چگونه اعتراض نسل «زد» موجب شوک به اقتدارگرایی دولت مودی شد؟
زلزله سیاسی «سوسکها» در دهلی
«رئا موگول» و «کونال سگال» در گزارشی برای سیانان نوشتند، برای روزها، دهها هزار نفر از معترضان نسل زد، به رهبری یک جنبش طنزگونه به نام «حزب سوسک جانتا»، به خیابانهای دهلی نو سرازیر شده و خواستار پاسخگویی در مورد افشای اطلاعات آزمون ورودی دانشگاه بودند که به گفته آنهامیلیونها دانشجو را از فرصت عادلانه برای آیندهشان محروم کرده است. در تیررس آنها، «دارمندرا پرادان»، وزیر آموزش و پرورش و چهره مورد اعتماد مودی، قرار داشت که این افشای اطلاعات تحت نظارت او رخ داده بود.
استعفای پرادان در روز شنبه با شادی در «جانتار مانتار» (رصدخانه قرن هجدهمی در پایتخت که به اردوگاه پرجنبوجوش جنبش اعتراضی تبدیل شده بود) روبهرو شد. جمعیت به خیابانها آمدند، رقصیدند، آواز خواندند و پرچم ملی را تا پاسی از شب تکان دادند و «پیروزی پاسخگویی و اقدام جمعی» را جشن گرفتند. این یک عقبنشینی نادر برای حزب «بهاراتیا جاناتا»ی مودی بود که از زمان به قدرت رسیدن در سال۲۰۱۴ شاهد چندین جنبش اعتراضی جامعه مدنی بود. همچنین ضربهای به وجهه شخصی مودی بود که خود را به عنوان رهبر قدرتمند هند معرفی کرده است.
به نظر میرسد موفقیت دانشجویان، دیگران را جسور کرده تا باور کنند که تغییر امکانپذیر است. «آکشیت تیاگی»، مهندس نرمافزار ۲۲ساله، از محل اعتراض در پایتخت گفت: «یک هفته پیش واقعا نمیتوانستید هیچ بازخوردی از دولت بگیرید. اکنون همه بیرون آمدهاند... و مردم متوجه شدهاند که میتوانند واقعا از دولت خواستههایی داشته باشند.» این در حالی است که سه همسایه هند (سریلانکا، نپال و بنگلادش) همگی در سالهای اخیر شاهد تغییرات سیاسی پرآشوب به رهبری جوانان بودهاند. اکنون، برخی در هند این پرسش را مطرح میکنند که آیا موفقیت به اصطلاح «سوسکها» میتواند آغاز تحولی مشابه در کشوری باشد که نارضایتی گسترده جوانان در زیر سطح آن موج میزند.
بسیاری از معترضان جوان «جانتار مانتار» در دوران قدرت مودی به بلوغ رسیدهاند، دورانی که با وعدههای گسترده عظمت ملی، رفاه اقتصادی و حس ملیگرایی تازه تعریف میشود. این وعدهها همواره با سالهای بلوغ آنها همراه بود و انتظاراتشان را در مورد مسیر کشور و جایگاهشان در آن شکل داد. هند همچنان یکی از سریعترین اقتصادهای بزرگ در حال رشد جهان است و در طول سه دوره رهبری مودی، سرمایهگذاریهای زیادی در زیرساختها، فناوری و تولید انجام داده است. با این حال، بسیاری از جوانان هندی میگویند که موفقیت ملی به فرصتهایی برای آنها تبدیل نشده است. این کشور با بیش از ۳۶۰میلیون نفر بین ۱۵ تا ۲۹سال، یکی از جوانترین جمعیتهای جهان را دارد. با این حال، گزارشی اخیر نشان داد که تقریبا ۴۰درصد از فارغالتحصیلان ۲۵سال و کمتر بیکار هستند.
«راهول ورما»، دانشمند علوم سیاسی و عضو اندیشکده «مرکز تحقیقات سیاست» مستقر در دهلی نو، در مورد اعتراضات و استعفای پرادان گفت: «این در واقع یک شوک و عقبگرد برای حزب بهاراتیا جاناتا است. آنها شاید پیشبینی نمیکردند که این نوع ناامیدی یا اضطراب در جامعه ریشه بدواند». حزب بهاراتیا جاناتا در طول دوازده سال قدرت خود، جنبشهای اعتراضی متعددی را پشت سر گذاشته است (از خشم عمومی بهدلیل طرح ناگهانی حذف اسکناس از گردش مالی که بیش از ۸۰ درصد اسکناسهای کشور را بیاعتبار کرد، گرفته تا مخالفت گسترده با قانون شهروندی بحثبرانگیز و تظاهرات چند ماهه کشاورزان در اعتراض به اصلاحات کشاورزی).
کانالهای خبری تلویزیونی جریان اصلی هند توجه کمی به این جنبش اعتراضی نشان دادند و حتی پرادان دانشجویان معترض را «تروریست» نامید. به نوشته گزارشگران سیانان، نکته مهم در این اعتراضات این بود که معترضان رویدادها را به صورت زنده پوشش میدادند، عکسها و فیلمها را در اینستاگرام به اشتراک میگذاشتند و تصاویر زندهای از محل اعتراض منتشر میکردند. رسانههای اجتماعی به یک ابزار ثبت وقایع تبدیل شدند. سیل محتوا جوانان بیشتری را به تظاهرات کشاند و بر کاهش نفوذ رسانههای سنتی در هند در میان نسل زد تاکید کرد. زمانی که این رسانههای جریان اصلی سرانجام شروع به پوشش گسترده اعتراضات کردند، این جنبش قبلا توجه عموم را به خود جلب کرده بود.
در ۲۰ژوئیه، زمانی که پلیس از گاز اشکآور و چوب برای متفرق کردن راهپیمایی دهها هزار نفری به سمت پارلمان که خواستار برکناری پرادهان بودند، استفاده کرد، این جنبش بیشتر اوج گرفت. معترضان که دلسرد نشده بودند، موضع خود را حفظ و رویارویی خود با دولت مودی را تشدید کردند و برای اولین بار، برخی خواستار برکناری خود مودی شدند. به گفته ورما، معترضان عمدتا جوانان طبقه متوسط و متوسط رو به پایین و والدین آنها بودند؛ جمعیتی که به طور سنتی ستون مهم حمایت از حزب بهاراتیا جاناتا را تشکیل میدادند.
مودی که بهخاطر چهره خویشتندارانه اش شناخته میشود، اواخر هفته گذشته تاکتیکهای خود را تغییر داد. او دو پیام ویدئویی در رسانههای اجتماعی، به سبک سلفی، منتشر کرد که مستقیما دانشآموزان را خطاب قرار میداد. در هر حال، «حزب سوسک جانتا» به چیزی دست یافته که کمتر کسی فکر میکرد ممکن باشد. اما میراث بلندمدتش ممکن است به این بستگی داشته باشد که آیا نسل زد هند میتواند این پیروزی را به یک جنبش گستردهتر تبدیل کند که قادر به حفظ فشار بر مسائلی باشد که بر آینده آنها تاثیر میگذارد یا خیر.
