ریسک اقلیمی،نگرانیها از تورم غذایی را تشدید کرده است
النینو در کمین بازار جهانی غذا
براساس گزارشی از موسسه مالی هلندی رابوبانک، قیمت قهوه عربیکا از اوایل ژوئن حدود ۳۰درصد افزایش یافته و به ۳.۱۲دلار در هر پوند رسیده که بزرگترین جهش در ۴۷سال گذشته بوده است. بازار کاکائو نیز نوسان زیادی داشته است؛ قیمت قراردادهای آتی آن در نیویورک از حدود ۳هزار و ۹۵۰دلار در هر تن در اواسط ژوئن، با رشد بیش از ۶۳درصدی، در ۹ ژوئیه به بالاترین سطح هشتماهه یعنی ۶هزار و ۴۵۵ دلار رسید. اگرچه قیمت بعدا به حدود ۵هزار و ۶۰۰ دلار تعدیل شد، همچنان بیش از ۴۰درصد از کف قیمتی ژوئن بالاتر است.
تحلیلگران رابوبانک معتقدند رفتار همزمان قیمت قهوه و کاکائو نشان میدهد سرمایهگذاران نوعی «صرف ریسک النینو» را در قیمتگذاری کالاهای کشاورزی لحاظ میکنند. بانک مرکزی اروپا برآورد کرده است که رویدادهای شدید النینو معمولا قیمت جهانی مواد غذایی را حدود ۹درصد افزایش میدهند، اما اقتصاددانان موسسه مالی جفریز هشدار دادهاند که با توجه به فشارهای تورمی ناشی از جنگ آمریکا و ایران، این اثرات میتواند شدیدتر از گذشته باشد.
براساس گزارش اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا، احتمال تداوم این النینو تا بهار ۲۰۲۷ حدود ۹۷درصد است و با احتمال ۸۱درصد، این پدیده بین ماههای اکتبر تا دسامبر امسال به اوج شدت خود، یعنی مرحله «بسیار شدید»، خواهد رسید؛ وضعیتی که میتواند آن را در ردیف قدرتمندترین نمونههای ثبتشده از سال ۱۹۵۰ قرار دهد.
این شرایط درست همزمان با کمبود کودهای شیمیایی رخ داده است؛ کمبودی که به دلیل اختلال در زنجیره تامین انرژی و کالاها ناشی از جنگ در خاورمیانه تشدید شده است. تحلیلگران بانک هلندی ING هشدار دادهاند که النینو میتواند اثرات مخرب خود را به کل بخش کشاورزی و غذا سرایت دهد و اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار دهد. کاهش مصرف کود دقیقا در زمانی رخ میدهد که محصولات زیر فشار خشکسالی، گرما یا بارشهای مخرب هستند و همین موضوع مقاومت گیاهان را کاهش میدهد. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد نیز در گزارش خود تاکید کرده است که چشمانداز بازار جهانی مواد غذایی بهشدت به تحولات آبوهوایی، از جمله ظهور النینو، و همچنین تحولات بازار انرژی و کود وابسته است.
ماکسیمو توررو، اقتصاددان ارشد فائو، بیشترین نگرانی خود را متوجه گندم سخت و برنج دانسته و تاکید کرده است ترکیب النینو با کاهش مصرف کود در استرالیا، از تولیدکنندگان بزرگ گندم، و هند، بزرگترین صادرکننده برنج، میتواند به کاهش شدید عملکرد محصولات منجر شود. برنامه جهانی غذا نیز برآورد کرده است که النینو تا پایان ۲۰۲۷ میتواند حداقل ۴۹میلیون نفر دیگر را به ناامنی غذایی حاد دچار کند.
اولین علائم یک شوک واقعی در عرضه در پرو دیده شده است؛ جایی که از ماه مه صید ماهی آنچوی به دلیل گرم شدن غیرمعمول آبهای اقیانوس آرام متوقف شده است. در نتیجه، قیمت پودر ماهی نسبت به سال گذشته بیش از دو برابر و قیمت روغن ماهی از ژوئیه ۲۰۲۵ تاکنون بیش از سه برابر شده است.
کاکائو در خط مقدم
براساس این گزارش، کاکائو بیش از هر محصول دیگری در برابر النینو آسیبپذیر است؛ زیرا حدود ۸۸ درصد تولید جهانی آن در غرب آفریقا، اکوادور و جنوب شرق آسیا متمرکز شده است؛ یعنی همان مناطقی که بیشترین آسیب را از این پدیده میبینند. در دورههای پیشین، تولید جهانی کاکائو در النینوی ۱۹۸۳-۱۹۸۲ حدود ۱۲درصد، در ۱۹۹۲-۱۹۹۱ حدود ۹درصد و در ۲۰۱۶-۲۰۱۵ حدود ۶درصد کاهش یافت. در النینوی ۲۰۲۴-۲۰۲۳ نیز تولید ۱۳درصد افت کرد که به جهش ۱۲۲درصدی میانگین قیمت فصلی منجر شد.
اکنون کاهش رطوبت خاک و ضعف رشد غلافهای کاکائو در ساحل عاج و شیوع بیماری غلاف سیاه در غنا به دلیل بارشهای سیلآسا، محصول فصل آینده را تهدید میکند.
بازار قهوه نیز خود را برای یک شوک اقلیمی طولانیمدت آماده میکند. قیمتهای بالای قراردادهای آتی قهوه روبوستا بازتاب نگرانی از تداوم النینو تا ۲۰۲۷ است. ویتنام، اندونزی و هند که تولیدکنندگان اصلی روبوستا هستند، در دورههای النینو با هوای خشک مواجه میشوند؛ شرایطی که میتواند ذخایر آب لازم برای آبیاری مزارع ویتنام را کاهش دهد و به شکوفهدهی درختان برای محصول ۲۰۲۸-۲۰۲۷ آسیب بزند.
کارلوس مرا از رابوبانک هشدار میدهد که خطر اصلی، تخلیه کامل ذخایر آب در فصل خشک است. در مورد قهوه عربیکای برزیل، افزایش دما مهمترین اثر است. اگرچه هوای گرمتر خطر سرمازدگی زمستانی را کاهش میدهد، گرمای شدید همراه با بارش نامنظم به درختان فشار وارد میکند.
تولید شکر در آسیا-اقیانوسیه نیز در دورههای شدید النینو معمولا کاهش مییابد. هند صادرات شکر را تا پایان سپتامبر ممنوع کرده است و ممکن است در صورت افت شدید تولید، ناچار به واردات شود. تایلند نیز سطح زیر کشت نیشکر را کاهش داده است. سیتیبانک پیشبینی کرده است قیمت شکر خام ظرف سه ماه به ۱۷سنت و طی یک سال به ۱۹سنت برای هر پوند برسد.
روغن پالم نیز در معرض ریسک قرار دارد؛ چراکه اندونزی و مالزی بیش از ۸۰درصد تولید جهانی آن را تامین میکنند و اثرات کمبود رطوبت خاک در اوایل ۲۰۲۷ به اوج خود میرسد.
این شرایط بر بستر گرمتر شدن کره زمین شدت بیشتری یافته است. هیات بیندولتی تغییرات اقلیمی (IPCC) هشدار داده است که نوسانات بارندگی ناشی از النینو و لانینا تا پایان قرن حاضر شدیدتر خواهد شد. توررو از فائو نیز نسبت به احتمال روی آوردن دولتها به محدودیتهای صادراتی هشدار میدهد؛ اقدامی که میتواند کمبودهای منطقهای را به بحرانی جهانی تبدیل کند، همانطور که در بحران برنج سال ۲۰۲۳ رخ داد.
