رشد تقاضا با واهمه افت عرضه زمستانه
دنیای‌اقتصاد - راضیه احقاقی : استقبال از عرضه فرآورده‌‌‌های هیدروکربوری در رینگ بازار فیزیکی بورس انرژی ظرف هفته‌‌‌های ابتدایی سپری‌شده از پاییز ۱۴۰۱ نسبت به دوره مشابه سال قبل افزایش یافت. پیش‌بینی رشد قیمت با توجه به نوسان مثبت بهای ارز در داخل، کاهش عرضه در رینگ صادراتی با توجه به افزایش مصرف داخلی به‌خصوص در محصولاتی نظیر بنزین و گازوئیل، افزایش مشتریان صادراتی برای برخی فرآورده‌‌‌های هیدروکربوری با توجه به یافتن مشتریان جدید صادراتی در نتیجه استمرار عرضه صادراتی ظرف سال‌های اخیر و احتمال کاهش عرضه در هفته‌‌‌های بعد با شدت‌گرفتن سرما در کشور از مهم‌ترین دلایل رونق رینگ فیزیکی فرآورده‌‌‌های هیدروکربوری در این بازه زمانی بود.
احتمال کاهش عرضه، متقاضیان را به بازار آورد
به شکل سنتی، روند معاملات فرآورده‌‌‌های هیدروکربوری در بورس انرژی کشور در نیمه ابتدایی و نیمه‌دوم سال متفاوت است. افزایش تقاضا برای انرژی گرمایشی در کشور ظرف نیمه‌دوم سال عمدتا باعث کاهش عرضه فرآورده‌‌‌های هیدروکربوری در رینگ صادراتی بورس انرژی می‌شود؛ چراکه سیاستگذار شرکت‌های بالادست تولیدکننده خوراک را ملزم به تحویل محصول به مصرف‌کنندگان داخلی می‌کند و تنها مازاد نیاز اجازه صادرات پیدا می‌کند.
بررسی روند معاملات بورس انرژی ظرف سال ۱۴۰۱ از افزایش نسبت حجم معامله به عرضه در رینگ داخلی و صادراتی بورس‌کالای ایران حکایت دارد. درواقع متقاضیان ظرف مهرماه و سه‌هفته ابتدایی آبان استقبال بیشتری از عرضه‌‌‌های رینگ داخلی و صادراتی داشتند. این موضوع از سویی متاثر از نوسانات نرخ ارز در بازار داخل و از سوی دیگر ناشی از احتمال کاهش عرضه در هفته‌‌‌های بعد با شروع فصل سرما در کشور بود.
افزایش مستمر بهای ارز باعث می‌شود تا متقاضیان داخلی و صادراتی با پیش‌بینی رشد قیمت در هفته‌‌‌های بعد، خریدهای خود را سریع‌تر انجام دهند و به این ترتیب بر میزان تقاضا در بازه‌‌‌های روند صعودی نرخ ارز افزوده شود. بخشی از افزایش حجم معامله نسبت به عرضه ظرف هفته‌‌‌های سپری‌شده از نیمه دوم سال ۱۴۰۱ مربوط به این موضوع بود. در عین حال، متقاضیان فرآورده‌‌‌های هیدروکربوری انتظار دارند که پس از شدت‌گرفتن سرما در کشور، از میزان عرضه برخی محصولات در رینگ فیزیکی بورس انرژی با محوریت رینگ صادراتی کاسته شود، بنابراین هفته‌‌‌های ابتدایی پاییز را فرصت طلایی خرید ارزیابی می‌کنند. پس ظرف این بازه زمانی بر حجم تقاضا در این بازار افزوده می‌شود.
به لحاظ قانونی شرکت‌های پتروشیمی و پالایشی الزامی برای عرضه محصولات خود در بورس انرژی ندارند؛ اما عملکرد مناسب این بازار در روند کشف نرخ شفاف باعث شده است تا عمده عرضه و فروش محصولات این حوزه در بخش فروش داخلی و صادراتی از مسیر این بازار انجام شود. شرکت پالایش و پخش و شرکت ملی نفت ایران بسته به مسوولیت، میزان عرضه صادراتی سایر شرکت‌ها را مشخص می‌کنند. این نسبت با توجه میزان مصرف داخلی و مازاد نیاز تعیین می‌شود.
به‌‌‌عنوان مثال، با توجه به افزایش مصرف بنزین و گازوئیل در بازار داخل ظرف سال‌جاری از میزان عرضه این محصول در رینگ صادراتی برای امسال به شکل قابل‌ملاحظه‌‌‌ای کاسته شد و کاهش حجم عرضه صادراتی به از دست رفتن مشتریان صادراتی این محصولات انجامید. اما خوشبختانه روند عرضه برخی محصولات هیدروکربوری در رینگ صادراتی ظرف سال‌های اخیر به ثبات رسیده و این موضوع باعث یافتن مشتریان جدید صادراتی برای آنها شده است، چراکه ثبات در عرضه، اولین اصل حفظ بازارهای صادراتی است.
رونق با عرضه‌‌‌های جدید
بررسی روند معاملات رینگ داخلی و صادراتی بورس انرژی ظرف سه‌هفته سپری‌شده از آبان‌ماه از رشد حجم معاملات در سومین هفته از این ماه یعنی هفته قبل حکایت دارد. بخش عمده این رشد حجم معاملات به بازگشت عرضه نفتا در این بازار پس از یک‌ماه مربوط می‌شود. در عین حال در سومین هفته آبان‌ماه بر حجم عرضه میعانات گازی در بازار فیزیکی بورس‌انرژی افزوده شد، چرا که پالایشگاه ایلام پس از تقریبا دوسال نسبت به عرضه میعانات در این بازار اقدام کرد که این عرضه با استقبال متقاضیان و افزایش حجم معاملات روبه‌رو شد. استمرار رویه‌‌‌های عرضه می‌‌‌تواند از رونق رینگ داخلی و صادراتی حمایت کند.
برداشت دوره‌‌‌ای گاز مایع و نوسان حجم معاملات در بورس انرژی
بررسی روند معاملات رینگ فیزیکی بازار هیدروکربوری ظرف مهر و آبان امسال از کاهش محسوس حجم عرضه و حجم معاملات در بازه هفتگی و در نتیجه در بازه ماهانه حکایت دارد که این موضوع عمدتا ناشی از کاهش حجم عرضه گاز مایع است. با توجه به نحوه برداشت گاز مایع، عرضه آن به شکل دوره‌‌‌ای و عمدتا در هفته‌‌‌های ابتدایی هر فصل است. بنابراین عموما ظرف هفته‌‌‌های ابتدایی هر فصل رینگ فرآورده‌‌‌های هیدروکربوری با رونق دوچندان به دلیل افزایش حجم عرضه و تقاضا برای این محصول مواجه می‌شود. گاز مایع LPG یکی از فرآورده‌‌‌های مهم نفتی به شمار می‌‌‌آید که با توجه به کاربردها و بازدهی بالا در زمینه تامین انرژی جزو پرتقاضاترین فرآورده‌‌‌های نفتی در بازار داخل و صادراتی تلقی می‌شود.
عرضه قابل ملاحظه گاز مایع در بازار فیزیکی بورس‌انرژی ظرف مهرماه به رونق رینگ داخلی و صادراتی فرآورده‌‌‌های هیدروکربوری انجامید. در این ماه ۹۰۶هزار تن محصول هیدروکربوری با ارزشی معادل ۴/ ۱۲۷هزار میلیارد ریال در این بازار مورد معامله قرار گرفت که از این میزان ۲۳۴هزار تن محصول در بازار فیزیکی و ۶۷۱هزار تن محصول در رینگ بین‌الملل معامله شد. در عین حال از کل ۹۰۶هزار تن محصول معامله‌شده در بازار فیزیکی فرآورده‌‌‌های هیدروکربوری در بورس انرژی بالغ بر ۷۷۰هزار تن مربوط به گاز مایع بود که عمده این محصول نیز در دوهفته ابتدایی مهر در این بازار عرضه شد.
در عین حال ظرف مهرماه سال ۱۴۰۰، بالغ بر ۲میلیون تن محصول در رینگ فیزیکی بورس انرژی عرضه شد که از این میزان محصول ۶۱۵هزار تن فرآورده هیدروکربوری مورد معامله قرار گرفت. به این ترتیب نسبت حجم معامله به عرضه در مهر ۱۴۰۰ حدود ۳۰درصد بود. در مهر ۱۴۰۱ بالغ بر یک‌میلیون و ۴۰۰هزار تن فرآورده هیدروکربوری در بازار فیزیکی بورس انرژی عرضه شد که از این میزان ۹۰۶هزار تن مورد معامله قرار گرفت و به این ترتیب حجم محصول معامله‌شده نسبت به عرضه به ۶۱درصد افزایش یافت. کاهش عرضه فرآورده‌‌‌های هیدروکربوری در رینگ فیزیکی بورس انرژی عمدتا ناشی از افت عرضه بنزین و گازوئیل به دلیل رشد مصرف داخلی است.
