تحلیل الجزیره و والاستریت ژورنال از چشمانداز آتشبس موقت میان ایران و آمریکا
دیپلماسی ارزش ریسک سیاسی را دارد؟
الجزیره و والاستریت ژورنال عنوان کردند که گرچه رئیس کاخ سفید از قرار معلوم علاقهای به تداوم درگیریها ندارد، اما تبادل آتش محدود میان طرفین و معضل داراییهای مسدودشده آمریکا میتواند بار دیگر همهچیز را از مدار دیپلماسی خارج کند. بنابر این گزارشها، رئیسجمهور آمریکا در زمینه داراییهای مسدودشده ایران با بحرانی ساختاری روبهروست.
پرسشی بیپاسخ
الجزیره به تاریخ پنجم ژوئن طی گزارشی عنوان کرد که درحالیکه ایالات متحده و ایران از زمان اعلام آتشبس موقت در ماه آوریل، به تبادل مجموعهای از پیشنهادها و پیشنهادهای متقابل برای صلح ادامه دادهاند، رهبران هر دو طرف بارها اعلام کردهاند که در صورت لزوم، آماده استفاده از قوه زور علیه یکدیگر نیز هستند. این در حالی است که با وجود آتشبس اعلامشده با میانجیگری پاکستان در ۸ آوریل، از آن زمان تاکنون، احتمال شعلهور شدن مجدد درگیریها و شکنندگی فزاینده وضعیت این نگرانی را ایجاد کرده است که مرحله بعدی در این قمار پیچیده نه صلح بلکه شروع مجدد جنگ باشد.
الجزیره افزود: روز جمعه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، هشدار داد که پایگاههای ایالاتمتحده در منطقه که برای هرگونه تجاوز علیه ایران استفاده میشوند، اهداف مشروع این کشور محسوب میشوند. این هشدار پس از حملات چند هفته گذشته به داراییها و زیرساختهای ایران و ایالات متحده در کشورهای خلیجفارس صادر شد. بنا به گزارشها، روز جمعه، نیروی دریایی ایران اعلام کرد که موشکها و پهپادهای هشدار دهندهای را به سمت کشتیهای جنگی ایالات متحده در خلیج عمان شلیک کرده است و نیروی دریایی ایالات متحده را به آزار و اذیت ترافیک دریایی و توقیف کشتیهای تجاری و نفتکشها در بحبوحه محاصره دریایی مداوم بنادر ایران توسط ایالات متحده متهم کرد. بنابراین، پرسش اصلی که هنوز نمیتوان پاسخی برای آن پیدا کرد از این قرار است: کدام محتملتر است؛ صلح یا جنگ مجدد؟
استمرار تنشهای کوتاهمدت
الجزیره در ادامه گزارش خود عنوان کرد که تحولات روزهای آتی و تبادل آتش کوتاهمدت در خلیج فارس، بار دیگر احتمال شروع مجدد درگیریها را مطرح کرده است. این گزارش عنوان کرد: طی روزهای اخیر، خبرگزاری دولتی کونا گزارش داد که موشکها و پهپادهای ایرانی صبح چهارشنبه به فرودگاه بینالمللی کویت حمله کردند که منجر به جراحات، خسارت به تاسیسات و تعلیق و تغییر مسیر پروازها شد. از سوی دیگر، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) نیز شلیک دو موشک ایرانی به سمت کویت را تایید کرد. همچنین، خبرگزاری تسنیم اعلام کرد که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران بالگردهای آمریکایی را در یک «کشور منطقهای» هدف قرار داده است که ظاهرا منظور همان کویت بوده است، اما مشخص نیست که آیا بالگردها در فرودگاه بودهاند یا اینکه بقایای موشکها و پرتابههای رهگیری شده باعث خسارت به فرودگاه شدهاند.
الجزیره نوشت: این حوادث و نمونههای مشابه در روزهای اخیر نشاندهنده تشدید تنشها پس از یک آرامش کوتاه است که ماه گذشته در سراسر خلیج فارس گسترش یافت. مقامات کاخ سفید در چند مورد اظهار کردهاند که واشنگتن و تهران به توافق صلح نزدیک هستند و جنگ بهزودی پایان خواهد یافت. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، روز سهشنبه به قانونگذاران گفت که آمریکا تنها در صورتی با کاهش تحریمها موافقت خواهد کرد که ایران موافقت کند فعالیت هستهای خود را متوقف کند. روبیو در جریان یک گفتوگوی تند با کوری بوکر، سناتور دموکرات از ایالت نیوجرسی که با این نظر مخالف بود، اعلام کرد: «جنگ تمام شده است.»
از سوی دیگر، درحالیکه ایران آخرین پیشنهاد صلح ایالات متحده را بررسی میکرد، ترامپ در ۶ مه در اتاق بیضی به خبرنگاران گفت: «آنها میخواهند به توافق برسند. ما در ۲۴ ساعت گذشته مذاکرات بسیار خوبی داشتهایم و بسیار محتمل است که به توافق برسیم.» این در حالی است که وقتی فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در ۲۲ مه برای «مذاکره و مشاوره» با مقامات ایرانی به تهران سفر کرد، به نظر میرسید که روند دیپلماتیک در حال پیشرفت است.
روزهای سخت آقای رئیسجمهور
اظهارات رئیس کاخ سفید حاکی از آن است که چهبسا وی علاقهای به تداوم درگیریها ندارد. در همین رابطه، روزنامه والاستریت ژورنال به نقل از مقامات ناشناس آمریکایی گزارش داد که ترامپ به دستیاران خود گفته است که در صورت کشته شدن هر یک از نیروهای آمریکایی در حملات ایران، پایان دادن به آتشبس را بررسی خواهد کرد. پیش از این نیز، جی دی ونس، معاون رئیسجمهور ایالات متحده، در ۱۹ مه گفت: «ما قرار نیست توافقی داشته باشیم که به ایرانیها اجازه دهد سلاح هستهای داشته باشند، بنابراین همانطور که رئیسجمهور به من گفت، ما آمادهایم. ما نمیخواهیم در این مسیر قدم برداریم، اما رئیسجمهور در صورت لزوم مایل و قادر به انجام آن است.»
والاستریت ژورنال به تاریخ پنجم ژوئن نوشت که ایالات متحده و ایران هفتهها برای رسیدن به یک توافق اولیه برای پایان دادن به جنگ تلاش کردهاند و یکی از دلایل اصلی توقف در پیشرفت مذاکرات این است که تهران میخواهد به پول نقد واقعی دسترسی پیدا کند و از نظر سیاسی موافقت با این موضوع برای رئیسجمهور آمریکا خطرناک است. این روزنامه در ادامه نوشت: برای ترامپ، تصمیم به آزادسازی داراییهای ایران نوعی تناقض به نظر میرسد، چراکه خود او بارها به دولت باراک اوباما به دلیل ارسال پول نقد به تهران در پی اجرای توافق هستهای در ژانویه ۲۰۱۶ حمله کرد.
این روزنامه نوشت: در جریان یک مناظره ریاست جمهوری در سال ۲۰۱۶، ترامپ به رقیب دموکرات خود، هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه سابق، گفت که دولت اوباما «با احمقانهترین توافقی که شاید در تاریخ توافقسازی دیدهام... با ۱.۷میلیارد دلار پول نقد که برای پر کردن این اتاق کافی است، ایران را بسیار قدرتمند کرده است.» اکنون او خود را در مخمصه مشابهی میبیند؛ رئیسجمهور آمریکا مشتاق است خود را از جنگ علیه ایران که در ایالات متحده به شدت منفور است، بیرون بکشد و با طرفی مذاکره کند که دسترسی سریع به پول نقد برایش در اولویت است. برای تهران، دسترسی به دههامیلیارد دلار پول مسدود شده توسط تحریمهای ایالات متحده، یک درخواست حیاتی برای هرگونه توافقی است که تسکین فوری برای اقتصاد آسیبدیده آن محسوب میشود. در همین رابطه، علی واعظ، مشاور ارشد گروه بینالمللی بحران به والاستریت ژورنال گفت: «در محاسبات تهران، داراییهای بلوکهشده پیشپرداختی هستند که برای اثبات اینکه دیپلماسی ارزش ریسک سیاسی را دارد، ضروری هستند. این موضوعی است که ایران احتمالا سختترین مذاکره را در مورد آن انجام خواهد داد، زیرا به قلب اعتماد، عمل متقابل و اعتبار داخلی این کشور مربوط میشود.»
