چگونه پیشروی ارتش اسرائیل در «بنتجبیل» و «خیام» لبنان به گل نشست؟
معمای «تار عنکبوت» در جنوب
نیروهای اسرائیلی بهدلیل واقعیتهای زمین، واقعیتهای جنگ شهری و اهمیت سیاسی و نظامی اهدافی که رهبرانشان تعیین کرده بودند، ناکام ماندند. در هر دو منطقه بنت جبیل و خیام، مساله صرفا این نبود که آیا نیروهای اسرائیلی میتوانند پیشروی کنند، بلکه این بود که آیا نیروهای اشغالگر میتوانند شهرها را امن و بنابراین مرز اسرائیل با لبنان را ایمن سازند. این شکست، هرگونه حضور طولانیمدت اسرائیل در جنوب لبنان را زیر سوال میبرد. همچنین توضیح میدهد که چرا اسرائیل با وجود آتشبس که از ۱۵ آوریل (۲۶ فروردین ماه) آغاز شد، همچنان به تخریب ساختمانها در مناطقی که در اختیار دارد ادامه میدهد و تخریبهایی را که ایجاد کرده است در رسانههای اجتماعی منتشر میکند. یک منبع نزدیک به حزبالله گفت: «در هر دور از جنگ، همیشه مساله بنت جبیل برای اسرائیلیها مطرح بوده است. این شهر اسرائیلیها را آزار داده و نوعی اختلال استرس پس از سانحه ایجاد کرده است.»
یک هدف نمادین
بنت جبیل جایگاه ویژهای در تخیل سیاسی لبنان دارد. پس از عقبنشینی اسرائیل از جنوب لبنان در ماه مه ۲۰۰۰، سید حسن نصرالله، دبیرکل فقید حزبالله، سخنرانی معروف خود را در آنجا ایراد و اسرائیل را «ضعیفتر از تار عنکبوت» توصیف کرد. به نظر میرسد همین امر، این شهر را به هدف اصلی اسرائیل تبدیل کرده است. در جنگ۲۰۰۶ اسرائیل علیه لبنان، این شهر یک میدان نبرد کلیدی بود؛ میدانی که در نهایت حزبالله در آن پیروز شد. در این درگیری اخیر، ارتش اسرائیل دوباره تصمیم گرفت بنت جبیل را بهعنوان یک هدف نظامی مهم و یک غنیمت نمادین هدف قرار دهد. با این حال، تفاوتهایی با جنگ دو دهه پیش وجود داشت؛ تغییر قابلتوجهی در اهداف عملیاتی اسرائیل.
در ابتدا، هدف گستردهتر از تصرف صرف یک شهر به نظر میرسید. اسرائیل میخواست با کنترل مسیرهای کلیدی منطقه بنت جبیل، از جمله جادههای منتهی به شهرها و روستاهای اطراف آن مانند قوزه، وادی العیون، حدثه، عیترون، وادی السکیه و وادی السلوکی، این منطقه را منزوی کند. اگر این امر با موفقیت روبهرو میشد، بنت جبیل از محیط اطراف خود جدا میشد و زمینه را برای اشغال نظامی پایدارتر فراهم میکرد. اما تلاشهای مکرر اسرائیل برای انجام این کار شکست خورد. منابع «میدل ایستآی» میگویند که این به این دلیل است که حزبالله تاکتیکهای اسرائیل را در غزه مطالعه کرده و بر اساس آن آماده شده است.
معمای جغرافیایی
بنت جبیل در مرکز یک معمای جغرافیایی قرار دارد که اسرائیل برای حل آن تلاش میکرد. جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اوایل ماه مارس به لبنان گسترش یافت. اسرائیل از شرق و غرب به داخل لبنان پیشروی کرد و حدود ۱۰کیلومتر در خاک لبنان جلو آمد. بنابراین، هرگونه منطقه کنترل مداوم و پایدار در امتداد مرز، مستلزم اتصال افقی دو محور بود. بدون بنت جبیل، اتصال بخشهای غربی و شرقی همچنان دشوار بود و نیروها را در معرض تبدیل شدن به گروههای کوچک و منزوی به جای یک نوار منسجم قرار میداد. هنگامی که تلاش برای محاصره منطقه بنت جبیل شکست خورد، اسرائیلیها شروع به نزدیک شدن به خود شهر کردند. نیروهای اسرائیلی از چهار جهت پیشروی کردند: عین ایبل، صف الهوی، یارون و مارون الراس.
با این حال، حتی در آن زمان، نبرد درون شهر شبیه به یک تصرف شهری متعارف نبود. به گفته منابع «میدل ایستآی»، پیشروی اسرائیل بر تهاجمهای نظامی محدود، ساختمانهای بمبگذاری شده و آتش زدن هر چیزی که در حومه بنت جبیل مانع آنها میشد، متکی بود. این منابع گفتند که آنها همچنین کامیونهای بدون سرنشین کنترل از راه دور پر از مواد منفجره را مستقر کردند؛ تاکتیکی که قبلا در شهر غزه استفاده میشد. این کامیونها قبل از اینکه با قدرت انفجارهای عظیم خود، کل محلهها را منفجر و ویران کنند، نیروهای حزبالله را برای درگیری بیرون میکشیدند. این یک رویکرد محتاطانه بود که به گفته منابع «میدل ایستآی» نشان میداد اسرائیلیها سعی دارند از نبردهای مستقیم و پرهزینه نزدیک اجتناب کنند.
در واقع، اسرائیلیها نتوانستند مواضع دائمی در داخل شهر ایجاد کنند. اماکن کلیدی مانند ورزشگاه «تار عنکبوت» که نصرالله سخنرانی خود را در آن ایراد کرد، مسجد جامع و اماکن مذهبی خارج از کنترل اسرائیل باقی ماندند. اسرائیل همچنین نتوانست به مرکز شهر برسد یا جنگجویان داخل آن را از بین ببرد. منبع دوم نزدیک به حزبالله گفت که این درگیری نشاندهنده برنامهریزی فشرده میدان نبرد توسط این جنبش قبل از شروع درگیری بود. وی گفت: «برای نشان دادن سطح آمادگی که حزبالله در بنت جبیل با آن جنگید، واحدهای [حزبالله] داخل شهر دو بار با هدف قرار دادن تانک فرمانده [اسرائیلی] گردان۵۲ تیپ۴۰۱ تلاش کردند او را بکشند. او هر دو بار به طرز معجزهآسایی زنده ماند و اکنون در بخش مراقبتهای ویژه است.»
این منبع گفت که حزبالله از قبل این گردان و فرماندهان آن را شناسایی کرده بود که به گفته او نشان میدهد که چقدر واحدهای اسرائیلی فعال در این نبرد را از نزدیک بررسی کرده است. به گفته این منبع، در جریان یک نبرد در محله العوینی بنت جبیل، ارتش اسرائیل دستورالعمل هانیبال را اجرا کرد و منطقهای را به شدت بمباران کرد تا مطمئن شود سربازانش زنده اسیر نمیشوند. او گفت: «پس از اینکه ارتباطش با سربازانش قطع شد، شروع به گلولهباران مواضع آنها در فاصله تقریبا ۲۰متری کرد و در نهایت موفق به بازیابی آنها شد.»
ناکامی در کنترل خیام
اگر نمادگرایی بنتجبیل برای اسرائیل و دشمنانش به این معنی است که ناتوانی اسرائیل در فتح کامل شهر بهعنوان یک شکست تلقی میشود، همین را میتوان در مورد خیام گفت. درحالیکه بنت جبیل میتواند بهعنوان یک رابط غرب به شرق برای اسرائیل عمل کند، خیام بهعنوان دروازهای به خاک داخلی لبنان عمل میکند. با این حال، به نظر میرسد اسرائیل در آنجا نیز نتوانسته کنترل قاطعی اعمال کند. مانند بنت جبیل، این مکان بهعنوان مکانی که یک زندان بدنام تحت حمایت اسرائیل در طول اشغال جنوب لبنان از سال ۱۹۸۲ تا ۲۰۰۰ در آن اداره میشد، وزن نمادین دارد؛ مکانی که در آن بازداشتشدگان مورد آزار و اذیت شدید قرار میگرفتند.
منابع «میدل ایستآی» میگویند اسرائیل قادر به دور زدن خیام، محاصره کامل آن یا اشغال ضلع شمالی آن نبود. در همین حال، آنها میگویند، خطوط تدارکاتی حزبالله از دره بقاع غربی همچنان فعال بود. این امر مانع از پیشروی بیشتر اسرائیلیها به داخل کشور شد و تلاشها برای ایجاد یک نوار پایدار در امتداد مرز را بینتیجه گذاشت. سه منبع نزدیک به حزبالله معتقدند که مشکلات اسرائیل در بنت جبیل و خیام نشان میدهد که اسرائیلیها برای ایجاد یک منطقه حائل بالفعل در جنوب لبنان، حتی منطقهای با عمق کمتر از ۱۰کیلومتر، با مشکل مواجه خواهند شد. بدون کنترل کامل بنت جبیل و خیام، اسرائیل با محدودیتی در عمق پیشروی نیروهایش در لبنان مواجه خواهد شد.
یک منبع نزدیک به حزبالله استدلال کرد که اسرائیل علاقه دارد از قبل اهمیت نبرد بنت جبیل را بزرگ جلوه دهد. او گفت: «اسرائیلیها عمدا اهمیت این نبرد را بزرگ جلوه دادند تا اگر در تصرف شهر موفق شدند، بتوانند آن را بهعنوان مدرکی از موفقیت خود ارائه دهند.» این منبع بهعنوان مدرکی مبنی بر اینکه دفاع حزبالله از بنت جبیل بدون شکست بوده است، به کمین نیروی رضوان این حزب در برابر گردان ۱۰۱ اسرائیل اندکی قبل از آتشبس ۱۵آوریل اشاره کرد. او گفت: «در عرض چند دقیقه، سه رزمنده حزبالله موفق شدند ۱۰چترباز را هدف قرار دهند و آنها را کشته یا زخمی کنند.» این در حالی است که خبرگزاری فرانسه اعلام کرد، انتظار میرود لبنان درخواست تمدید یکماهه آتشبس میان اسرائیل و حزبالله را مطرح کند. این درخواست در چارچوب مذاکرات میان دو طرف است که قرار است امروز پنجشنبه در واشنگتن از سر گرفته شود.
