هوش مصنوعی چگونه زیرساختهای فرودگاهی در جهان را متحول کرد؟
ورود سفر هوایی به عصر هوشمندی
در عصر فناوری دیجیتال و انقلاب صنعتی چهارم، صنعت هوانوردی به عنوان یکی از ارکان اصلی ارتباطات جهانی، در آستانه تحولی شگرف قرار دارد. فرودگاههای هوشمند به عنوان نگین درخشان و قلب تپنده این تحول، در حال بازتعریف مفهوم سفر هوایی هستند. این فرودگاهها با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفتهای مانند اینترنت اشیا، هوش مصنوعی، کلان دادهها، پردازش ابری، بلاکچین، امنیت سایبری و روباتیک، از مکانهایی صرفا برای جابهجایی مسافر و محموله، به زیستبومهایی یکپارچه، کارآمد و هوشمند تبدیل شدهاند.
هدف این فرودگاهها نه تنها بهبود عملیات و بهینهسازی هزینهها، بلکه خلق تجربهای بیدغدغه، شخصیسازیشده و دلپذیر برای مسافران در تمامی مراحل سفر، از رزرو بلیت تا ترک فرودگاه مقصد است. از تشخیص چهره برای تسریع در فرآیندهای شناسایی تا مدیریت هوشمند تردد و بار، از تجزیه و تحلیل پیشبینانه برای کاهش تاخیرها تا ایجاد فضای تعاملی و خدمات مبتنی بر موقعیت.
به گزارش «دنیای اقتصاد»، یک فرودگاه زمانی «هوشمند» تلقی میشود که از فناوریهای دیجیتال برای تغییر فرآیندهای کلیدی کسب و کار، بهبود امنیت و افزایش چابکی عملیاتی استفاده میکند. این فناوریهای دیجیتال - مانند اینترنت اشیا و هوش مصنوعی - دادههای تقریبا بلادرنگ را جمعآوری میکند که از طریق تجزیه و تحلیل پیشرفته، به مدیران فرودگاه اجازه میدهد تا تصمیمات سریعتر و آگاهانهتری بگیرند.
برای مثال، فرودگاه بینالمللی هنگکنگ با اعمال فرآیندهای دیجیتال جدید در طول سفر، به یک فرودگاه هوشمند تبدیل شده است. وقتی مسافری در یک کیوسک سلف سرویس ثبتنام میکند، یک توکن پرواز به او اختصاص داده میشود که فناوری شناسایی بیومتریک را با ذخیرهسازی مدارک مسافرتی ترکیب میکند. مسافرانی که به این توکن مجهز هستند، بدون نیاز به نشان دادن مجدد مدارک شناسایی یا مسافرتی، از سفری بینقص در مراحل بلیت، چمدان، امنیت و سوار شدن به هواپیما لذت میبرند. در پشت صحنه، فرودگاه از فناوری روباتیک برای چیدن و جابهجایی چمدانها استفاده میکند تا کارآیی را بهبود ببخشد.
فناوریهای مورد نیاز فرودگاه هوشمند
فرودگاه هوشمند بر بستر هماهنگی مجموعهای از فناوریهای پیشرفته شکل میگیرد که هر یک، قطعهای از پازل تجربهای روان، ایمن و کارآمد را تکمیل میکند. هویتسنجی بیومتریک با سادهسازی پردازش اطلاعات مسافران، نه تنها سفرهایی امن و بدون تماس را ممکن میکند، بلکه گذر از مراحل مختلف فرودگاه را به عملیاتی سریع و یکپارچه تبدیل میکند.
در عرصه عملیات، فناوری اتوماسیون مانند سیستمهای حمل بار خودکار، با کاهش خطاهای انسانی و آزادسازی نیروی کار، به کارکنان این امکان را میدهد تا بر وظایف پیچیدهتر و ارزشآفرینتری متمرکز شوند؛ جایی که مهارت و قضاوت آنها به عاملی تعیینکننده بدل میشود. همزمان، هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی، با تحلیل دادههای گسترده، به پیشبینی تقاضا و مدیریت هوشمند جریان مسافر میپردازد که به بهینهسازی تمام فرآیندهای عملیاتی میانجامد. در لایه زیرین این زیستبوم، شبکه گسترده حسگرهای اینترنت اشیا و زیرساختهای متصل، امکان رصد لحظهبهلحظه داراییها و تاسیسات را فراهم کرده و تصمیمگیری مبتنی بر داده را ممکن میسازد.
اما آنچه این اجزای پراکنده را به یک کل یکپارچه تبدیل میکند، بستر یکپارچه مبتنی بر «فضای ابری» است. این بستر، مرزهای بین بخشهای مستقل را از میان برده و همکاری بینقص بین تمام ذینفعان - از خطوط هوایی و اپراتورهای فرودگاه تا کنترل ترافیک هوایی و نهادهای امنیتی- را تسهیل میکند.
شایان ذکر است که تحقق یک فرودگاه هوشمند، به معنای استقرار یکباره این فناوریها نیست. بلکه، هنر اصلی در ادغام هوشمندانه و تدریجی آنها در یک سیستم منسجم، سازگار و همواره در حال تکامل است تا زیستبومی زنده و پاسخگو خلق شود.
زیرساخت شبکهای فرودگاه هوشمند
به منظور بهرهگیری از این فناوریهای نوآورانه، فرودگاهها به دادههای تقریبا بلادرنگ نیاز دارند تا از شرایط دائم در حال تغییر مطلع باشند و استانداردهای ایمنی بالایی را حفظ کنند. علاوه بر این، راهکارهای هوشمند فرودگاهی نیاز به اتصال قابل اعتماد در مکانهای خود، از جمله ترمینال، آسفالت، مناطق دورافتاده باند فرودگاه و پارکینگها دارند. یک شبکه خصوصی ۵G میتواند اتصال امن و قابل اعتمادی برای اطمینان از عملیات روان فراهم کند و محاسبات لبه ۵G تاخیر اندک مورد نیاز برای دادههای آنی را فراهم میکند تا به اطلاعرسانی در مورد تعمیر و نگهداری پیشگیرانه و کاهش زمان از کارافتادگی هواپیماها کمک کند.
مزایای فرودگاه هوشمند
فرودگاهها پر از نقاط حساس هستند؛ از بررسی چمدانها و عبور از گیتهای امنیتی تا مسیریابی در پروازهای متصل. فرودگاههای هوشمند، با بهرهگیری از فناوریهای نوین، پنج دستاورد اساسی را محقق میکند:
بهبود تجربه مسافر: فرودگاههای هوشمند با استفاده از فناوری، تمام مراحل حضور در فرودگاه را به بخشی از سفری آسان و لذتبخش تبدیل میکند. از کیوسکهای سلفسرویس برای امور اولیه گرفته تا فناوریهای پیشرفتهای چون بیومتریک و سیستمهای یکپارچه، با حذف صفها و فرآیندهای تکراری، جریانی روان و پیوسته از ورودی تا گیت پرواز ایجاد میکنند. این تجربه شخصیسازیشده و دلچسب، همواره در حال بهبود و غنیتر شدن است.
امنیت پیشگیرانه و هوشمند: با استفاده از فناوریهایی مانند تشخیص چهره، اسکنرهای بیومتریک و حسگرهای هوشمند، نظارت بر محیط فرودگاه به سطحی بیسابقه ارتقا یافته است. این سیستمها امکان شناسایی فعالیتهای مشکوک و افراد تحت تعقیب را فراهم کرده و با پیشبینی تهدیدهای احتمالی، از وقوع جرائم جلوگیری میکند.
پایداری و حفاظت از محیطزیست: فرودگاهها با به کارگیری سیستمهای مدیریت انرژی و پسماند مبتنی بر اینترنت اشیا، مصرف منابع را بهینه میکنند. از کنترل هوشمند تهویه تا مسیریابی بهینه جمعآوری زباله، این فناوریها ردپای کربن را کاهش داده و گامی بلند در مسیر دستیابی به اهداف سبز برداشتهاند.
عملیات روان و بدون اختلال: با کمک حسگرهای لحظهای و تحلیل دادهها توسط هوش مصنوعی، فرودگاهها میتوانند تراکم صفها، تقاضای آتی و وضعیت تجهیزات را پیشبینی کنند. این بینش، تخصیص هوشمندانه منابع و کارکنان را ممکن ساخته و تاخیرها و اختلالهای احتمالی را به حداقل میرساند. این فناوریها با کاهش خطر گم شدن چمدانها، رضایتمندی از خدمات فرودگاهی را بالا میبرد.
صرفهجویی اقتصادی بلندمدت: اگرچه راهاندازی این فناوریها نیازمند سرمایهگذاری اولیه است، اما در بلندمدت از طریق کاهش خطای انسانی، کاهش مصرف انرژی، نگهداری پیشبینانه تجهیزات و افزایش بهرهوری نیروی کار، هزینههای عملیاتی را به شکل چشمگیری کاهش میدهد و بازگشت سرمایه را به دنبال دارد.
بازار جهانی فرودگاههای هوشمند
پیشبینی میشود که اندازه بازار فرودگاههای هوشمند از ۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲ به ۸.۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۷ افزایش پیدا کند و نرخ رشد مرکب سالانه آن از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۷ معادل ۳.۵درصد باشد.
بازار فرودگاههای هوشمند، صحنه رقابت شرکتهای فناوری پیشرو و جهانی است که از جمله برجستهترین آنان میتوان به «سیتا» از سوئیس، «تالس» فرانسه، «زیمنس» آلمان، «آمادئوس» اسپانیا و نیز غولهای آمریکایی چون «سیسکو سیستمز»، «آیبیام» و «ریتیون» اشاره کرد. این بازیگران اصلی، برای حفظ و توسعه موقعیت رقابتی خود در این عرصه پویا، مجموعهای از راهبردهای کلیدی را به کار میگیرند که از آن جمله میتوان به انعقاد قراردادهای بلندمدت، تشکیل اتحادیهها و مشارکتهای راهبردی، عرضه مستمر محصولات و خدمات نوآورانه و در نهایت ادغام و تملک شرکتهای مرتبط اشاره کرد.
فرودگاههای بینالمللی هنگکنگ در چین، حمد در دوحه، اسخیپول در آمستردام و هیترو در لندن، ظرفیتهای گوناگونی را در حوزه هوشمندسازی فعال کردهاند و میتوان از آنها به عنوان نمونههای پیشرو یاد کرد.
در ایران نیز بنا بر اعلام محمد امیرانی، مدیرعامل شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران با اجرای پروژه هوشمندسازی یا Smart Airport، ابتدا در ۱۰ فرودگاه بینالمللی کشور، ارائه خدمات به مسافران بهینهسازی خواهد شد. در مراحل بعد، این روند به سایر فرودگاهها با اولویت تعداد مسافر نیز گسترش خواهد یافت. وی همچنین به تشکیل واحد ASQ برای رصد کیفیت خدمات فرودگاهی اشاره کرد و گفت: هدف ما، افزایش رضایت مسافران و کاهش ایستایی در فرودگاههاست.
چالشهای پیش رو
تحول هوشمند چندان هم ساده و بدون مانع نیست. با افزایش اتصال سیستمها، خطرات امنیت سایبری نیز افزایش مییابد و فرودگاهها را ملزم به ایجاد اقدامات تابآوری قوی میکند. قابلیت همکاری همچنان یک چالش است، زیرا سیستمهای قدیمی باید با پلتفرمهای دیجیتال جدید همزیستی داشته باشند. تصمیمات سرمایهگذاری باید هزینه را در مقابل بازگشت سرمایه متعادل کند؛ بهویژه برای فرودگاههایی که هنوز از نظر فشار مالی ناشی از کرونا در فاز بهبود هستند.
یک بُعد اجتماعی نیز وجود دارد؛ فرودگاههای هوشمند باید فراگیری را تضمین و سفرهای دیجیتالی را طراحی کنند که برای همه مسافران، از جمله کسانی که با فناوری آشنایی کمتری دارند یا کسانی که تحرک کمتری دارند، مناسب باشد. با این همه فرودگاههای هوشمند به عنوان سیستمهای زنده به تکامل خود ادامه خواهند داد.
