بازدارندگی بالستیکی آنکارا

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، روز جمعه در جریان سخنرانی خود در این نمایشگاه اعلام کرد که شرکت‌های ترکیه‌ای قراردادهایی به ارزش حدود ۸‌میلیارد دلار امضا کرده‌اند. با این حال، شگفت‌انگیزترین لحظه این رویداد، اعلام غافلگیرکننده آنکارا مبنی بر برنامه‌ریزی برای آزمایش یک موشک بالستیک قاره‌پیما در اواخر سال جاری بود. این موشک روز ۵مه در غرفه وزارت دفاع ملی ترکیه و با حضور یاشار گولر، وزیر دفاع، در مراسم رونمایی از محصولات جدید توسعه‌یافته توسط مرکز تحقیق و توسعه این وزارتخانه به نمایش درآمد. موشک «ییلدیریمهان» به‌عنوان نقطه عطف غرفه این وزارتخانه در معرض دید قرار گرفت. مقامات ترکیه‌ای این موشک دوربرد را محصولی بومی با برد ۶۰۰۰کیلومتر، سرعت ۲۵ ماخ و ظرفیت حمل کلاهک ۳۰۰۰کیلوگرمی معرفی کردند.

به نظر می‌رسد این رونمایی بسیاری را حتی در داخل جامعه دفاعی ترکیه غافلگیر کرده است؛ زیرا آنکارا پیش از این هیچ‌گاه تبلیغات عمومی گسترده‌ای برای دستیابی به قابلیت‌های موشک بالستیک قاره‌پیما انجام نداده بود. به گفته منابع صنعتی، در این برنامه نامی از بازیگران و ذی‌نفعان اصلی مانند «راکتسان»، تولیدکننده اصلی راکت و موشک ترکیه، یا «صنایع موتور ترکیه» که در حال توسعه موتور جنگنده «کان» است، به چشم نمی‌خورد. همچنین این واقعیت که اردوغان در سخنرانی خود در نمایشگاه هیچ اشاره‌ای به این موشک قاره‌پیما نکرد، نشان می‌دهد که این پروژه احتمالا هنوز در مراحل اولیه خود قرار دارد و آنکارا هنوز آماده نیست آن را به‌عنوان یک توانمندی استراتژیک کاملا توسعه‌یافته ارائه کند. با این وجود، در صورت تحقق این امر، قابلیت موشک بالستیک قاره‌پیما برای ترکیه بیشتر به عنوان یک ابزار سیگنال‌دهی استراتژیک عمل خواهد کرد تا یک سلاح میدانی.

ارزش چنین موشک‌هایی در درجه اول به بازدارندگی و اعتبارآفرینی آنها بستگی دارد و کاربرد نظامی روزمره ندارند. ترکیه در حال حاضر برای درگیری‌های احتمالی در محیط پیرامونی خود، به ناوگان پهپادی، توپخانه، موشک‌های کروز و موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد مجهز است. موشکی با برد اعلام‌شده ۶۰۰۰کیلومتر، هدف متفاوتی را دنبال می‌کند: این سلاح نشان می‌دهد که آنکارا خواهان توانایی اعمال قدرت در مناطقی بسیار فراتر از خاورمیانه، شرق مدیترانه و دریای سیاه است. برد ۶۰۰۰کیلومتری، این موشک را از آستانه رایج ۵۵۰۰کیلومتری تعیین‌شده برای موشک‌های بالستیک قاره‌پیما عبور می‌دهد. این موضوع در صورت موفقیت در آزمایش و توسعه، برنامه ترکیه را در دسته‌ای قرار می‌دهد که تنها گروه کوچکی از کشورها با قابلیت‌های بازدارندگی استراتژیک دوربرد، از جمله ایالات متحده، روسیه و چین در آن جای دارند.

برای آنکارا، این امر به معنای عبور از برنامه‌های موشکی فعلی و موفقیت‌های صادراتی تسلیحاتی و حرکت به سوی ادعای صریح‌تر در زمینه استقلال نظامی و استراتژیک است. ارزش سیاسی این موضوع برای دولت ترکیه کاملا روشن است: پیشرفت‌های بزرگ در صنایع دفاعی، بازتاب گسترده‌ای در افکار عمومی ترکیه دارد، روایت دولت از دستاوردهای فناوری ملی را تقویت می‌کند و به ترسیم تصویری از ترکیه کمک می‌کند که دیگر برای تامین سیستم‌های نظامی پیشرفته به تامین‌کنندگان خارجی وابسته نیست. در سطح استراتژیک نیز این برنامه دارای ارزش بازدارندگی خواهد بود. پس از آغاز جنگ ایران در اواخر فوریه، اردوغان اعلام کرد که ترکیه در واکنش به تغییرات محیط امنیتی منطقه، برنامه‌های صنایع دفاعی خود را تسریع خواهد بخشید. با این حال، استدلال‌های مخالف برای پیگیری قابلیت موشک قاره‌پیما پیچیده‌تر است.

ترکیه یکی از اعضای ناتو است و در نتیجه زیر چتر هسته‌ای این ائتلاف قرار دارد؛ موضوعی که این پرسش را مطرح می‌کند که آیا آنکارا در این مرحله اساسا به یک برنامه گران‌قیمت موشکی دوربرد نیاز دارد یا خیر. علاوه بر این، هزینه‌ها و بار فنی این پروژه می‌تواند منابع را از اولویت‌های دفاعی فوری‌تر، مانند سیستم‌های پدافند هوایی، دفاع موشکی، جنگنده «کان» و سایر برنامه‌هایی که ترکیه در تلاش برای پر کردن خلأهای خود در آن‌هاست، منحرف کند. صادرات محصولات دفاعی به ژاپن به عنوان یک غول فناوری جهانی، می‌تواند یک جهش بازاریابی بزرگ برای ترکیه باشد. بر اساس داده‌های منتشر شده در ماه مارس توسط موسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم، ترکیه پس از افزایش ۱۲۲درصدی صادرات خود در مقایسه با پنج سال گذشته، به یازدهمین صادرکننده بزرگ سلاح در جهان در بازه زمانی ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ تبدیل شده است.