مذاکرات از فاز نیمبند خارج میشود؟
بازگشت تنش به آبهای جنوبی
در آخرین تحولات در خاورمیانه، ایالات متحده به دو پرتابگر موشکی ایرانی در جزیره لارک در تنگه هرمز حمله کرد که این اولین حمله آمریکا در بیش از یک ماه گذشته به شمار میرود. ایران به سرعت با پرتاب موشکهایی به سمت اردن به این حمله واکنش نشان داد. این در حالی است که سنتکام با انتشار بیانیهای، عملیات نظامی اخیر خود را در منطقه تنگه هرمز با ادعای «رفع تهدید قریبالوقوع» توجیه کرد.
در تهران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز یکشنبه اعلام کرد که ایران یک حمله تلافیجویانه علیه زیرساختهای فنی و نگهداری و همچنین مواضع جنگندهها در دو پایگاه هوایی آمریکایی در اردن انجام داده است. این بیانیه افزود که ایالات متحده قادر نخواهد بود کنترل ایران را بر تنگه هرمز از طریق تجاوز تضعیف کند و همزمان تهدید کرد که به هر حملهای به شدت پاسخ خواهد داد. سپاه پاسداران همچنین اعلام کرد که حملات آمریکا به شهادت تعدادی از پرسنل نظامی و غیرنظامیان انجامید. سخنگوی سپاه پاسداران این حمله را به عنوان یک «اشتباه استراتژیک و کشنده» توصیف کرد که «توازن را علیه کسانی که آن را طراحی کردهاند، تغییر خواهد داد.»
واکنش بازارها
این حملات باعث افزایش موقتی قیمت نفت بالای ۹۰ دلار در هر بشکه شد. بنا به گزارش فایننشال تایمز، حملات اخیر معاملهگران را به فکر فرو برده که آیا از سرگیری خصومتها ریسک اضافی برای جریانهای نفتی از خاورمیانه ایجاد میکند یا خیر. در همین رابطه، مایکل آلفارو، مدیر ارشد سرمایهگذاری شرکت گالو پارتنرز، یک صندوق سرمایهگذاری متمرکز بر انرژی و صنایع، به فایننشال تایمز گفت: «حملات مجدد به ایران نه تنها شکنندگی آرامش اخیر در منطقه را برجسته میکند، بلکه پافشاری طرفین درگیر بر پیچیده کردن عبور آزاد در تنگه هرمز را نیز نشان میدهد.» وی افزود: «وضعیت فعلی خاورمیانه مانند یک انبار باروت آماده انفجار به نظر میرسد که همچنان قیمتها را تحتتاثیر قرار میدهد.»
این تحولات در حالی روی میدهد که دوشنبه گذشته، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده اعلام کرد که واشنگتن تحریمهای ثانویه علیه ایران را گسترش میدهد. با این حال حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه در گفتوگویی با بیان اینکه تحریم و فشار اقتصادی سیاستهای ایران را تغییر نخواهد داد، تاکید کرد که تحریمهای جدید آمریکا، بخش تازهای از اقتصاد ایران را هدف نمیگیرد.
رقابت بر سر کنترل هرمز
حمیدرضا عزیزی، پژوهشگر مسائل ایران و امنیت خاورمیانه، در تاریخ ۳۱ اوت طی پیامی در شبکه ایکس نوشت که حمله ایالات متحده به جزیره لارک باید در زمینه یک رقابت جدید بر سر کنترل تنگه هرمز درک شود. وی افزود: «منابع ایرانی میگویند که نیروهای ایرانی در تلاش هستند تا پوشش نظارتی و حملاتی خود را به سمت مسیر جنوبی گسترش دهند و مانع از عبور کشتیها بدون مجوز ایران شوند. واشنگتن به نظر میرسد معتقد است که با ایجاد و محافظت از یک کریدور محدود دریایی، ابتکار عمل را دوباره به دست آورده است و تهران در تلاش است تا مانع از تثبیت این ترتیبات شود. بنابراین حمله اخیر ممکن است آغاز یک چرخه جدید تشدید باشد؛ این بار متمرکز بر مبارزه بر سر اینکه چه کسی واقعا میتواند قوانین عبور از هرمز را تعیین و اجرا کند.»
از سوی دیگر، مصطفی نجفی، تحلیلگر مسائل بینالملل، با اشاره به تحولات اخیر در آبهای جنوبی عنوان کرد که با توجه به تحرکات ناموفق دیپلماتیک اخیر، تشدید محاصره اقتصادی آمریکا و فعال شدن دوباره اهرم نظامی این کشور، بعید است در همین نقطه خاتمه پیدا کند. وی افزود: «احتمال تداوم و تشدید درگیریها در روزهای آینده وجود دارد؛ بهویژه آنکه در چند روز اخیر دو روایت کاملا متفاوت درباره وضعیت تنگه هرمز شکل گرفته است؛ روایت آمریکا از باز بودن تنگه و روایت ایران از بسته بودن آن. در چنین شرایطی، هر دو طرف احتمالا تلاش خواهند کرد روایت خود را از وضعیت میدانی تنگه هرمز تثبیت کنند.» با توجه به تحولات اخیر و شروع مجدد و محدود درگیریها، چنین به نظر میرسد که با وجود تحرکات دیپلماتیک صورتگرفته طی روزهای اخیر، تهران و واشنگتن هنوز از فاز مذاکره خارج نشده و هدف درگیری اخیر واحتمالا در روزهای آینده را باید بیش از هر چیز، تثبیت اهداف و دستاوردها در میدان تلقی کرد.
