چرا ورود پول بعد از چهار روز متوقف شد؟
معمای چرخش ناگهانی بورس
ممکن است نماگر اصلی بازار در محدوده مثبت قرار داشته باشد، اما بخشی از سرمایهگذاران حقیقی در حال فروش باشند. چنین شرایطی نشان میدهد ارزیابی فعالان بازار از آینده، با تصویری که از روی شاخصها به دست میآید، یکسان نیست. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بازار در روز شنبه، رکورد تاریخی ورود پول حقیقیها را ثبت و تجربه کرد. تغییر جهت پول در فاصله یک روز، این پرسش را مطرح میکند که آیا سرمایهگذاران در حال شناسایی سود هستند یا اینکه نسبت به ادامه مسیر بازار دچار تردید شدهاند؟ پاسخ به این سوال برای ارزیابی وضعیت فعلی بورس اهمیت زیادی دارد؛ چراکه تفاوت میان خروج پول برای ذخیره سود و خروج پول به دلیل کاهش اعتماد میتواند مسیر روزهای آینده را متفاوت کند.
ردپای احتیاط در معاملات
معاملات روز گذشته بورس تهران در حالی ادامه روند صعودی بازار را به ثبت رساند که نشانههای احتیاط معاملهگران نیز در جریان دادوستدها پررنگ شد. شاخص کل در ابتدای معاملات با عبور از محدوده ۵میلیون و ۶۰۰هزار واحد، در آستانه ثبت رکوردی تازه قرار گرفت، اما افزایش عرضهها در ادامه، بخشی از این رشد را پس گرفت و نماگر اصلی در پایان با افزایش ۰.۷۲درصدی در سطح ۵میلیون و ۵۵۹ هزار واحد قرار گرفت. در مقابل، شاخص هموزن که در روزهای اخیر سقفهای جدیدی را تجربه کرده بود، تقریبا بدون تغییر ماند و تنها ۰.۰۲درصد افزایش یافت.
در سوی دیگر معاملات، ارزش دادوستدهای خرد توجه بیشتری را به خود جلب کرد. این متغیر با رسیدن به رقم بیسابقه ۶۵هزار میلیارد تومان، رکورد تازهای را ثبت کرد. این رقم نشان میدهد با وجود افزایش احتیاط در سمت خرید، حجم فعالیت معاملهگران در بازار همچنان در سطوح بالایی قرار دارد. یکی از عواملی که میتواند در شکلگیری این رفتار نقش داشته باشد، افزایش ابهام در فرآیند معاملات است. سرمایهگذار زمانی میتواند درباره خرید یا فروش یک سهم تصمیم بگیرد که بتواند تا حدی رفتار بازار و سازوکار تعیین قیمت را پیشبینی کند. هر اندازه این قابلیت کاهش پیدا کند، تصمیمگیری نیز بیشتر به احتیاط، واکنشهای لحظهای و دنبال کردن رفتار سایر معاملهگران وابسته میشود. اظهارات کارشناسان بازار سرمایه در این زمینه، توجه را به نحوه بازگشایی برخی نمادها و نقش ناظر معاملات جلب کرده است. بازگشایی نمادهای بزرگ پس از توقف، زمانی که با تفاوت میان قیمت مورد انتظار معاملهگران و قیمت نهایی مچینگ همراه میشود، میتواند بر برداشت فعالان از سازوکار کشف قیمت اثر بگذارد.
این مساله برای بازاری که در هفتههای اخیر توانسته بخش قابلتوجهی از سرمایههای خرد را دوباره جذب کند، اهمیت بیشتری دارد. سرمایهای که وارد بورس میشود، تنها به دنبال بازدهی نیست؛ بلکه به شفافیت و اطمینان از نحوه انجام معاملات نیز نیاز دارد. اگر سرمایهگذار احساس کند فرآیند قیمتگذاری یا بازگشایی نمادها بیش از اندازه به تصمیمهای موردی وابسته است، ممکن است حتی در شرایطی که شاخصها صعودی هستند، ترجیح دهد بخشی از سرمایه خود را از بازار خارج کند. از همین منظر، برخی از کارشناسان بر این باورند که خروج پول دیروز را نباید به معنای تغییر کامل روند صعودی بورس تعبیر کرد، اما نمیتوان اهمیت آن را نیز نادیده گرفت. این اتفاق نشان میدهد رشد شاخصها بهتنهایی برای حفظ سرمایههای خرد کافی نیست. بازار برای ادامه مسیر به تقاضایی نیاز دارد که پشت آن اطمینان وجود داشته باشد، نه هیجان ناشی از رشد قیمتها. آنچه در معاملات روز گذشته نمایان شد یک پیام مهم در برداشت و اینکه مثبت بودن شاخصها به معنای آرام بودن بازار نیست. در واقع موضوع مهم، بازگشت اطمینان به معاملات و تبدیل رشد نماگرها به تقاضایی پایدار است،؛ زیرا در بازاری که پیشبینیپذیری کاهش یافته، رفتار پول میتواند زودتر از شاخصها تغییر مسیر دهد.
تغییر مسیر پول
بورس تهران که معاملات شنبه را با رکوردشکنی ورود پول و رشد بیش از ۲درصدی شاخص کل پشت سر گذاشته بود، دیروز با تغییر مسیر سرمایههای خرد و شکلگیری موجی از عرضهها مواجه شد. این چرخش ناگهانی در حالی رخ داد که تحول قابلتوجهی در متغیرهای سیاسی و اقتصادی مشاهده نشده است. این موضوع از نگاه برخی کارشناسان، ضرورت بررسی نحوه بازگشایی نمادهای بزرگ و سازوکار تعیین قیمت در معاملات را پررنگ کرده است.
در همین رابطه فردین آقابزرگی، کارشناس بازارهای مالی، در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» اظهار کرد: در معاملات دیروز، برخلاف روز شنبه که شاهد ورود سنگین پول و رشد بیش از ۲درصدی شاخصها بودیم، بازار تغییر کرد و شکلگیری صفهای فروش و خروج قابلتوجه پول را شاهد بودیم. به اعتقاد من، دلیل این تغییر رفتار را باید بیش از آنکه در متغیرهای اقتصادی و سیاسی جستوجو کرد، در نحوه مدیریت معاملات و چگونگی بازگشایی برخی نمادها مورد بررسی قرار داد.
او افزود: یکی از موارد مهم در این زمینه، نحوه بازگشایی نمادها پس از توقف و برگزاری مجامع است. بر اساس مقررات، ناظر بازار در فرآیند بازگشایی میتواند درباره زمان بازگشایی و نقطهای که معاملات در آن مچ میشود، تصمیمگیری کند. در روزهای اخیر نیز نمونههایی وجود داشته که قیمت تعیینشده در مرحله نخست بازگشایی مورد تایید قرار نگرفته و فرآیند مچینگ با قیمت دیگری انجام شده است. این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که میزان عرضه و تقاضا در یک نماد بسیار بالا باشد.
این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به بازگشایی نماد فولاد مبارکه اظهار کرد: بازگشایی فولاد مبارکه نمونهای است که باید مورد توجه قرار گیرد. این نماد پس از ماهها توقف در شرایطی باز شد که در محدوده قیمتی حدود ۲۱۷ تا ۲۱۸ تومان، حجم قابلتوجهی از تقاضا و عرضه وجود داشت، اما مچینگ در آن محدوده انجام نشد و بازگشایی در قیمت بالاتری صورت گرفت. در ادامه نیز این نماد با حجم معاملات بالایی مواجه شد و رفتار آن بر روند کلی بازار اثر گذاشت.
فردین آقابزرگی ادامه داد: در شرایط فعلی، اتفاق منفی و غیرمنتظرهای در وضعیت متغیرهای سیاسی و اقتصادی رخ نداده که بتوان افت دیروز بازار را صرفا به آن نسبت داد. حتی رفتار بازار ارز نیز نشاندهنده وقوع یک شوک بزرگ و ناگهانی نیست. بنابراین، بخشی از فشار فروش دیروز را باید در اتفاقات معاملاتی روزهای گذشته و نحوه بازگشایی نمادهای بزرگ بررسی کرد. او افزود: زمانی که یک نماد بزرگ و اثرگذار مانند فولاد مبارکه با حجم بسیار بالای معاملات مواجه میشود، طبیعی است که رفتار آن بر کلیت بازار اثر بگذارد. از سوی دیگر، محدودیت منابع بازارگردانها و نهادهایی مانند صندوق توسعه بازار موضوع مهمی است. اگر قرار باشد بازارگردان از قیمت سهم حمایت کند، اما منابع کافی برای ادامه این حمایت نداشته باشد، نمیتوان انتظار داشت که این روند برای مدت طولانی ادامه پیدا کند. بنابراین، نحوه بازگشایی و مدیریت معاملات نمادهای بزرگ باید با حساسیت بیشتری دنبال شود.
او تاکید کرد: نتیجه این شرایط را دیروز در رفتار بسیاری از نمادها مشاهده کردیم. سهامی که در روز شنبه با تقاضای بالا و حتی صف خرید مواجه بودند، دیروز با تغییر جهت معاملات، با صف فروش یا عرضههای سنگین مواجه شدند. این تغییر رفتار سریع نشان میدهد بخشی از سرمایهگذاران نسبت به نحوه شکلگیری قیمتها و فرآیند معاملات اطمینان کافی ندارند.
این کارشناس بازار سرمایه خاطرنشان کرد: لازم است فرآیند بازگشایی نمادها شفافتر شود و مشخص باشد که قیمت نهایی بر اساس چه سازوکاری تعیین میشود. اگر قرار است قیمت یک سهم در فرآیند مچینگ بر مبنای عرضه و تقاضای واقعی و مطابق سازوکار ثبتسفارش تعیین شود، نباید این تصور ایجاد شود که یک فرد یا گروه میتواند بر اساس تشخیص خود قیمت را تایید یا ابطال کند.
او گفت: این موضوع در نهایت به مساله اعتماد سرمایهگذاران برمیگردد. معاملهگر وقتی احساس کند قیمتها و فرآیند بازگشایی قابل پیشبینی نیست و ممکن است یک سفارش یا مچینگ به دلیل نظر ناظر ابطال شود و فرآیند با قیمت دیگری ادامه پیدا کند، طبیعی است که در تصمیمگیری خود محتاطتر شود. سرمایهگذار برای ورود به بازار و ماندن در آن، به یک چارچوب شفاف و قابل پیشبینی نیاز دارد و هر عاملی که این پیشبینیپذیری را کاهش دهد، میتواند به افزایش احتیاط و خروج پول منجر شود.
