سفر دیپلماتیک در میانه آتش

عراقچی عصر چهارشنبه با هدف ابلاغ پیام تسلیت جمهوری اسلامی ایران به مقامات قطری و شرکت در مراسم بزرگداشت امیر پیشین این کشور راهی دوحه شد. این سفر در شرایطی انجام می‌شود که تنها چند ساعت پیش از آن، موج تازه‌ای از حملات متقابل میان ایران و آمریکا در منطقه رخ داده و یکی از اهداف عملیات ایران، پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بوده است. با این حال، تهران طی سال‌های اخیر همواره تلاش کرده میان حضور نظامی آمریکا در منطقه و روابط دوجانبه خود با کشورهای میزبان این پایگاه‌ها تمایز قائل شود. حملات ایران، بنا بر مواضع رسمی، متوجه تاسیسات و نیروهای آمریکایی است و نه دولت‌های همسایه. 

سفر وزیر امور خارجه به قطر را نیز می‌توان در همین چارچوب ارزیابی کرد؛ اقدامی که نشان می‌دهد حتی در اوج رویارویی نظامی با واشنگتن، سیاست همسایگی ایران همچنان در اولویت قرار دارد و کانال‌های سیاسی با کشورهای عربی نباید قربانی تنش‌های امنیتی شوند. در سوی مقابل نیز کشورهای عربی خلیج فارس طی ماه‌های گذشته کوشیده‌اند ضمن حفظ روابط راهبردی خود با آمریکا، از تبدیل شدن به میدان تقابل مستقیم تهران و واشنگتن جلوگیری کنند. قطر و عمان همچنان نقش میانجی و تسهیل‌کننده ارتباطات را حفظ کرده‌اند و عربستان نیز پس از توافق احیای روابط با ایران، بر مدیریت اختلافات از مسیر دیپلماسی تاکید دارد.

نشانه این رویکرد را می‌توان در حضور هیات‌های بلندپایه عربستان، قطر و عمان در مراسم تشییع رهبر شهید ایران مشاهده کرد؛ حضوری که بیانگر اراده مشترک برای حفظ گفت‌وگو و جلوگیری از گسست روابط در حساس‌ترین مقاطع امنیتی منطقه بود. از این منظر، سفر عراقچی به دوحه تنها یک دیدار دیپلماتیک برای ادای احترام نیست، بلکه تاکیدی دوباره بر این واقعیت است که تهران و پایتخت‌های عربی خلیج‌فارس، با وجود تشدید درگیری‌های نظامی و افزایش فشارهای منطقه‌ای، همچنان حفظ ارتباطات سیاسی و جلوگیری از سرایت بحران به روابط همسایگی را یک ضرورت راهبردی می‌دانند. در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه هر روز پیچیده‌تر می‌شود، استمرار این کانال‌های دیپلماتیک می‌تواند یکی از معدود عوامل مهارکننده چرخه تشدید تنش در خلیج فارس باشد.