاه منتج از آن ندارند. چند نکته در مورد رشد اقتصادی ۸/ ۴درصدی سال ۱۴۰۱ قابل‌ذکر است: بحث محاسبه آماری آن که در شرایط نوسانات زیاد شاخص قیمت‌ها، خطای محاسباتی یا واریانس خطا را بسیار افزایش می‌دهد.
رکودهای چند‌ساله، رشدهای بالایی را می‌طلبد که جای اول بایستیم.سرانه درآمد بسیار مهم است که گزارش نشده است و به نظر پایین‌تر از رشد کلی اقتصادی است.ترکیب رشد در بخش‌های اقتصادی دارای اهمیت است که در رشد ۱۴۰۱ این توازن دیده نمی‌شود. از رشد منفی ۴/ ۴درصدی بخش کشاورزی و منفی ۳/ ۲درصدی ساختمان تا رشد ۷درصدی نفت و گاز. انتظار می‌رود با توجه به ارتباط و پیوند بخش‌های ساختمان و کشاورزی با کل اقتصاد و رشدهای مثبت سایر بخش‌ها، این دو بخش رشد منفی به خود نگیرند. در بخش آب، برق و گاز احساس رفاه به اندازه رشد ۸/ ۷درصدی آن نیست، خصوصا اینکه مردم با کمبودهای سرانه زیادی نسبت به سال‌های قبل برخوردار بوده‌اند.کیفیت رشد است که باعث بهبود رفاه می‌شود و جامعه آن را حس می‌کند.
با توجه به ترکیبات فوق، انتظار هم این نیست که جامعه رفاه را به صورت سرانه احساس کند.رشد سرمایه‌گذاری در ساختمان منفی و رشد سرمایه ثابت بسیار پایین و حدود دو درصد است که با رشد اقتصادی ۸/ ۴درصدی همخوانی ندارد. مشخص است هنوز پایه‌های رشد هموار نشده و حاصل موجودی سرمایه‌‌های قبلی است. این رشد نمی‌تواند ادامه‌‌دار باشد مگر اینکه رشد سرمایه‌گذاری بالای ۱۲درصد باشد. عدم توازن در رشد فصلی به چشم می‌خورد که از ۹/ ۲درصد در تابستان تا ۸/ ۴درصد در زمستان فاصله دارد. در سطح بخش‌های اقتصادی از منفی ۹/ ۷درصد تا ۷/ ۱۰درصد در فصول مختلف و بین‌بخشی فاصله به چشم می‌خورد. به تفکیک اجزای هزینه، صادرات با رشد ۶/ ۲۴درصد و تشکیل سرمایه در ساختمان با منفی ۳/ ۲درصد تفاوت زیادی با همدیگر دارند.
واردات نیز نسبت به رشد سال قبل حدود ۴/ ۱۱واحد کاهش داشته که روی رفاه جامعه تاثیر منفی می‌گذارد. صادرات در فصول مختلف سال به صورت زیگزاگی و واریانس بالا رشد داشته که قابل‌تامل است. در پاییز و با شروع ناآرامی‌ها، تجارت خارجی افت محسوسی داشته است. واردات با رشد منفی ۸/ ۱درصد و صادرات با رشد ۹/ ۱۳درصد تفاوت زیادی نسبت به رشد بهار که به ترتیب ۲۲ و ۹/ ۳۶درصد بوده، داشته است. از طرفی صادرات نسبت به سال ۱۴۰۰ رشد محسوسی داشته که بیشتر به نفت و میعانات گازی برمی‌گردد (از منفی ۵/ ۶درصد به ۶/ ۲۴درصد).به لحاظ نوسانات فصلی رشد سال ۱۴۰۱ مشابه سال‌های ۹۷ و ۹۸ بوده است.در نهایت نکته قابل‌توجه دیگر کاهش جدی مشارکت مصرف خصوصی (خانوارها) در رشد بوده که از ۵/ ۶ واحد در سال ۱۴۰۰ به ۵/ ۳ واحد در سال ۱۴۰۱ کاهش یافته است و می‌تواند بیانگر احساس رفاه پایین شهروندان از رقم رشد اعلام‌شده باشد.
