گزارش نیویوکتایمز از نقشه انرژی جهان پس از جنگ در ایران
چرا جنگ ایران ممکن است کشورها را وادار کند وابستگی خود را به گاز طبیعی کاهش دهند
گروه آنلاین روزنامه «دنیای اقتصاد»- نسیم بنایی، نیویورکتایمز در گزارشی توضیح داده که ایالات متحده و دیگر صادرکنندگان آماده سودی کلان هستند، اما اختلال در عرضه گاز خلیج فارس، کشورهای خریدار گاز را وادار میکند گزینههایی مانند زغالسنگ، انرژی خورشیدی و انرژی هستهای را هم مدنظر قرار دهند.
ربکا الیوت و برد پلومر از نیویورکتایمز با دهها مدیر و تحلیلگر در یک کنفرانس انرژی در هیوستون گفتگو کردند.
ترجمه مطالب از رسانههای خارجی به معنای تایید آن محتوا نیست. هدف صرفا اطلاع مخاطب از رویکرد و نگاه رسانههای جهان به جنگ کنونی است.
آنها میگویند از اروپای غربی تا شرق آسیا، کشورها در پی جنگ ایران که سوخت گاز خلیج فارس را ــ که برای پختوپز، گرمایش خانهها و تولید برق به آن متکی بودند ــ قطع کرده است، بهدنبال منابع جایگزین گاز طبیعی در سراسر جهان میگردند.
ایالات متحده، بهعنوان بزرگترین صادرکننده گاز در جهان، تقریباً قطعاً دستکم در کوتاهمدت از این آشفتگی بهرهمند خواهد شد.
اما جنگ با ایران، که اکنون وارد دومین ماه خود شده، یادآوری میکند که واردات گاز اقدامی پرریسک است و میتواند خریداران را در دوران تنشهای ژئوپلیتیک در معرض قیمتهای بالا و کمبود قرار دهد. این وضعیت چالشی بزرگ برای برنامههای صنعت نفت و گاز جهت فروش بیشتر گاز طبیعی محسوب میشود ــ و همزمان فرصتهایی برای گزینههای جایگزین مانند انرژیهای تجدیدپذیر، زغالسنگ و انرژی هستهای ایجاد میکند.
«این نوع نوسان که بهنظر میرسد هر چهار یا پنج سال یکبار اتفاق میافتد، اصلاً خوب نیست.» این را جک فوسکو، مدیرعامل شرکت بزرگ آمریکایی صادرکننده گاز، چنیِر انرژی، هفته گذشته در کنفرانس انرژی CERAWeek در هیوستون گفت.
این دومین بار در سالهای اخیر است که یک جنگ باعث افزایش شدید قیمت گاز طبیعی در بسیاری از نقاط جهان شده است. جهش قبلی پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ رخ داد.
قیمت گاز همچنان بسیار پایینتر از چهار سال پیش است. اما جنگ ایران هنوز به پایان نرسیده است.
تحلیلگران میگویند که اگر قطر ــ یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز جهان ــ نتواند بهزودی صادرات گاز را ازسر بگیرد، قیمتها میتوانند افزایش چشمگیری پیدا کنند. در روز سوم جنگ، این کشور آمادهسازی گاز برای صادرات را متوقف کرد. تأسیسات آن هم بعدها آسیب گستردهای دید که شرکت دولتی انرژی اعلام کرده تعمیر آن چندین سال طول خواهد کشید.
خرید و فروش گاز طبیعی موضوعی نیست که کشورها سرسری با آن برخورد کنند. حمل گاز بهصورت دریایی نیازمند سرمایهگذاریهای بلندمدت و سنگین است. پس از استخراج گاز از زمین، صادرکنندگان باید آن را تا منفی ۲۶۰ درجه فارنهایت (منفی ۱۶۲ درجه سلسیوس) سرد کنند تا به مایع تبدیل شود و بتوان آن را با تانکرهای عظیم اقیانوسپیما جابهجا کرد. کشورهایی که این گاز طبیعی مایعشده (LNG) را میخرند، باید پایانههای وارداتی بسازند تا دوباره آن را به گاز تبدیل و خطوط لوله برای رساندن آن به نیروگاهها، کارخانهها و خانهها احداث کنند.
اکنون، کشورهایی که سرمایهگذاریهای هنگفتی در این تجهیزات کردهاند، خود را بدون منبع قابلاعتماد گاز میبینند.
از دست رفتن عرضه قطر بسیار قابلتوجه است، زیرا این کشور معمولاً حدود ۲۰ درصد از LNG جهان را عرضه میکند. سایر صادرکنندگان ظرفیت مازادی ندارند که بتوانند سریعاً این حجم را جبران کنند.
مقامهای ژاپن، بنگلادش و تایلند ــ که معمولاً از قطر گاز میخرند ــ پیشتر اقداماتی برای سوزاندن بیشتر زغالسنگ در تولید برق انجام دادهاند. کره جنوبی هم از شهروندان خواسته در مصرف انرژی صرفهجویی کنند، از جمله با کوتاه کردن زمان دوش گرفتن.
همزمان، خریداران در حال رقابت برای محمولههای LNG خارج از خلیج فارس هستند. این موضوع باعث شد شرکتهای آمریکایی در کنفرانس هیوستون هفته گذشته روحیه بسیار خوبی داشته باشند. بسیاری از مدیران انتظار دارند بتوانند پایانههای صادراتی بیشتری بسازند و قیمتهای بالاتری دریافت کنند.
پروژههای جدید گاز در کشورهایی مانند کانادا یا آرژانتین هم ممکن است با تلاش واردکنندگان برای تنوعبخشی، سریعتر پیش بروند.
«تولیدکنندگان آمریکایی در موقعیتی هستند که برندگان بزرگی باشند.» این را مگ جنتل، مدیر پیشین یک شرکت توسعهدهنده LNG در هیوستون، میگوید.
اما زیادهروی هم دردسرساز است. هرچه جنگ بیشتر تجارت جهانی انرژی را مختل کند، احتمال بیشتری دارد که کشورهای واردکننده تلاش کنند با توسعه انرژی داخلی یا صرفهجویی، خود را در برابر شوکهای آینده مصون کنند. طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی، اروپا اکنون حدود ۱۶ درصد کمتر از سال ۲۰۲۱ ــ پیش از حمله روسیه به اوکراین ــ گاز طبیعی مصرف میکند.
«اعتبار LNG و واردات گاز واقعاً آسیب دیده است.» این را آیرا جوزف، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا، میگوید. «اول بهخاطر روسیه، و حالا قطر.»
قیمتهای بالاتر گاز، گزینههای جایگزین را جذابتر هم میکند. برای مثال آسیا، که طبق انتظار IEA قرار بود محرک اصلی رشد ۹ درصدی تقاضای جهانی گاز تا سال ۲۰۳۰ باشد ــ رشدی که بخشی از آن قرار بود با افزایش حدود ۵۰ درصدی عرضه جهانی LNG تأمین شود. اگر کشورها به دلیل کمبود یا گرانی LNG به سایر منابع انرژی روی آورند، این رشد میتواند کند شود.
هفته گذشته، گلدمن ساکس پیشبینی قیمت LNG در آسیا را برای نیمه دوم سال، ۱۵ درصد افزایش داد. این بانک سرمایهگذاری گفت که تا سال ۲۰۲۸، قیمت LNG در آسیا احتمالاً حدود ۵۷ درصد بیشتر از برآوردهای قبل از جنگ خواهد بود. گلدمن پیشبینیهای مشابهی هم درباره قیمت گاز طبیعی در اروپا ارائه داده است.
«همه شروع به پرسیدن سؤال خواهند کرد.» این را برندن دووال، مدیرعامل Glenfarne ــ توسعهدهنده پایانههای صادراتی گاز در آمریکا ــ میگوید. «مثلاً در هند، آنها بسیار نسبت به قیمت حساساند. بنابراین ممکن است بگویند: باشه، اجازه ندهیم بیش از حد به LNG وابسته شویم، چون ممکن است هر سه سال یکبار چنین اتفاقی بیفتد.» دووال اضافه میکند: «اما همه حافظه کوتاهی دارند.»
مدیران انرژی که در کسبوکار فروش LNG نیستند، میگویند واردکنندگان دلیل قانعکنندهای برای بررسی سایر گزینهها دارند.
«اگر کشوری باشید که سوخت فسیلی ندارد و به واردات وابسته است، به دنبال این خواهید بود که خود را محافظت کنید.» این را جان کچام، مدیرعامل NextEra Energy ــ مالک پروژههای انرژی تجدیدپذیر، نیروگاههای هستهای و نیروگاههای گازسوز در آمریکا ــ میگوید. «یکی از راههای محافظت از خود، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر و ذخیرهسازی ــ یا هستهای ــ است.»
برخی رهبران جهان ممکن است به چین بهعنوان الگو نگاه کنند. در ۲۰ سال گذشته، این کشور تلاش فراوانی کرده تا وابستگی خود به نفت و گاز وارداتی را کاهش دهد ــ عمدتاً بهخاطر نگرانی درباره امنیت انرژی، نه تغییرات اقلیمی.
چین صدها نیروگاه زغالسنگسوز با سوخت داخلی ساخته، بیش از مجموع بقیه جهان انرژی بادی و خورشیدی نصب کرده و در حال ساخت دهها نیروگاه هستهای است. همچنین صنعت خودروهای برقی پیشرفتهای ایجاد کرده است. بنا به گفته جوزف از دانشگاه کلمبیا، با اینکه چین همچنان مقدار زیادی LNG میخرد، اما میتواند در دورههای بحران مصرف گاز خود را کاهش دهد.
گزینههای دیگری هم وجود دارد. کشورها میتوانند منابع گاز داخلی خود را توسعه دهند یا در ظرفیت ذخیرهسازی گاز سرمایهگذاری کنند تا اختلالات بزرگ را پشت سر بگذارند، اما طبق تحلیل شرکت مشاورهای وود مکنزی هر دو راهحل زمانبر هستند و در کوتاهمدت تأثیر زیادی ندارند.
تا اینجا، مصرفکنندگان و کسبوکارهای آمریکایی از افزایش قیمت گاز طبیعی در امان ماندهاند. دلیلش این است که آمریکا تولیدکننده بسیار بزرگی است و انتقال گاز هم دشوار است، در نتیجه قیمتها عمدتاً بهصورت منطقهای تعیین میشوند نه جهانی.
اما اگر تقاضای جهانی برای گاز آمریکا در سالهای آینده افزایش یابد ــ و عرضه قطر کاهش یابد ــ احتمالاً قیمتها در داخل آمریکا هم بالا خواهد رفت. گلدمن ساکس اخیراً پیشبینی خود درباره قیمت گاز طبیعی آمریکا در سال ۲۰۲۸ را بیش از ۳۰ درصد افزایش داده است.
