الجزیره آینده تنش در منطقه را پس از رد پاسخ تهران توسط ترامپ بررسی کرد
سه سناریوی پیش روی ایران و آمریکا
رد پیشنهاد ایران
بامداد دوشنبه، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا با جملاتی کوتاه به آخرین پاسخ ایران به پیشنهاد واشنگتن برای پایان جنگ پاسخ داد. وی در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» مدعی شد: «پاسخ ایران را از طریق بهاصطلاح نمایندگانش خواندم؛ اصلا قابلقبول نیست.» این اظهارات پس از آن مطرح شد که جمهوری اسلامی ایران از طریق میانجی پاکستانی، پاسخ رسمی خود را به پیشنهاد اخیر آمریکا درباره پایان جنگ و ترتیبات امنیتی منطقه ارسال کرد؛ پاسخی که به گزارش رسانهها بر پایان جنگ، امنیت دریایی خلیجفارس و تنگه هرمز متمرکز بوده است. پیشتر خبرگزاری ایرنا اعلام کرد پاسخ تهران روز یکشنبه تحویل داده شده است. بنا بر این گزارش، ایران در این پاسخ، نسبت به هرگونه حضور و تحرک نظامی فرانسه و انگلیس در تنگه هرمز هشدار داده است.
در همین حال، روزنامه آمریکایی والاستریت ژورنال به نقل از منابع آگاه مدعی شد که تهران در چارچوب یک راهحل مرحلهای، آمادگی خود را برای تعلیق محدود و موقت غنیسازی اعلام کرده، اما پیشنهاد آمریکا برای توقف ۲۰ ساله فعالیتهای هستهای را نپذیرفته است. بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی ایران همچنین قاطعانه هرگونه بحث درباره برچیدن تاسیسات هستهای را رد کرده و آن را خط قرمز غیرقابل مذاکره دانسته است. بنا به ادعای منابع مطلع که با این روزنامه گفتوگو کردند، تهران در پاسخ خود تاکید کرده که ابتدا باید آتشبس برقرار شده و فشارهای اقتصادی و محدودیتهای اعمالشده علیه کشتیها و بنادر ایرانی رفع شود، سپس درباره سایر موضوعات از جمله پرونده هستهای گفتوگو صورت گیرد. طبق این گزارش، ایران پیشنهاد داده است بخشی از ذخایر اورانیوم غنیشده خود را کاهش داده و بخش دیگر را به کشوری ثالث منتقل کند؛ اما همزمان خواستار دریافت تضمینهای معتبر شده تا در صورت بدعهدی احتمالی آمریکا یا شکست مذاکرات، این ذخایر به کشور بازگردانده شود.
فقدان زمینههای مشترک
الجزیره در ادامه گزارش داد که رئیسجمهور آمریکا با جملاتی کوتاه و تند، موضع خود را درباره پاسخ ایران به پیشنهاد واشنگتن برای پایان دادن به جنگ اعلام کرد، موضعی که پس از چند روز انتظار و انتشار فضای خوشبینی نسبت به احتمال توافق یا تفاهمنامه مطرح شد. این در حالی است که ترامپ ساعاتی پیش از این پیام، در شبکه اجتماعی تروث سوشال خود ایران را به وقتکشی متهم کرد و مدعی شد تهران طی ۴۷ سال گذشته از سیاست تعلل و بازی دیپلماتیک علیه آمریکا و جهان استفاده کرده است. الجزیره در ادامه افزود: در همین حال، ایران پاسخ رسمی مستقیمی به این موضعگیری ترامپ نداده است، اما یک منبع مطلع به خبرگزاری تسنیم گفته است که هر زمان ترامپ ابراز نارضایتی میکند، معمولا نشانه آن است که مسیر انتخابشده درستتر است. این منبع همچنین تاکید کرده که در ایران هیچکس برای جلب رضایت رئیسجمهور آمریکا برنامهریزی نمیکند.
بنا به گزارش این شبکه قطری، واکنش اولیه رئیسجمهور آمریکا به طرح پیشنهادی ایران، درهای مذاکره را به طور کامل نبسته است. با این حال، همزمان گزینههای رویارویی نظامی را که واشنگتن و تهران به دنبال اجتناب از آن بودند، تقویت کرده است. مارک فایفل، مشاور سابق امنیت ملی ایالات متحده، طی گفتوگو با الجزیره عنوان کرد که با گذشت چند هفته از توقف تخاصمها، ایران و ایالات متحده کمابیش در همان موقعیتی هستند که پیش از شروع مذاکرات بودند. وی گفت: «ایران همچنان میخواهد همه فشارها تعلیق شود: از تحریمها و محاصره گرفته تا دیگر عملیات نظامی ایالات متحده یا عملیات نظامی اسرائیل.» وی افزود: «ترامپ میخواهد ایران اورانیوم غنیشده خود را کنار بگذارد، برنامه موشکی خود را برچیند و بودجه گروههای تحت حمایت خود را کاهش دهد یا کنار بگذارد.» به گفته این مقام پیشین دولت آمریکا، چنین وضعیت پیچیدهای سبب شده که هیچ یک از طرفین زیر بار امتیاز دادن نروند و به همین خاطر، اصطکاک میان آنها ادامه خواهد داشت.
سناریوهای احتمالی پیشرو
الجزیره در ادامه عنوان کرد که با توجه به وضعیت فعلی، هنوز مشخص نیست که ترامپ مسیر مذاکره را ادامه خواهد داد یا به سمت گزینه نظامی حرکت میکند. با این حال، برخی تحلیلگران از جمله مایکل مولروی، معاون پیشین وزیر دفاع آمریکا، دو سناریوی اصلی را مطرح کردهاند: نخستین گزینه در این زمینه شروع سناریوی «پروژه آزادی پلاس» است که ترامپ پیشتر نسبت به آن هشدار داده بود. در این سناریو، یک محاصره و فشار دریایی طولانیمدت در منطقه شکل میگیرد؛ بهگونهای که تنگه هرمز عملا در وضعیت بحرانی یا نیمهمسدود قرار میگیرد و همزمان فشار محاصره دریایی بر بنادر ایران افزایش مییابد. به گفته مولروی، این رویکرد میتواند پیامدهای سنگین اقتصادی و امنیتی برای منطقه و حتی جهان داشته باشد. لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه نزدیک به ترامپ، نیز پیشتر این گزینه را «مسیر مناسبتر در شرایط فعلی» توصیف کرده و خواستار تغییر رویکرد در قبال ایران شده بود. بر اساس گزارشها، این طرح نسخه توسعهیافتهای از طرح قبلی ترامپ برای تنگه هرمز است که هدف آن کنترل و مدیریت مسیرهای کشتیرانی در هرمز با استفاده از قدرت نظامی بیشتر عنوان میشود.
الجزیره در ادامه افزود: گزینه دوم، سناریوی حمله به زیرساختهای ایران محسوب میشود. در سناریوی دوم، احتمال هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی ایران از جمله تاسیسات نفتی و گازی مطرح است. به گفته مولروی، چنین اقدامی با هدف افزایش فشار بر تهران برای پذیرش امتیازات بیشتر در مذاکرات صورت میگیرد. وی مدعی شد که دولت ترامپ خود را برای چنین گزینهای آماده کرده و با افزایش نیروهای نظامی در منطقه و ذخیره مهمات، شرایط عملیاتی آن را فراهم کرده است. با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که چنین اقدامی میتواند با واکنش متقابل ایران همراه شود و تنشها را به سطحی گستردهتر در منطقه بکشاند. در این حالت، احتمال هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی در کشورهای همسایه نیز وجود دارد که میتواند باعث افزایش شدید قیمت جهانی انرژی شود.
بنا به گزارش الجزیره، بحران فعلی صرفا محدود به ایران و آمریکا نیست و آثار آن میتواند به بازار انرژی و اقتصاد جهانی سرایت کند. از سوی دیگر مارک فایفل مشاور امنیت ملی پیشین آمریکا معتقد است اینکه ترامپ جنگ علیه ایران را از سر بگیرد، چندان منطقی به نظر نمیرسد. وی گفت: «یکی از کارهایی که ترامپ و وزیر امور خارجهاش اخیرا انجام دادند این است که گفتند عملیات خشم حماسی تمام شده است، که حداقل از نظر لفظی، احتمال مشارکت مجدد در یک عملیات نظامی سنگین را از روی میز برمیدارد.» وی افزود که به احتمال بالا ترامپ اکنون از طریق محاصره اقتصادی ایالات متحده، فشار اقتصادی بر ایران را افزایش خواهد داد و چهبسا در اطراف ساحل تنگه هرمز، دست به اقدامات نظامی محدود بزند؛ اقداماتی که حمله به قایقهای تندرو، سکوهای پرتاب پهپاد و سایتهای موشکی ایران را که میتوانند کشتیها را در تنگه هرمز تهدید کنند، شامل میشود.
وی افزود ترامپ همچنین میتواند تحریمها را تشدید کند یا به فشار بر نیروهای دریایی اروپایی و آسیایی برای کمک به اسکورت کشتیها در تنگه هرمز ادامه دهد. وی همچنین عنوان کرد که فراتر از این گزینهها، «ادوات زیادی در جعبه ابزار آمریکا باقی نمانده است.» الجزیره در ادامه نوشت که گزینه پایان تخاصمها همچنان روی میز ترامپ قرار دارد و وی ممکن خود را از منازعه فعلی کنار بکشد. این گزارش افزود: بدون شک ترامپ تلاش خواهد کرد تا عقبنشینی پیش رو را یک پیروزی بزرگ نظامی و استراتژیک جلوه دهد.
