کورس بورس و نقدینگی

علی قاسمی:  ارزش بازار سهام برای اولین‌بار از مرز ۱۵هزار‌همت عبور‌کرد. هرچند بورس ۱۰۰میلیارد دلاری تهران، راه زیادی برای خودنمایی ‌برابر دیگر بازارها در پیش دارد، اما با شتاب بالایی در حال سبقت‌گرفتن از نقدینگی است.  بررسی نسبت ارزش بازار سهام به نقدینگی حکایت از آن دارد که بورس تهران گام بلندی برای عبور از نقدینگی برداشته‌است. همچنین آمار‌های پولی که توسط بانک‌مرکزی تا آبان امسال منتشر‌شده، نشان می‌دهد نقدینگی برای نخستین‌‌‌‌بار به بیش از ۱۳هزار‌همت رسیده‌است. به‌نظر می‌رسد با اجرای سیاست درست تک‌‌‌‌نرخی‌‌‌‌شدن ارز و افزایش شفافیت در یکی از اساسی‌‌‌‌ترین متغیرهای اقتصادی می‌توان انتظار داشت بازار سهام عملکردی بهتر از رشد نقدینگی را نصیب سرمایه‌گذاران کند. تحقق این موضوع مشروط به کنترل و شفافیت متغیرها از جمله تورم و نرخ ارز در بلندمدت است. 

بورس به نقدینگی رسید؟

یکی از شاخص‌هایی که می‌تواند عملکرد بورس را در‌برابر کل‌‌‌‌های پولی کشور بسنجد، نسبت ارزش بازار به نقدینگی  است. این نسبت طی ۱۷سال اخیر با نوساناتی همراه بوده‌است. در دهه‌هشتاد شرکت‌های حاضر در بازار سرمایه به این میزان ارزش نداشتند و همچنین بورس ایران به‌عنوان بازار شناخته‌‌‌‌شده برای سرمایه‌گذاری مطرح نشده بود، از این‌رو نسبت ارزش بازار به نقدینگی، زیر ۵۰درصد گزارش می‌شد. 

با آغاز دهه‌۹۰شمسی و افزایش تحریم‌ها، کنترل قیمت دلار تا حدودی از دست دولت خارج شد. رهاشدن فنر ارزی که دهه‌‌‌‌ها فشرده نگه داشته شده‌بود، زمینه رشد ارزش شرکت‌های بورسی را فراهم آورد، به‌خصوص آنکه عمدتا شرکت‌های حاضر در بورس، کالامحور بوده و بخش بزرگی از درآمد خود را از صادرات به‌دست می‌آوردند. نسبت مورد اشاره در این گزارش، به نزدیک۱۰۰درصد یا یک واحد رسید. با روی کارآمدن دولت یازدهم و آغاز مذاکرات سیاسی با آمریکا در اواسط دهه‌۹۰، بازار سرمایه دوباره به حاشیه رانده شد، چراکه کشیده‌‌‌‌شدن افسار تورم و دلار با رشد سریع نرخ بهره، بازار سهام را متوقف کرد. 

 در اواخر دهه‌۹۰، رشد بیش از ۵برابری قیمت ارز در سال‌۹۷، سبب شد تا ارزش بازار سهام با رشد قابل‌توجهی همراه شود، به‌عبارتی دیگر رشد نقدینگی در سال‌های برجام و توافق سیاسی ادامه داشت، اما رشد نرخ بهره حقیقی مانع از آن شد تا رشد قیمت سهام و شاخص‌های سهامی با رشد نقدینگی مطابقت داده شود، اما پس از خروج ترامپ از برجام، ارزش بازار سهام شرکت‌ها از کل‌‌‌‌های پولی سبقت گرفت، به‌طوری‌که نسبت ارزش بازار به نقدینگی نه‌تنها از مرز ۵۰درصد عبور کرد بلکه با عرضه اولیه سهام شرکت‌های بزرگ در سال۹۹، شرایطی فراهم شد تا ارزش بازار شرکت‌ها به بیش از ۳برابر میزان نقدینگی در آن مقطع برسد. به‌عبارت دیگر در مرداد۹۹، ارزش بازار سهام درحالی به بیش از ۸.۵هزار‌همت رسید‌که میزان نقدینگی هنوز کمتر از ۳هزار‌همت بود. هرچند به عقیده تحلیلگران تحولات سال‌۹۹ از جنس حباب قیمتی بود و نمی‌توان انتظار داشت که دوباره ارزش بازار شرکت‌ها در این شرایط پرریسک، دوباره به چندین‌برابر نقدینگی برسد. 

پس از ترکیدن حباب ۹۹، بازار سهام که با شتاب بالایی از نقدینگی جلو افتاده بود، مجبور به عقب‌نشینی شد. هرچند در سال‌۱۴۰۰دوباره رشد سالانه نقدینگی به بیش از ۴۳درصد رسید، اما بازار سهام به‌دلیل ریسک‌های متعدد سیاسی و اقتصادی موفق نشد تا این نقدینگی را به سمت خود جذب کند. طلا و دلار و سایر بازارهای موازی مشابه، تبدیل به میزبانی محبوب برای نقدینگی شدند که با شتاب بسیار زیادی به سطوح بالاتری دست می‌‌‌‌یافت.

زمان خودنمایی بورس؟ 

بر اساس آخرین آمار بانک‌مرکزی ایران، نقدینگی در اقتصاد برای اولین‌بار در آبان‌‌‌‌ماه از مرز ۱۳هزار‌همت عبور کرد، بااین‌حال ارزش بازار شرکت‌ها تا پایان آبان‌‌‌‌ماه هنوز از مرز ۱۱هزار‌همت فراتر نرفته بود. با تعدیل نرخ دلار موثر بر شرکت‌ها و زمزمه‌‌‌‌هایی از اجرای سیاست تک‌‌‌‌نرخی‌‌‌‌شدن ارز، شرایطی فراهم آمد تا بازار سهام با رشد سریع‌تری نسبت به نقدینگی حرکت کند، به‌طوری‌که ارزش بازار شرکت‌های حاضر در بازار سهام امروز از مرز ۱۵.۱هزار‌همت عبور‌کرده و انتظار می‌رود نقدینگی با رشدی محدود‌‌‌‌تر تا پایان دی‌‌‌‌ماه نهایتا به ۱۴هزار‌همت برسد. رشد ماهانه نقدینگی طی چندماه اخیر به‌طور میانگین حدود ۳.۵درصد بوده‌است. حتی اگر نقدینگی با همین روند در آذر و دی‌‌‌‌ماه با افزایش همراه شود، احتمالا از ۱۵هزار‌همت عبور نخواهد کرد، اما سوال اصلی آنجاست که آیا قرار است دوباره شاهد خودنمایی بازار سهام در‌برابر رشد کل‌‌‌‌های پولی کشور باشیم؟ 

بررسی‌‌‌‌ها نشان می‌دهد؛ با توجه به شرکت‌های حاضر در بازار سهام انتظار می‌رود میزان ارزش بازار شرکت‌ها در مقایسه‌با میزان نقدینگی تغییر چندانی نداشته‌باشد، به‌طوری‌که نسبت ارزش بازار به نقدینگی حوالی یک‌واحد باقی‌بماند. با توجه به اینکه دولت سعی دارد تا با اصلاحات اقتصادی، شفافیت را حداقل در حوزه بازار ارز افزایش دهد، احتمال آن وجود دارد که شرکت‌های بورسی در کوتاه‌مدت ارزشی بسیار بالاتر از نقدینگی حاضر در اقتصاد داشته‌باشند، به شرط آنکه ریسک‌های جدیدی به بورسی‌‌‌‌ها تحمیل نشود و سرمایه‌گذاران بتوانند با اطمینان‌خاطر بالاتری در بازار سرمایه حضور یابند. 

علاوه بر این، رشد شتابان نقدینگی که اکنون به ۴۰درصد رسیده، می‌تواند به تورم‌های بزرگ منجر شود که در نهایت به نفع اقتصاد و صنایع نخواهد بود و صرفا می‌تواند به‌طور موقت ارزش بازار شرکت‌ها را تقویت کند. طی چند سال‌اخیر شاهد بودیم که ارزش بازار شرکت‌ها در مقابل دلار همچنان در کف‌‌‌‌های تاریخی قرار دارد. برای آنکه بازار سرمایه کشور سهم بزرگی در اقتصاد کشور داشته‌باشد، نیازمند آن است که با کنترل تورم و ثبات‌‌‌‌پذیری متغیرهای اقتصادی شرایطی فراهم شود که شانس سرمایه‌گذاری بلندمدت افزایش یابد.