آیا بازگشایی میتواند فرصت خرید را افزایش دهد؟
روز سرنوشتساز بورس
بازگشایی بورس تهران پس از حدود ۸۰ روز تعطیلی حالا به مهمترین اتفاق بازارهای مالی تبدیل شده است. به ویژه اینکه معاملات این بازار از ابتدای سال متوقف بوده و بازار سهام از جریان داد و ستدها و تحولات اقتصادی جامانده و در حالی به تعطیلی رفت که پیش از آن نیز در سال ۱۴۰۴ عملکردی ضعیفتر از بازارهای موازی را به ثبت رسانده بود. در این مدت، بازارهایی مانند طلا، ارز، خودرو و حتی مسکن، رشد قابلتوجهی را تجربه کردند؛ اما سهامداران بورسی عملا امکان واکنش به تحولات اقتصادی و سیاسی را نداشتند و سرمایه آنها در فضای بسته معاملات باقی مانده است. همین موضوع باعث شده اکنون بخش مهمی از فعالان بازار، بازگشایی بورس را با نگرانی دنبال کنند. بسیاری از کارشناسان معتقدند، بورس در روزهای ابتدایی بازگشایی احتمالا با فشار فروش و رفتارهای هیجانی مواجه خواهد شد. البته این اتفاق تا حد زیادی طبیعی ارزیابی میشود. از نگاه تحلیلگران، بخشی از سرمایهگذاران پس از این توقف طولانی ترجیح میدهند ابتدا ریسک خود را کاهش دهند و سپس درباره ماندن و خروج از بازار تصمیم بگیرند. در کنار این موضوع، بخشی از معاملهگران نیز تلاش خواهند کرد شوک اولیه بازار تخلیه شود تا قیمتها به سطوح متعادلتری برسد. برآیند اظهارات تحلیلگران بر این نکته تاکید میکند که مهمترین موضوع در روزهای نخست، نحوه مدیریت شوک اولیه توسط سیاستگذار است. به باور آنها، اگر بازارگردانها، صندوقهای حمایتی و ابزارهایی مانند اوراق تبعی بهصورت موثر وارد عمل شوند، میتوان از شدت صفهای فروش کاست و شرایط را به سمت تعادل هدایت کرد. در مقابل، اگر بازار بدون برنامه مشخص رها شود، فضای هیجانی میتواند شدت بیشتری پیدا کند.
تجربه دورههای گذشته نشان داده بازار سرمایه معمولا در مواجهه با شوکهای سیاسی و اقتصادی، در روزهای ابتدایی واکنش احساسی و تند از خود نشان میدهد؛ اما پس از تخلیه هیجان اولیه، رفتار معاملهگران به تدریج منطقیتر میشود. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند سهامداران باید میان «ترس کوتاهمدت» و «ارزش واقعی داراییها» تفاوت قائل شوند. در واقع، همه شرکتهای بورسی شرایط یکسانی ندارند. برخی صنایع و نمادها طی ماههای اخیر، تحتتاثیر رشد نرخ ارز و تورم، وضعیت سودآوری بهتری پیدا کردهاند و حتی گزارشهای مالی قابل قبولی منتشر کردهاند. از این رو، فروش هیجانی تمام سهام صرفا بهدلیل فضای منفی روزهای نخست، میتواند باعث خروج سرمایهگذاران از داراییهایی شود که در میانمدت همچنان ظرفیت رشد دارند.
بورس و ۴ محور بازگشایی
کارشناسان توصیه میکنند؛ سهامداران ابتدا وضعیت بنیادی شرکتها، میزان آسیبپذیری صنایع از ریسکهای سیاسی و همچنین چشمانداز سودآوری آنها را بررسی کنند. در کنار این مساله، حفظ بخشی از منابع و پرهیز از تصمیمهای عجولانه نیز میتواند استراتژی مهمی برای عبور از روزهای پرنوسان فعلی باشد. بازار احتمالا در کوتاهمدت روزهای سخت و پرعرضهای را تجربه خواهد کرد؛ اما رفتار منطقی و دوری از تصمیمهای احساسی، میتواند از تبدیل زیان مقطعی به ضرر سنگین جلوگیری کند. در همین رابطه حجت سرهنگی، تحلیلگر بازارهای مالی در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» اظهار کرد: وضعیت بازار در روزهای ابتدایی بازگشایی را باید در چهار محور اصلی بررسی کرد. محور نخست به بازدهی سهام و رفتار سرمایهگذاران مربوط میشود، محور دوم به انتظارات دولت و فعالان بازار از بورس تهران بازمیگردد، محور سوم به نیازهای ریالی و اعتباری سهامداران مربوط است و در نهایت، محور چهارم به چشماندازهای بنیادی شرکتها و الگوهای رفتاری سرمایهگذاران اختصاص دارد.
او در تشریح محور نخست با اشاره به تجربه بازگشایی بازار پس از جنگ ۱۲ روزه گفت: شاخص کل در زمان آغاز جنگ و توقف معاملات در محدوده ۲میلیون و ۹۲۹هزار واحد قرار داشت و پس از بازگشایی بازار در هجدهم تیرماه، با افتی حدود ۱۲درصدی تا سطح ۲میلیون و ۶۰۷هزار واحد عقب نشست. هرچند بازار پس از آن برای مدتی تا محدوده ۲میلیون و ۸۴۳هزار واحد رشد کرد؛ اما مجددا در مردادماه با افت همراه شد و حتی تا محدوده ۲میلیون و ۳۹۵هزار واحد کاهش یافت. با این حال، از نیمه دوم سال مسیر بازار تغییر کرد و شاخص کل در ادامه تا محدوده ۴میلیون و ۱۷۸ هزار واحد نیز پیش رفت. به گفته او، این تجربه نشان داد بسیاری از سرمایهگذارانی که در فضای هیجانی اقدام به فروش یا ابطال صندوقها کرده بودند، در ادامه از رشد بازار جا ماندند و بعدها به این نتیجه رسیدند که اگر سهام خود را حفظ میکردند، بازدهی بهتری کسب میکردند.
این کارشناس افزود: بازار سهام ذاتا بازاری کوتاهمدت و قابل پیشبینی نیست و حتی حرفهایترین فعالان بازار نیز در بسیاری مواقع از روندها عقب میمانند. به همین دلیل، رفتار هیجانی و تصمیمگیری کوتاهمدت معمولا نتیجه مطلوبی برای سهامداران ندارد.
حجت سرهنگی در محور دوم اظهارات خود به نقش دولت و سیاستگذار در حمایت از بازار سرمایه اشاره کرد و گفت: بازار سهام یکی از مهمترین بازارهای مالی کشور است و طبیعتا دولت نیز بهدلیل نقش بورس در تامین مالی و همچنین اهمیت آن در فضای اقتصادی، تلاش میکند از این بازار حمایت کند. به گفته او، بسته بودن بازار طی هفتههای گذشته نیز تا حد زیادی با هدف جلوگیری از آسیب بیشتر به سهامداران خرد انجام شد و اکنون نیز مجموعهای از ابزارها و سیاستهای حمایتی برای کنترل فضای هیجانی در نظر گرفته شده است. چرا که احتمال دارد در صورت فروش شتابزده، در ادامه از روند بازگشت بازار عقب بمانند. او توصیه کرد سرمایهگذاران حداقل با افق زمانی چندماهه به بازار نگاه کنند و از تصمیمات عجولانه پرهیز داشته باشند.
این تحلیلگر بازار سرمایه در محور سوم به موضوع نیاز سهامداران به داراییهای ریالی پرداخت و گفت: بخشی از فشار فروش احتمالی روزهای ابتدایی ناشی از نیاز سرمایهگذاران به پول نقد و تسویه اعتبارات خواهد بود. بسیاری از فعالان بازار طی مدت توقف معاملات امکان دسترسی به سرمایه خود را نداشتند و اکنون ممکن است برای تسویه اعتبار ناچار به فروش بخشی از داراییهایشان شوند.
حجت سرهنگی در عین حال خاطرنشان کرد که همزمانی بازگشایی بازار با فصل مجامع و تقسیم سود شرکتها میتواند بخشی از این فشار را کاهش دهد. بسیاری از شرکتها در ماههای آینده سود نقدی میان سهامداران توزیع خواهند کرد و همین موضوع میتواند بخشی از نیاز نقدی سرمایهگذاران را پوشش دهد. او با اشاره به محور چهارم و شرایط بنیادی شرکتها گفت: هر سهم شرایط و شخصیت متفاوتی دارد و نمیتوان انتظار داشت تمام نمادها رفتار یکسانی داشته باشند. به گفته این کارشناس، بسیاری از شرکتها در ماههای اخیر گزارشهای مطلوبی از عملکرد تولید و فروش منتشر کردهاند و برخی صنایع از منظر بنیادی همچنان در وضعیت مناسبی قرار دارند. این کارشناس افزود: شرکتهایی که آسیب مستقیمی از جنگ ندیدهاند و همچنان روند سودآوری مطلوبی دارند، میتوانند حتی در شرایط فعلی نیز گزینههای مناسبی برای سرمایهگذاری باشند. او تاکید کرد که برخی سهمها ممکن است در روزهای ابتدایی صرفا تحتتاثیر فضای هیجانی با افت قیمت مواجه شوند؛ اما در ادامه و با بازگشت جریان نقدینگی، مسیر خود را از کلیت بازار جدا کنند.
این کارشناس همچنین به نقش جریان سرمایههای خرد و شکلگیری روند در بازار اشاره کرد و گفت: در بسیاری مواقع، تغییر فضای روانی بازار میتواند باعث تغییر سریع رفتار سرمایهگذاران شود. همان افرادی که امروز با نگاه منفی به بازار نگاه میکنند، ممکن است با شکلگیری چند روز بازدهی مثبت، دوباره به خریداران بازار تبدیل شوند.
