آیا هجدهمین نشست بریکس در هند میتواند به همزیستی غولها کمک کند؟
رقابت و همکاری در بلوک ناهمگون
بلومبرگ در تحلیلی ریشه این رقابت را به سالهای پس از استقلال هند در ۱۹۴۷ بازمیگرداند. دو کشور در ابتدا روابط دوستانهای داشتند؛ اما تسلط چین بر تبت در سال ۱۹۵۰ باعث شد تا آنها برای نخستین بار در تاریخ مرز مشترک پیدا کنند. اعطای پناهندگی از سوی هند به دالایی لاما در پی قیام نافرجام۱۹۵۹ اولین جرقه تنشها بود. سه سال بعد جنگی کوتاه بر سر مرزهای هیمالیا درگرفت که با پیروزی قاطع چین به پایان رسید و ادعاهای ارضی متضاد در مناطق غربی و شرقی را لاینحل باقی گذاشت.
روابط دو کشور پس از تنشهای دوکلام در سال۲۰۱۷ و سپس درگیری مرگبار گالوان در سال۲۰۲۰ به شدت تیره شد. هند در واکنش به این اتفاقات، صدور روادید گردشگری برای شهروندان چینی را متوقف کرد، تجهیزات مخابراتی هوآوی و اپلیکیشن تیکتاک را ممنوع ساخت و سرمایهگذاریهای کلان شرکتهای خودروسازی چینی را رد کرد. بلومبرگ شمار کشتهشدگان درگیری ۲۰۲۰ را بیست سرباز هندی و دستکم چهار نظامی چینی اعلام کرده و نیویورکتایمز مجموع تلفات را دستکم ۲۴نفر ذکر کرد. این دو غول آسیایی حدود ۳۵۰۰ کیلومتر مرز مشترک دارند که همواره آبستن تنش بوده است. به نوشته بلومبرگ، شتابگیری این آشتی تا حد زیادی محصول سیاستهای واشنگتن است. از زمانی که دونالد ترامپ در دوره دوم ریاستجمهوری خود جنگ تجاری را علیه هر دو کشور آغاز کرد، دهلینو و پکن تلاش برای ترمیم روابط را تسریع کردند؛ تعرفهها و فشار بر خریداران نفت روسیه، تردیدها درباره قابل اتکا بودن آمریکا را در هند دوباره زنده کرده است.
اقتصاد، کلید درک این روابط پیچیده است. به نوشته نیویورکتایمز، برای درک ناترازی تجاری هند با چین باید به داخل کارخانههای هندی نگاه کرد. بسیاری از ماشینآلات صنعتی، قطعات الکترونیک و مواد اولیه کلیدی از چین تامین میشوند. از آهنرباهای کمیاب برای کارخانههای خودروهای برقی تا مواد موثره دارویی، صنایع هند به شدت به همسایه شرقی خود وابستهاند. هند سالها تلاش کرده تا از این وابستگی بکاهد، اما در عمل واردات بیشتری داشته است. حجم تجارت دو کشور در پنج سال گذشته تقریبا دو برابر شده و به مرز ۱۵۰میلیارد دلار در سال رسیده است. در این میان، سهم خرید هند از چین تقریبا هفت برابر صادرات آن است. چین اکنون پس از آمریکا و تنها با فاصلهای اندک از آن، دومین شریک تجاری بزرگ هند محسوب میشود.
«شخار آیار» از شورای تحقیقات روابط اقتصادی بینالملل هند معتقد است که مسدود کردن ورود کالاهای چینی راهکار مناسبی نیست. او پیشنهاد میکند هند باید جسورانه شرکتهای چینی را بهویژه در بخشهای فناوری سبز، نیمهرساناها و تولیدات صنعتی که پکن در آنها پیشتاز است به سرمایهگذاری دعوت کند. به برآورد او، چین تنها در حوزه باتری و انرژی خورشیدی ۳۰درصد مزیت قیمتی نسبت به هر صادرکننده دیگری دارد. «سانتوش پای»، وکیل و مشاور شرکتهای دو کشور نیز با اشاره به تجربه ویتنام میگوید تدابیر تجاری همیشه آنطور که انتظار میرود عمل نمیکنند. او تاکید میکند که چین با مازاد عرضه و هند با مازاد تقاضا روبهرو است و حتی کالاهایی که ظاهرا از مبادی دیگر وارد هند میشوند، اغلب محصولات چینی هستند که در کشورهای جنوب شرقی آسیا تغییر بستهبندی دادهاند.
بلومبرگ این وابستگی متقابل را از زاویه دید پکن نیز بررسی کرده است. با کند شدن سرعت رشد اقتصادی، چین بازار مصرفی هند را بهعنوان یکی از معدود مرزهای باقیمانده برای توسعه خود میبیند. فروشمیلیونها گوشی هوشمند و خودرو در هند بازار بینظیری برای برندهای چینی فراهم کرده است. با این حال تنش اصلی در بخش تولیدات با ارزش افزوده بالا دیده میشود. هند خواهان سرمایهگذاریهایی است که به ساخت پایگاه صنعتی این کشور کمک کند؛ مشابه اتفاقی که برای انتقال بخشی از خط تولید شرکت اپل رخ داد. به گفته کارشناسان مالی در هند تا زمانی که واردات دهلینو از صادرات آن بیشتر باشد فشار بر ارزش روپیه ادامه خواهد داشت و استفاده ابزاری کشورها از اهرم تجارت اکنون به یک نگرانی بزرگ امنیتی و اقتصادی تبدیل شده است.
بلومبرگ در گزارش دیگری به یک پارادوکس فزاینده برای دهلینو اشاره میکند و آن وابستگی روزافزون تامینکننده اصلی تسلیحات هند یعنی روسیه به پکن است. سهم چین از تجارت خارجی روسیه در سالهای اخیر رشد چشمگیری داشته است. کارشناسان گروه اوراسیا معتقدند روسیهای که کاملا به چین وابسته باشد به هیچ وجه تامینکننده منافع هند نیست و یکی از دلایل تلاش دهلینو برای حفظ روابط با مسکو ایجاد فضای مانور برای این کشور است. با وجود این، هند واردات تسلیحاتی خود از روسیه را به شکل معناداری کاهش داده و سهم روسیه از واردات تسلیحاتی این کشور در بازه ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ به ۴۰درصد رسیده که یک دهه پیش ۷۰درصد بود و همزمان تولیدات دفاعی داخلی خود را به رکوردهای تازهای رسانده است. تحلیلگران بر این باورند که بهبود پایدار روابط چین و هند به تثبیت این مثلث استراتژیک کمک کرده و فشار بر روسیه برای انتخاب میان این دو را کاهش میدهد.
الکساندر گابویف، مدیر مرکز کارنگی روسیه اوراسیا در برلین، به نیویورکتایمز میگوید جهان به سرعت در حال چندپاره شدن است موضوعی که بریکس همواره بر آن تاکید داشته اما عملکرد این گروه به شدت ضعیفتر از حد انتظار بوده است. به گفته او مدیریت یک بلوک گسترده که صرفا با مخالفت با هژمونی غرب در کنار هم قرار گرفتهاند؛ اما منافع بسیار متفاوتی دارند، بسیار دشوار است. بر اساس گزارشها، دیپلماتها به یاد میآورند که هند بارها پیشنهادهای چین از جمله ایده ارز مشترک بریکس را بهدلیل نگرانی از تقویت اقتصاد مسلط این گروه ناکام گذاشته است؛ حتی در مواردی که این پیشنهادها میتوانست برای دهلینو دستاوردهایی داشته باشد. پکن سال آینده ریاست بریکس را بر عهده میگیرد و متعهد به تعمیق همکاریهای سیاسی و امنیتی شده است؛ رویکردی که هند از نظر تاریخی در برابر آن مقاومت میکند.
تحلیلگران به الجزیره گفتهاند که پکن بریکس را نهاد اصلی خود برای بسیج کشورهای جنوب جهانی میداند؛ اما هند آن را بستری برای اعمال استقلال استراتژیک و ایجاد شراکتهای غیرغربی و نه لزوما ضدغربی ارزیابی میکند. در نهایت کارشناسان معتقدند این بلوک قرار نیست مانند ناتو یا اتحادیه اروپا عمل کند و پرسش اصلی این نیست که آیا بریکس میتواند به اتحاد کامل برسد یا خیر، بلکه مساله مهمتر توانایی این گروه در مدیریت اختلافات همزمان با پیگیری همکاریهای عملی و اقتصادی است.
چالشهای بریکس در جهان آشفته
دیروز شنبه، شی جینپینگ با نارندرا مودی، دیدار کرد. رئیسجمهور چین در جریان مذاکرات دوجانبه در دهلینو، رویکردی مثبت در پیش گرفت و در اظهاراتی تلویزیونی از استمرار تعاملات مشترک طی دوازده سال گذشته ابراز خرسندی کرد. او تاکید کرد که چین و هند به عنوان دو قطب اصلی جنوب جهانی، مسوولیتهای بینالمللی سنگینی بر دوش دارند. همزمان اعضا با تصویب بیانیهای مشترک، بر ضرورت همکاری جمعی برای حفظ جریان روان تجارت بینالملل، پایداری زنجیرههای تامین و امنیت انرژی تاکید کردند. میزبانی دهلینو در برههای حساس رقم خورده است؛ چراکه منازعات جاری در خاورمیانه و اوکراین روند کشتیرانی و بازارهای انرژی را با اختلال مواجه کرده و شرایط پیچیدهای پدید آورده است.
به گزارش الجزیره، در این اجلاس ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه، عبدالفتاح السیسی رئیسجمهور مصر و پرابوو سوبیانتو رئیسجمهور اندونزی حضور دارند. امارات در سطح ولیعهد ابوظبی و برزیل با حضور وزیر امور خارجه در این نشست شرکت کردهاند و آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، به همراه روسای سازمان جهانی بهداشت و سازمان تجارت جهانی نیز راهی پایتخت هند شدهاند. با وجود تلاش برای دستیابی به صدای واحد، بریکس با چالشها و شکافهای درونی نیز دستبهگریبان است. در عین حال، دونالد ترامپ بریکس را بلوکی ضد آمریکایی توصیف کرده و کشورهای همسو با آن را به اعمال تعرفههای تنبیهی تهدید کرده است. در چنین فضایی، هند در بیستمین سال حیات بریکس با آزمونی حساس برای ایجاد موازنه روبهرو است. چین میزبان نشست بعدی بریکس خواهد بود.
