امارات چگونه از «متهم» به «متحد» کلیدی آمریکا در خاورمیانه تبدیل شد؟
دیپلماسی بنزاید برای فتح کاخسفید
«ابیگیل هاوسلونر» در گزارش دیروز دوشنبه برای فایننشالتایمز نوشت، دو نفر از هواپیماربایانی که حملات ۱۱سپتامبر را انجام دادند، اهل امارات بودند. برخی در کنگره با این ادعا که امارات مرکز تامین مالی القاعده و «مشکل مداوم مبارزه با تروریسم» است، نسبت به تهدید جدی برای امنیت ایالات متحده در صورت اجازه به این شیخنشین برای اداره بنادر استراتژیک هشدار دادند. مهم نبود که امارات تنها کشور عربی بود که برای حمایت از جنگ ایالات متحده در افغانستان نیرو اعزام کرد و دولت بوش از معامله بنادر حمایت کرده بود. این اعتراض، شرکت «دیپی ورلد» را مجبور به عقبنشینی از خرید این بنادر کرد.
همچنین این یک لحظه سرنوشتساز برای امارات و رابطه این کشور با آمریکا بود. در ابوظبی، شیخ محمد بنزاید آلنهیان، ولیعهد قدرتمند وقت امارات، مشاوران خود را برای یک جلسه اضطراری فراخواند. او به مشاوران خود گفت که این «بحران» نشان داد که اکثر آمریکاییها سوءتفاهم اساسی در مورد امارات دارند. وقت آن رسیده که این مشکل را برطرف کنند. دو دهه بعد، محمد بنزاید، رئیس امارات متحده عربی، است و این کشور خلیجفارس توسط سیاستمداران و فرماندهان نظامی ایالات متحده بهعنوان یکی از متحدان مهم آمریکا در خاورمیانه، با لقب «اسپارت کوچک» شناخته میشود. در ۲۸ ژوئیه، ارتش ایالات متحده اعلام کرد که با امارات برای تسریع توسعه «هوش مصنوعی نظامی» همکاری میکند. فراتر از روابط نظامی، ابوظبی با سرمایهگذاری گسترده ۱.۷تریلیون دلاری خود در صندوقهای ثروت ملی و مشاغل تحت حمایت دولت، سرمایهگذاریهای سنگینی را در آمریکا - و در خانواده دونالد ترامپ - انجام داده است.
کنگره تحت کنترل جمهوریخواهان دیگر نگران سرمایهگذاری در حوزههای حساس به امنیت ملی ایالات متحده نیست. ترامپ اخیرا به اماراتیها دسترسی به برخی از پیشرفتهترین تراشههای رایانهای ایالات متحده را اعطا کرد؛ تنها چند ماه پس از آنکه یک عضو خانواده سلطنتی اماراتی ۵۰۰میلیون دلار در تجارت ارزهای دیجیتال خانواده ترامپ سرمایهگذاری کرد. در مورد محمد بنزاید، ترامپ در ماه ژوئن گفت: «اعلیحضرت یک جنگجو هستند». رئیسجمهور ایالات متحده افزود که امارات متحده عربی «کشوری خارقالعاده» است. اینکه امارات، بهعنوان یک سلطنت مطلقه، چگونه توانست واشنگتن را به خود جلب کند، از نظر دوستان و دشمنان بهعنوان نمونهای نهایی در مورد چگونگی اجرای یک کمپین روابطعمومی دولتی در واشنگتندیسی دیده میشود.
این سیاست ورزی آسان نبود. ایالات متحده با استقبال ضمنی خود از قیامهای بهار عربی ۲۰۱۱ که وضع موجود در خاورمیانه را تهدید میکرد و تصمیم خود برای امضای توافق هستهای ۲۰۱۵ با ایران، اماراتیها را خشمگین کرد. «باربارا لیف» که از سال۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ سفیر ایالات متحده در ابوظبی و سپس دیپلمات ارشد آمریکا در خاورمیانه بود، میگوید: اماراتیها متوجه شدهاند که « دسترسی و نفوذ دارند». این کشور روی همکاری خود با ایالات متحده و روابط نزدیکتر با اسرائیل شرطبندی استراتژیک انجام داده است. مقامات میگویند که قصد دارند نهتنها در این مسیر باقی بمانند، بلکه پیوند را تقویت کنند.
وقتی ترامپ تابستان امسال جشن تولد ۸۰سالگی خود را در چمن کاخ سفید برگزار کرد، فقط دو سفیر در این نمایش «جنگی نهایی» شرکت کردند: سر کریستین ترنر از بریتانیا و یوسف العتیبه از امارات. این مشاور سابق محمد بن زاید که در دانشگاه جورج تاون این شهر تحصیل کرده بود، در سال۲۰۰۸ به واشنگتن فرستاده شد تا امارات متفاوتی را به آمریکاییها ارائه دهد. او با کمک ارتش کوچکی از لابیگران سطح بالا، دقیقا همین کار را انجام داد. یکی از اهرمهای اصلی، پول نقد بود. طبق گزارش «اوپن سیکرتس» (که پول در سیاست ایالات متحده را ردیابی میکند)، امارات متحده عربی تنها در ۱۰سال گذشته بیش از ۲۷۰میلیون دلار در واشنگتن هزینه کرده است. این کشور به همراه همسایگان خلیجفارس خود - عربستان سعودی (۴۲۲میلیون دلار) و قطر (۲۶۹میلیون دلار) - در میان ۱۰ کشور برتر جهان از نظر هزینه قرار دارد. همچنین به برخی از برجستهترین اندیشکدههای واشنگتن (از شورای آتلانتیک گرفته تا مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی و رند و دیگران) پول تزریق کرده؛ میزبان دهها کنفرانس و کنوانسیون بینالمللی بوده و حتی قبل از ورود عتیبه، یک شورای تجاری دوجانبه ایالات متحده - امارات راهاندازی کرده است.
اما مقامات میگویند که خود عتیبه با استعدادش در جهتدهی به سیاستهای واشنگتن، تاثیرگذارترین عامل بوده است. یکی از مقامات ارشد سابق وزارت امور خارجه میگوید: «عتیبه بیوقفه در حال خوشگذرانی و مهمانیگردی بود تا با موفقیت هوادارانی را در هر دو حزب» آمریکا جذب کند. این مقام میافزاید: «جای تعجب است که تعداد زیادی از مقامات سابق و کارکنان کنگره نام خود را در سرمقالههای پر زرقوبرقی که از روابط ظاهرا سودمند متقابل ایالات متحده و امارات تمجید میکنند، قرار دادهاند.» محمد بنزاید تنها یک سفر رسمی دولتی به واشنگتن، در سال۲۰۲۴، برای ملاقات با جو بایدن، رئیسجمهور وقت، داشته است، اما مقامات میگویند عتیبه رهبری تغییر استراتژیک امارات در ایالات متحده را با چنان مهارتی بر عهده داشت که همسایگان خلیجفارسیاش، از جمله عربستان سعودی، در تلاش برای تقلید از آن هستند.
العتیبه سیاستگذاران آمریکایی را به بازدید از امارات تشویق کرده، رهبری ارتباط سفارت با کنگره، اندیشکدهها، دانشگاهها، مدارس و رسانهها را برعهده داشته و میزبان مهمانیهایی برای نخبگان واشنگتن بوده است. در جریان اولین مبارزات انتخاباتی ترامپ، العتیبه همچنین با جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور که به یکی از تاثیرگذارترین مشاوران او در خاورمیانه تبدیل شد، نزدیک شد. اما موفقترین کودتای امارات و العتیبه تا به امروز، تصمیم این کشور در سال۲۰۲۰ برای تبدیلشدن به امضاکننده اصلی پیمان ابراهیم ترامپ و عادیسازی روابط با اسرائیل بود، اقدامی که باعث شگفتی نهادهای سیاسی آمریکا شد و تغییر اساسی در برداشت عمومی از ایالات متحده ایجاد کرد. افراد نزدیک به خاندان حاکم میگویند، برای محمد بن زاید، روابط نزدیکتر با ایالات متحده طیف وسیعی از اهداف استراتژیک را برآورده میکند: تنوع بخشیدن به اقتصاد فراتر از اتکا به دلارهای نفتی؛ تبدیلشدن به یک قطب جهانی هوش مصنوعی؛ و ترسیم مسیری خارج از سایه قدرت منطقهای عربستان سعودی.
بیست سال پس از آنکه امارات نتوانست بنادر دریایی بزرگ ایالات متحده را به دست آورد، به تدریج سهام صنعتی را بهدست آورده که بسیار ارزشمندتر است. یکی از مقامات ارشد دولت بایدن که از نزدیک با امارات همکاری داشته، میگوید: «ترسناک است که صنعت هوش مصنوعی ما این قدر به پول امارات وابسته است.» ابزارهای سرمایهگذاری تحت حمایت دولت مانند «صندوق سرمایهگذاری مستقل ابوظبی»، «مبادله» و «امجیایکس » (به ریاست شیخ طحنون بن زاید آل نهیان، مشاور امنیت ملی امارات و برادر رئیس امارات)، مشارکتهای گستردهای را با شرکتهای فناوری مانند «اوپن اِی. آی» و «ایکس. اِی. آی» آغاز کردهاند. آنها همچنین سهم مدیریتی (کنترلی) در شرکت تراشهسازی «گلوبالفاندریز» و سرمایهگذاریهای سهامی اقلیت قابلتوجهی در شرکت تراشهسازی «سربراس سیستمز» و توسعهدهنده مراکز داده، «آلایند دیتا سنترز» بهدست آوردهاند.
سپتامبر گذشته، شرکت امجیایکس توافقی را با دولت آمریکا به امضا رساند تا ۱۵درصد از سهام بخش آمریکایی تیکتاک را به دست آورد. یک مقام اماراتی میگوید این سرمایهگذاریها به تغییر روابط ایالات متحده و امارات کمک کرده است؛ روابطی که در دوران پس از ۱۱سپتامبر با همکاری برای «مبارزه مشترک با اشرار» سنجیده میشد، اما اکنون به حوزه همکاریهای اقتصادی گسترش یافته است. این مقام با «هیبریدی» خواندن این رویکرد میافزاید: در صنعت دفاعی آمریکا، موضوع صرفا «آنچه میخریم» نیست، بلکه «آنچه میسازیم» نیز اهمیت دارد «و مراکز دادهای که در حال ساخت آن هستیم... ما در حال سرمایهگذاری مشترک با مایکروسافت، انویدیا، بلکراک و اوپنایآی هستیم».
طارق العتیبه، برادر ناتنی سفیر امارات و از مقامات سابق این کشور، استراتژی سرمایهگذاری راهبردی امارات را به استراتژی طراحیشده برای «یک خودروی کوچک که وارد مسابقهای شده که در آن خودروهای بزرگتر بسیار دیگری از ما جلوتر هستند» تشبیه میکند. او میگوید: «در روزهای اول، فقط این بود که ما قرار است کلی پول خرج چیزهایی کنیم که خوب به نظر میرسند». اما با رشد اماراتیها و درک سیلیکونولی، آنها به «سرمایهگذاران خبره تبدیل شدند و میدانند معاملات مناسب کجا هستند، فناوری امیدوارکننده کجا است». «جیکوب هلبرگ»، مقام ارشد دیپلماسی اقتصادی دولت ترامپ، امسال گفت که سرمایهگذاریهای امارات در تراشهسازان آمریکایی، امارات را به یک ضامن مهم صنعت فناوری تبدیل کرده است. او به اعضای کنگره گفت: «آنها در گلوبالفاندریز سرمایهگذاری کردند. آنها تقریبا سربراس را از مرگ بازگرداندند و امروز سربراس جواهر تاج فناوری آمریکایی است.»
اما با تصمیم وزارت بازرگانی ایالات متحده برای صدور مجوز فروش تراشههای پیشرفته به امارات متحده عربی و حذف کنترلهای صادراتی مرتبط، اوج جدیدی برای ابوظبی رقم خورد. عتیبه، معامله تراشهها را بهعنوان «نقطه عطفی» که بر اساس «تعامل پایدار» بنا شده است، ستود. بااینحال، دموکراتها آن را چیز دیگری میدانستند. «یاسمین انصاری»، نماینده کنگره آریزونا، آن را «شاید یکی از بزرگترین و آشکارترین طرحهای فساد در تاریخ ایالات متحده» نامید. این خشم ناشی از خرید ۴۹درصد از سهام شرکت مالی جهانی «لیبرتی فایننشال» متعلق به شیخ طحنون توسط شرکت «امجیایکس»، اندکی قبل از مراسم تحلیف ترامپ در سال گذشته بود. بعدا شرکت امجیایکس مبلغ ۲میلیارد دلار از استیبلکوین «ورلد لیبرتی» را خریداری کرد تا در صرافی رمزارز «بایننس» سرمایهگذاری کند؛ معاملهای که به گفته «کریس ون هولن»، سناتور دموکراتی که بارها مقامات دولت را درباره این صرافی بازخواست کرده است، «عملا ۲میلیارد دلار پول نقد را در اختیار ورلد لیبرتی قرار داد.»
یک صندوق مستقر در امارات متحده عربی که خود را بنیاد «آکوا ۱» مینامد، نیز ۱۰۰میلیون دلار توکن دیجیتال صادر شده توسط «ورلد لیبرتی» را خریداری کرد. اماراتیها میگویند که این سرمایهگذاریها تصمیمات تجاری خصوصی بودهاند و هیچ ارتباطی با جاهطلبیهای سیاسی امارات یا توافق بعدی تراشههای ایالات متحده و امارات ندارند. سخنگوی «ورلد لیبرتی» گفت که استیبل کوین آن صرفا وسیله پرداخت سرمایهگذاری امجیایکس بوده و «به طور عمده نادرست» خواهد بود که آن را کمک نقدی بنامیم. مقامات امنیت ملی و قانونگذاران ایالات متحده سالها هشدار داده بودند که اجازه دسترسی امارات به تراشههای پیشرفته، حساسترین فناوری، آمریکا را در برابر دستیابی بزرگترین رقیب جهانی آن، چین که روابط تجاری و فنی نزدیکی با امارات متحده عربی دارد، آسیبپذیر میکند. برخی از دموکراتها معتقدند که اگر این حزب در انتخابات میاندورهای نوامبر کنترل کنگره را دوباره به دست آورد، روز محاکمه امارات نزدیک است که میتواند راه را برای تحقیقات کنگره هموار کند.
