احتیاط دوباره به تالار شیشهای برگشت؛
بزنگاه حساس بورس
اثر ریسک بر معاملات
رفتار معاملهگران در روز گذشته نشان داد بازار به شدت تحتتاثیر عدم قطعیتها قرار گرفته است. تجربه نشان میدهد بازارها در شرایطی که ریسکهای سیاسی پررنگ میشوند، بلافاصله واکنش نشان میدهند. از این رو هر رخدادی که احتمال افزایش تنش را تقویت کند، میتواند بخشی از سرمایهگذاران را به سمت کاهش ریسک و خروج موقت از بازار هدایت کند. یکی از مهمترین نگرانیهایی که این روزها در میان فعالان بازار شنیده میشود، احتمال افزایش دوباره تنشهای نظامی و پیامدهای آن بر روند معاملات است. برخی کارشناسان معتقدند بخش مهمی از احتیاط دیروز نیز ناشی از ترس معاملهگران از وقوع اتفاقاتی است که ممکن است به محدودیت دوباره معاملات بازار منجر شود. تجربه تعطیلی ۸۰روزه بورس پس از جنگ آمریکا علیه کشورمان هنوز از ذهن سهامداران پاک نشده و همین موضوع باعث شده بخشی از فعالان ترجیح دهند در شرایط مبهم، ریسک کمتری بپذیرند.
از سوی دیگر، هنوز متغیرهای بنیادی بازار تغییر محسوسی نکردهاند. گزارشهای عملکرد شرکتها، وضعیت سودآوری بسیاری از صنایع و ارزشگذاری سهام همچنان از دید بسیاری از تحلیلگران در سطوح قابل قبولی قرار دارد. به همین دلیل، بخشی از کارشناسان معتقدند اگر ریسکهای سیاسی تشدید نشود، بازار میتواند پس از این وقفه کوتاه، بار دیگر مسیر متعادل خود را دنبال کند. با این حال، در کوتاهمدت به نظر میرسد رفتار بورس همچنان متزلزل و در راستای وضعیت متغیرهای اثرگذار باقی بماند. در شرایطی که فضای سیاسی با ابهام همراه است، هر خبر مثبت یا منفی میتواند استراتژی سرمایهگذاران را تغییر دهد.
دغدغه جدید بورس
یکی از مهمترین دغدغههای فعالان بازار سرمایه در شرایط افزایش ریسکهای سیاسی، سناریوی تعطیلی دوباره بورس است. تجربه ماههای اخیر نشان داد؛ توقف معاملات، اگرچه ممکن است در کوتاهمدت با هدف کنترل هیجان انجام شود، اما در عمل میتواند هزینههای سنگینتری برای بازار به همراه داشته باشد. بازار سرمایه بر پایه دو اصل مهم، یعنی شفافیت و نقدشوندگی بنا شده است. هنگامی که معاملات متوقف میشوند، این دو ویژگی بهطور همزمان آسیب میبینند. سرمایهگذار زمانی حاضر به پذیرش ریسک بازار سهام است که اطمینان داشته باشد در هر زمان امکان خرید یا فروش دارایی خود را خواهد داشت. هرگونه محدودیت طولانیمدت در معاملات، این اطمینان را تضعیف کرده و میتواند اعتماد سرمایهگذاران را خدشهدار کند.
افزون بر آن، تعطیلی بورس به معنای حذف ریسک نیست؛ بلکه تنها کشف قیمت را به تعویق میاندازد. در این مدت، ریسکهای سیاسی، اقتصادی یا حتی تحولات بینالمللی همچنان ادامه دارند و پس از بازگشایی، بازار ناچار است همه این اتفاقات را یکجا در قیمتها منعکس کند. به همین دلیل، در بسیاری از موارد، توقف طولانیمدت معاملات نهتنها از شدت نوسانات نمیکاهد، بلکه میتواند به شکلگیری صفهای سنگین خرید یا فروش و افزایش رفتارهای هیجانی منجر شود.
البته در شرایط بحرانی و وقوع رویدادهای غیرمنتظره، توقف کوتاهمدت معاملات میتواند فرصتی برای کاهش هیجان و انتشار اطلاعات شفاف در اختیار بازار قرار دهد. اما بسیاری از کارشناسان معتقدند اگر حتی شرایط امنیتی نیز تشدید شود، این توقف نباید طولانی شود. استمرار تعطیلی بورس، این پیام را به سرمایهگذاران مخابره میکند که بازار توان مدیریت ریسک را ندارد؛ سیگنالی که میتواند خروج سرمایه و بیاعتمادی را تشدید کند. تجربه بورسهای بزرگ جهان نیز نشان میدهد، در بحرانها، اصل بر ادامه فعالیت بازار است و توقف معاملات معمولا تنها در شرایط کاملا استثنایی و برای مدت محدود انجام میشود.
در نهایت، کارکرد اصلی بورس، قیمتگذاری داراییها بر اساس اطلاعات روز است و هرچه این فرآیند بیشتر به تعویق بیفتد، بازگشت بازار به شرایط عادی دشوارتر و هزینه اعتماد از دسترفته بیشتر خواهد بود. در همین رابطه حجت سرهنگی، کارشناس بازارهای مالی، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» اظهار کرد: یکی از مهمترین ریسکهایی که این روزها در کنار تحولات سیاسی بر رفتار معاملهگران سایه انداخته، نگرانی از احتمال اعمال محدودیت یا تعطیلی دوباره بازار سرمایه است. حتی اگر چنین تصمیمی در نهایت اتخاذ نشود، صرف شکلگیری این انتظار میتواند رفتار سرمایهگذاران را تغییر دهد. زمانی که سهامدار احتمال دهد در روزهای آینده امکان معامله دارایی خود را از دست خواهد داد، ترجیح میدهد پیش از وقوع چنین اتفاقی بخشی از پرتفوی خود را نقد کند. این رفتار، فشار فروش را افزایش میدهد و میتواند روند معاملات را تحتتاثیر قرار دهد.
او افزود: در چنین شرایطی بخشی از سرمایههای خرد معمولا به سمت بازارهای موازی حرکت میکنند. بازارهایی مانند ارز، طلا و صندوقهای مبتنی بر طلا بهدلیل نقدشوندگی بالا و امکان معامله بدون محدودیت، در دورههای افزایش ریسک بیش از گذشته مورد توجه سرمایهگذاران قرار میگیرند. از همین رو، هرچه نااطمینانی نسبت به آینده بورس بیشتر شود، احتمال خروج سرمایه از بازار سهام و ورود آن به داراییهای امن نیز افزایش خواهد یافت.
این کارشناس تاکید کرد که تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است سرمایهگذاران بیش از آنکه از ریزش مقطعی قیمت سهام نگران باشند، از محدود شدن امکان تصمیمگیری و معامله واهمه دارند. افت قیمت بخشی از ذات بازار سرمایه است؛ اما از بین رفتن نقدشوندگی میتواند آسیب عمیقتری به اعتماد فعالان بازار وارد کند. از این رو حتی در صورت تشدید ریسکها سیاستگذاران باید تا حد امکان از تعطیلی طولانیمدت بورس پرهیز کنند و در صورت ضرورت، محدودیتها را به کوتاهترین زمان ممکن کاهش دهند.
حجت سرهنگی با بیان اینکه اگرچه در مقاطع بحرانی بخشی از سرمایهها به طور طبیعی به بازارهای موازی منتقل میشوند، اظهار کرد: اما در صورت برقراری ثبات این منابع میتوانند دوباره به بورسبازگردند. هرچه فضای بیاعتمادی نسبت به سازوکار معاملات بیشتر شود، بازگشت پول به بازار سهام نیز زمانبر خواهد بود و هزینه احیای اعتماد سرمایهگذاران افزایش مییابد.
این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به رفتار سرمایهگذاران در دورههای افزایش نااطمینانی گفت: وضعیت بورس به اعتماد سرمایهگذاران وابسته است و هر عاملی که این اعتماد را خدشهدار کند، میتواند مسیر سرمایههای خرد را تغییر دهد. اگر سهامداران احساس کنند احتمال اعمال محدودیت یا تعطیلی دوباره معاملات وجود دارد، بخشی از آنها ترجیح میدهند پیش از وقوع چنین اتفاقی از بازار خارج شوند. در چنین شرایطی، مقصد نخست این منابع معمولا بازارهای موازی مانند ارز، طلا و صندوقهای مبتنی بر طلاست؛ زیرا این بازارها از نگاه سرمایهگذاران نقدشوندگی بیشتری دارند و در دورههای پرریسک، بهعنوان پناهگاه سرمایه شناخته میشوند.
او تاکید کرد: تداوم این روند، علاوه بر افزایش خروج پول از بورس، میتواند به کاهش اعتماد عمومی نسبت به بازار سرمایه نیز منجر شود و بازگشت این سرمایهها را دشوارتر کند.
حجت سرهنگی با اشاره به چشمانداز کوتاهمدت بازار افزود: در صورتی که طی روزهای آینده ریسکهای سیاسی و امنیتی کاهش یابد و خبر منفی تازهای به بازار مخابره نشود، انتظار میرود از هفته آینده شرایط معاملات بهبود پیدا کند. بخش مهمی از فروش روز گذشته نیز ناشی از فضای روانی بازار بوده و در صورت فروکش کردن تنشها، سرمایههای خرد میتوانند به سمت سهام بازگردند و بازار مسیر متعادلتری را در پیش بگیرد.
