همزمانی تهدیدهای رئیسجمهور آمریکا علیه مسقط با پیشرفت در مذاکرات هرمز واکاوی شد
ترامپ علیه متحدان
ترامپ پس از دههها همکاری نظامی آمریکا و کره جنوبی، از محدودیت در رزمایشهای مشترک با سئول خبر داد؛ نشانهای تازه از تغییر رویکرد واشنگتن در شبهجزیره کره./ عکس: AFP
۲۴ ساعت ملتهب
در شبانهروز اخیر، اخبار موازی در دو سطح میدانی و سیاسی بهسرعت مخابره شدهاند. در سطح میدانی، ایران از دستیابی به یک فهم مشترک با عمان بر سر «نقشه مسیر ترانزیت» و طرح مدیریت متقابل رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز خبر داد؛ مدلی که طی آن ورود و خروج شناورها از آبراههای تحت نظارت دو کشور صورت میگیرد. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که دو طرف در حال نهاییسازی بیانیه مشترک و این سازوکار پیشنهادی هستند. از سوی دیگر، والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی اعلام کرد مذاکرات ایران و عمان برای افزایش تردد کشتیها از تنگه هرمز پیشرفتهایی داشته است.
اما واکنش واشنگتن به این توافق منطقهای، همزمان با پایان مهلت آتشبس ۶۰ روزه با تهران، بسیار صریح بود. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در مصاحبهای، با صراحت بیسابقهای سلطنت عمان را هدف تهدید مستقیم نظامی قرار داد و اعلام کرد که «اگر عمان در مسیر محاصره و کنترل آمریکا بر جریان کشتیرانی ایران قرار گیرد یا بخواهد مانع طرحهای واشنگتن شود، با پاسخ نظامی بسیار سنگین روبهرو خواهد شد». ترامپ با این ادعا که «ایران باید پرچم سفید تسلیم را بالا ببرد»، تاکید کرد که واشنگتن به هیچوجه کنترل یکجانبه شاهراه هرمز را نخواهد پذیرفت. در عین حال، رئیسجمهوری ایالات متحده آمریکا، در پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال مدعی شد که ممانعت از دستیابی ایران به سلاح هستهای، «هدف شماره یک» او بوده و خواهد بود. ترامپ در ادعایی تکراری گفت: «هدف شماره یک و همواره هدف شماره یک، این است که ایران به هیچ وجه، تحت هیچ شرایطی و به هیچ شکلی نتواند به سلاح هستهای دست پیدا کند.»
این در حالی است که خبرگزاری رویترز به نقل از جرد کوشنر، مشاور ارشد و داماد رئیسجمهور آمریکا از گفتوگوهای فعال با ایران خبر داد. وی گفت: «هنوز به تفاهمی با ایران دست نیافتهایم، اما گفتوگوهای مثبت و فعالی داشتهایم.» وی مدعی شد که گفتوگوهای آمریکا با بخشهای مختلف دولت ایران، بیش از هر زمان دیگری جدی و گسترده شده است.
چرا ترامپ عمان را تهدید کرد؟
روزنامه والاستریت ژورنال در تحلیلی به بررسی علل بنیادی تهدیدهای تند ترامپ علیه مسقط پرداخته و ابعاد پشتپرده این گسست دیپلماتیک را شکافته است. بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، دلیل اصلی خشم واشنگتن و حملات لفظی ترامپ به سلطنت عمان، به نقشی بازمیگردد که مسقط به عنوان «کانال مستقل تنفس دیپلماتیک» برای ایران ایفا میکرد.
والاستریت ژورنال اشاره کرد که طرح مشترک ایران و عمان برای مدیریت تنگه هرمز، در عمل تلاش آمریکا برای اعمال محاصره دریایی یکجانبه و به دست گرفتن شریانهای اصلی انرژی منطقه را بیاثر میکرد. از نگاه کاخ سفید، اقدامی که عمان انجام داد نه یک «میانجیگری بیطرفانه»، بلکه ایجاد پوششی حقوقی و منطقهای برای دور زدن فشارهای آمریکا و مشروعیتبخشی به کنترل ایران بر تنگه هرمز تلقی شده است. به گزارش این روزنامه، تهدید مستقیم ترامپ علیه مسقط با هدف خنثیسازی سیاست سنتی «بیطرفی فعال» عمان صورت گرفت؛ واشنگتن قصد دارد به سلطنت عمان و سایر دولتهای خلیج فارس ثابت کند که در معامله جدید منطقه، فضای خاکستری و نقشآفرینی مستقل میان ایران و آمریکا دیگر پذیرفته نیست.
این در حالی است که تارنمای خبری آکسیوس گزارش داد که تهدید ترامپ علیه عمان به بمباران در صورت ممانعت از بازگشایی تنگه هرمز، دموکراتهای کنگره را به سمت تلاش برای محدود کردن اختیارات جنگی وی سوق داده است. از سوی دیگر، سیانان خاطرنشان کرد این اولین باری نیست که دونالد ترامپ عمان را تهدید میکند و توسل به تهدید، تاکتیکی آشنا در تعاملات بینالمللی اوست. این شبکه تلویزیونی نوشت که ترامپ از هر ۱۳ کشور جهان به یک کشور حمله یا آن را تهدید کرده است و عمان در فهرستی شامل تقریبا ۲۰۰ کشور، حداقل در رتبه پانزدهم قرار دارد که نشاندهنده طیف گستردهای از کشورهایی است که هدف لفاظیهای خصمانه او قرار گرفتهاند.
عقبنشینی مسقط از «مسیر جنوبی»
تهدیدهای شدید ترامپ و تحلیلهای رسانهای، نشاندهنده فلج شدن یکی از قدیمیترین کانالهای دیپلماسی پنهان در خاورمیانه است. عمان که طی دهههای گذشته همواره به عنوان «کانال جنوبی» برای حل و فصل بحرانهای میان ایران و غرب عمل میکرد، اکنون خود را در معرض تهدید مستقیم نظامی از سوی بزرگترین متحد امنیتی خود (آمریکا) میبیند. به نظر میرسد که این فشار بیسابقه باعث خواهد شد که مسقط در مذاکرات باقی مانده با تهران احتیاط را لحاظ کند. به بیان دیگر، مسقط برای جبران این مخاطره و جلوگیری از قرار گرفتن در آتش متقابل، مجبور شده روند صدور بیانیه مشترک با ایران را کندتر کرده یا مسکوت بگذارد؛ امری که نشان میدهد ترامپ عملا کانال جنوبی دیپلماسی را مسدود کرده است.
تلاش برای مهار آتش
در میان این قطببندی شدید و درحالیکه کانال عمان تحت فشار شدید واشنگتن آسیب دیده است، قطر سعی دارد نقش فعالتری برای جلوگیری از یک فروپاشی کامل ایفا کند. سخنگوی وزارت امور خارجه قطر در تازهترین مواضع خود اعلام کرد که تلاشهای دوحه در این شرایط بحرانی، بر «کاهش تنشها، بازگشت به تفاهمهای قبلی و دستیابی همزمان به یک آتشبس جامع و توافق برای بازگشایی کامل و ایمن تنگه هرمز» متمرکز است. قطر با هشدار نسبت به پیامدهای اقتصادی و امنیتی ادامه انسداد یا تنش در تنگه هرمز برای بازارهای جهانی انرژی و غذایی، تاکید کرده است که هرگونه راهحل پایدار برای بازگشایی این شاهراه حیاتی، نیازمند توافق بر سر کاهش آتش و دستیابی به تضمینهای بینالمللی فراگیر است، نه اقدامات یکجانبه یا تهدیدهای نظامی.
از سوی دیگر، رئیسجمهور ترکیه، در تماس تلفنی با همتای آمریکاییاش، بر ضرورت ادامه مذاکرات میان واشنگتن و تهران برای کاهش تنشها تاکید کرد و گفت آنکارا آماده حمایت از تلاشهای دیپلماتیک برای برقراری صلح است. بنا به گزارش آناتولی، ریاستجمهوری ترکیه اعلام کرد رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور این کشور و ترامپ در این تماس درباره تحولات جنگ غزه، توافق دفاعی میان ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان و همچنین آخرین تحولات در پرونده ایران گفتوگو کردند. تحولات اخیر حاکی از آن است که واشنگتن تصمیم گرفته است فرمولهای سنتی میانجیگری منطقهای را دور بزند و با ابزار تهدید و فشار حداکثری، کنترل مستقیم شاهراههای انرژی را به دست گیرد. در این راستا، فشار بر مسقط و عقبنشینی مسیر جنوبی، آخرین سوپاپهای اطمینان دیپلماتیک را از بین برده و خطر سوءمحاسبه یا درگیری مستقیم نظامی در آبهای هرمز را به اوج رسانده است.
فرار ترامپ به آغوش «مرد موشکی»
