عوامل موثر بر افزایش قیمت سیمان در اردیبهشتماه بررسی شد
عطش خرید سیمان بورسی
اردیبهشت پرهیجان
بازار سیمان ایران در اردیبهشت ۱۴۰۵ یکی از پرنوسانترین ماههای خود را در سالهای اخیر پشت سر گذاشت؛ با وجود گذشت نیمه اول اردیبهشتماه، شکاف میان عرضه و تقاضا در بورس کالای ایران بیش از گذشته خود را نشان داد و رقابت سنگین خریداران برای دستیابی به محمولههای سیمان، قیمتها را به سطوحی رساند که بسیاری از فعالان صنعت را حیرت زده کرده است. دادههای معاملاتی بورس کالا نشان میدهد که در اغلب انواع مختلف سیمان، حجم تقاضا چند برابر عرضه بوده و همین مساله باعث شد تا رقابت قیمتی در برخی عرضهها به بیش از ۷۰ درصد بالاتر از نرخ پایه برسد. این موضوع از یک موقعیت ویژه در بازار سیمان پرده برداشته و بازتابی از شرایط کلان اقتصاد ایران، تورم انتظاری، محدودیتهای تولید و نااطمینانیهای موجود در بازارهای کالایی نیز محسوب میشود. بهخصوص آنکه در شرایط بازسازی خرابیهای ناشی از جنگ اخیر، تقاضا برای سیمان رو به افزایش است.
در اردیبهشت امسال، سیمان تیپ ۲-۴۲/۵ همچنان اصلیترین محصول بازار بود و بیشترین حجم معاملات را به خود اختصاص داد. حجم عرضه این محصول به بیش از ۲میلیون تن رسید اما تقاضا برای آن تقریبا دو برابر بود؛ موضوعی که نشان میدهد بازار همچنان با عطش خرید مواجه است. این رشد تقاضا در شرایطی رخ داد که با وجود رکود نسبی در صنعت ساختوساز، برخی از فعالیتها و پروژهها برای بازسازی آسیبهای جنگی آغاز میشود. در چنین فضایی، هرگونه کاهش عرضه یا نگرانی از کمبود تولید میتواند بلافاصله به رشد قیمتها منجر شود.
ریشه افزایش قیمتها
بررسی دادههای معاملاتی قیمت انواع مختلف سیمان در اردیبهشت حکایت از آن دارد که افزایش قیمت سیمان در اردیبهشت را نمیتوان تنها به افزایش تقاضا نسبت داد. بخش مهمی از این جهش قیمتی ناشی از نگرانیهای تولیدکنندگان و خریداران درباره آینده هزینههای تولید بود. افزایش نرخ انرژی، احتمال محدودیت برق صنایع در فصل گرم، رشد هزینه حملونقل و همچنین نوسانات نرخ ارز، همگی باعث شدند فعالان بازار تصور کنند که قیمت سیمان در ماههای آینده نیز افزایشی خواهد بود. همین انتظارات تورمی، فضای رقابتی بورس کالا را تشدید کرد و خریداران ترجیح دادند با هر قیمتی سهم بیشتری از بازار را در اختیار بگیرند.
جبر جغرافیایی سیمانیها
در میان شرکتهای سیمانی، برخی تولیدکنندگان بیش از دیگران مورد توجه بازار قرار گرفتند. سیمان فیروزکوه یکی از شاخصترین نمونهها بود؛ شرکتی که عرضههای آن در برخی معاملات با رقابت نزدیک به ۸۰ درصدی مواجه شد. موقعیت جغرافیایی این کارخانه نقش مهمی در جذابیت آن دارد. قرار گرفتن در نزدیکی بازار بزرگ مصرف تهران و استانهای شمالی، دسترسی مناسب به شبکه حملونقل و فاصله کمتر تا مراکز مصرف، باعث میشود هزینه تمامشده خرید برای مصرفکنندگان کاهش یابد. به همین دلیل خریداران حاضرند برای محصولات این شرکت قیمتهای بالاتری بپردازند. در بازاری که هزینه حمل سهم قابلتوجهی از بهای نهایی سیمان را تشکیل میدهد، نزدیکی جغرافیایی به بازار مصرف مزیت تعیینکنندهای محسوب میشود.
شرکت سیمان بجنورد نیز از دیگر تولیدکنندگانی بود که رقابت بالایی را تجربه کرد. این شرکت به دلیل موقعیت استراتژیک خود در شمال شرق کشور، بخش مهمی از بازار خراسان و حتی صادرات به کشورهای همسایه شرقی را پوشش میدهد. افزایش پروژههای عمرانی در شرق کشور و محدودیت نسبی تولید در برخی استانهای همجوار، باعث شد تقاضا برای محصولات این کارخانه بالا بماند. از سوی دیگر، هزینه بالای انتقال سیمان از مناطق مرکزی به شرق کشور موجب شده تولیدکنندگان محلی مزیت رقابتی قابلتوجهی داشته باشند. در غرب کشور نیز کارخانههایی مانند سیمان کردستان و سیمان غرب به دلیل نزدیکی به بازار عراق و مسیرهای صادراتی، همواره تحتتاثیر تحولات منطقهای قرار دارند. هرچند صادرات سیمان ایران در سالهای اخیر با محدودیتهایی مواجه بوده، اما همچنان بازارهای صادراتی برای برخی تولیدکنندگان جذاب است و همین مساله بخشی از عرضه داخلی را تحتتاثیر قرار میدهد. زمانی که نرخ ارز افزایش پیدا میکند، تمایل کارخانهها به صادرات بیشتر میشود زیرا درآمد ارزی میتواند سودآوری بالاتری ایجاد کند. این موضوع در نهایت ممکن است به کاهش عرضه در بازار داخلی و افزایش رقابت در بورس کالا منجر میشود.
یکی از مهمترین ویژگیهای بازار سیمان در اردیبهشت، رشد شدید قیمت در برخی تیپهای خاص بود. سیمان مرکب بیشترین افزایش قیمت را ثبت کرد و نرخ آن نسبت به ماه قبل جهشی قابلتوجه داشت. کارشناسان معتقدند این رشد به دلیل محدود بودن عرضه و افزایش مصرف در پروژههای خاص عمرانی رخ داده است. همچنین برخی خریداران با هدف ذخیرهسازی و خرید پیشدستانه وارد بازار شدند؛ رفتاری که معمولا در دورههای تورمی مشاهده میشود. در چنین شرایطی، بورس کالا به محلی برای کشف انتظارات تورمی تبدیل میشود و رقابتهای سنگین، بیش از آنکه ناشی از نیاز واقعی مصرف باشد، حاصل نگرانی از آینده قیمتهاست.
عامل دیگری که در اردیبهشت امسال بر بازار تاثیر گذاشت، نگرانی درباره محدودیت برق صنایع بود. تجربه سالهای گذشته نشان داده که با آغاز فصل گرما، کارخانههای سیمان معمولا با محدودیت مصرف برق مواجه میشوند و این مساله تولید را کاهش میدهد. بسیاری از خریداران در اردیبهشت تلاش کردند پیش از آغاز محدودیتهای تابستانه، خریدهای خود را تکمیل کنند. همین رفتار موجب شد فشار تقاضا در بورس کالا افزایش یابد و رقابتها شدیدتر شود. در واقع بخشی از التهاب بازار، ناشی از پیشبینی کمبود عرضه در ماههای آینده بود.
در این میان، بورس کالا همچنان مهمترین مرجع شفافیت در بازار سیمان محسوب میشود. پیش از عرضه سیمان در بورس، بازار این محصول به شدت تحتتاثیر واسطهها و معاملات غیرشفاف قرار داشت، اما اکنون دادههای معاملاتی امکان تحلیل دقیقتر وضعیت بازار را فراهم کرده است. با این حال، معاملات در میانه بهار امسال نشان میدهد که حتی سازوکار بورس نیز نمیتواند بهتنهایی مانع جهش قیمتها شود؛ زیرا زمانی که عرضه محدود و انتظارات تورمی بالا باشد، رقابت طبیعی خریداران قیمتها را افزایش میدهد.
