مرزهای کلیدی در خطر؛
بورس در کف دو ماهه
پروانه کُبره: شاخص کل بورس در حالی طی روز گذشته، کانال 3.9میلیون را از دست داد که آخرینبار در 30آذر امسال کانال مذکور را لمس کرده بود. نماگر اصلی هم اکنون در کف 57روز اخیر خود قرار دارد. معاملات بورس تهران برای چهارمین روز متوالی با غلبه فضای منفی و تداوم فشار فروش در اغلب نمادها دنبال شد و بار دیگر نماگرهای اصلی بازار سهام در مسیر نزولی قرار گرفتند. در جریان دادوستدهای یکشنبه، 26 بهمنماه، شاخص کل بورس با افت 2.62 درصدی، بخش قابلتوجهی از ارتفاع خود را از دست داد و تا سطح 3میلیون و 881 هزار واحد عقبنشینی کرد. این ریزش چهارمین کاهش متوالی این نماگر در روزهای اخیر به شمار میرود و از تداوم بیاعتمادی فعالان بازار حکایت دارد. طی این 4 روز شاخص کل حدود 4.6 درصد از ارتفاع خود را از دست داده است.
شاخص کل که در معاملات روز شنبه کانال مهم و روانی 4میلیون واحدی را واگذار کرده بود، در معاملات دیروز نیز نتوانست از محدوده 3میلیون و 900 هزار واحد دفاع کند و برای نخستین بار در فصل زمستان به زیر این سطح سقوط کرد. این اتفاق از آن جهت اهمیت دارد که شاخص کل در تمامی روزهای معاملاتی زمستان امسال بالاتر از این محدوده قرار داشت و شکست آن میتواند نشانهای از تغییر فاز بازار از ثبات نسبی به اصلاح عمیقتر باشد. بازگشت شاخص به کانال 3میلیون و 800 هزار واحد، سطحی که آخرین بار در 30 آذرماه تجربه شده بود، بیانگر تشدید نگرانی سرمایهگذاران نسبت به چشمانداز کوتاهمدت بازار است. تداوم این روند نزولی میتواند موجب افزایش رفتارهای هیجانی و خروج بیشتر نقدینگی شود؛ مگر آنکه بازار با محرکهای بنیادی یا سیگنالهای مثبت اقتصادی، بار دیگر به تعادل برسد.
معاملات از نگاه آمار
معاملات دیروز بازار سهام را میتوان یکی از روزهای مهم در هفتههای اخیر دانست. معاملات بورس تهران در روز یکشنبه با عقبنشینی شاخصهای سهامی پیگیری شد. شاخص کل بورس 2.62 درصد از ارتفاع خود را از دست داد و به محدوده 3میلیون و 881 هزار واحدی عقبنشینی کرد و برای چهارمین روز متوالی با افت همراه شد. علاوه بر آن شاخص هموزن نیز پس از مدتها حضور در سطوح بالای یک میلیون واحد، این مرز روانی و مهم را از دست داد. افت 1.93 درصدی این شاخص و عقبنشینی آن تا سطح 981 هزار واحد، از تضعیف گسترده تقاضا در کلیت بازار حکایت دارد و نشان میدهد فشار فروش محدود به چند نماد شاخصساز نبوده و بخش بزرگی از سهمها را درگیر کرده است. اهمیت این موضوع از آن جهت است که شاخص هموزن از نوزدهم آذرماه موفق شده بود وارد کانال یک میلیون واحد شود و در تمام روزهای معاملاتی پس از آن، بالای این محدوده تثبیت شده بود.
بنابراین شکست این سطح را میتوان بهنوعی از دست رفتن یک حمایت روانی مهم تلقی کرد. بازگشت شاخص هموزن به زیر این سطح، این پیام را مخابره میکند که بازار در حال ورود به فاز احتیاط و بازبینی انتظارات است. در کنار شاخص هموزن، شاخص کل فرابورس نیز با کاهش 1.78 درصدی، تصویر نسبتا مشابهی از وضعیت کلی بازار ارائه داد. ریزش شاخصها در بورس و فرابورس نشان میدهد موج اصلاح قیمتها ماهیتی فراگیر داشته و نمیتوان آن را صرفا به یک صنعت یا چند نماد خاص نسبت داد. این وضعیت نزولی معمولا زمانی رخ میدهد که فضای روانی بازار تحت تاثیر عوامل کلانتر مانند ابهامهای سیاسی، انتظارات تورمی، نوسانات نرخ ارز یا نگرانی از سیاستهای اقتصادی آینده قرار گرفته باشد. اما از سویی نکته قابلتوجه در معاملات دیروز، ورود 745میلیارد تومان پول حقیقی به گردونه معاملات سهام است. این مساله میتواند چند سیگنال را مخابره کند. از یکسو ممکن است بخشی از سرمایهگذاران افت قیمتها را فرصتی برای خرید در سطوح پایینتر تلقی کرده باشند و به دنبال خرید سهام ارزنده وارد بازار شده باشند.
از سوی دیگر، امکان دارد این ورود نقدینگی بیشتر ماهیت جابهجایی بین صنایع داشته و سرمایه از برخی گروهها خارج و به سمت صنایع دیگر منتقل شده باشد، بدون آنکه الزاما نشانهای از آغاز یک روند صعودی قدرتمند باشد. در جریان معاملات روز یکشنبه ارزش معاملات خرد بازار سهام نیز با ثبت رقم 8 هزار و 362میلیارد تومان نشان داد با وجود فضای منفی، سطح مشارکت فعالان بازار همچنان نسبتا بالاست. این حجم از معاملات بیانگر آن است که بازار وارد فاز رکود مطلق نشده و هنوز در حال کشف قیمت و تغییر پرتفوهاست. به بیان دیگر، سرمایهگذاران بهجای خروج گسترده از بازار، بیشتر در حال تغییر ترکیب داراییهای خود هستند. بررسی وضعیت معاملات، تصویری روشن از عمق فشار فروش ارائه میدهد. 86 درصد نمادها در محدوده منفی و تنها 14 درصد در محدوده مثبت بسته شدند. چنین وضعیتی معمولا نشانه غلبه هیجان منفی و رفتارهای احتیاطی در بین سهامداران است. وقتی بخش بزرگی از بازار همزمان منفی میشود، میتوان نتیجه گرفت که عامل اصلی ریزش، بیش از آنکه بنیادی باشد، ریشه در فضای روانی و انتظارات سرمایهگذاران دارد.
کارشناسان، معاملات دیروز را در چارچوب یک اصلاح فرسایشی تحلیل میکنند. این اصلاح پس از یک دوره رشد و تثبیت، اکنون با هدف تخلیه هیجانات مثبت و تغییر انتظارات شکل گرفته است. شکست سطوح مهم در شاخصها، زنگ هشداری برای بازار محسوب میشود و تداوم حضور شاخصها در زیر این سطوح میتواند فشار فروش را در روزهای آینده نیز حفظ کند. با این حال، ورود پول حقیقی و حجم بالای معاملات نشان میدهد بازار هنوز زنده است و در صورت شکلگیری محرکهای مثبت(اعم از ثبات اقتصادی، کاهش ریسکهای سیاسی یا بهبود انتظارات تورمی)، میتوان به بازگشت تدریجی تقاضا امیدوار بود.
اثر ریسکها بر معاملات
«بازار سرمایه در روزهای اخیر در شرایطی قرار گرفته که تداوم افتهای پیدرپی، بیش از هر عامل دیگری تحتتاثیر افزایش ریسکهای سیستماتیک و فضای مبهم سیاسی و اقتصادی است. واقعیت آن است که ریسک سیستماتیک همچنان مهمترین متغیر اثرگذار بر رفتار معاملهگران و جریان نقدینگی محسوب میشود.» محمد غفوری، تحلیلگر بازارهای مالی در گفتوگو با «دنیای اقتصاد» ضمن بیان این مطلب اظهار کرد: در حال حاضر ارزش معاملات خرد بازار سهام به محدوده 8هزار میلیارد تومان رسیده است. رقمی که اگرچه در ظاهر قابل قبول به نظر میرسد، اما همزمان با رفت و برگشت سنگین پول حقیقی، نشاندهنده بیمیلی سرمایهگذاران به نگهداری سهام در شرایط فعلی است.
به گفته این کارشناس، از منظر بنیادی، وضعیت شرکتها همچنان مطلوب ارزیابی میشود. گزارش عملکرد، بهویژه در شرکتهای صادراتمحور، حاکی از پتانسیل رشد سودآوری و بهبود حاشیه سود در صورت تداوم شرایط فعلی است. این موضوع میتواند در فصل مجامع و تقسیم سود نقدی، اثرات مثبتی بر ارزش ذاتی سهام بر جا بگذارد. با این حال، تجربه نشان داده زمانی که ریسکهای سیاسی و سیستماتیک در سطح بالایی قرار دارند و جریان پول به بازار وارد نمیشود، حتی سهام ارزنده نیز قادر به شکلدهی یک روند صعودی پایدار نخواهند بود.
