نرخ ارز بنیادى؛ عدد یا روند؟
دکتر تیمور رحمانی*
سال‌ها است در ایران این سوال را مطرح مى‌کنند که نرخ ارز بنیادى چه عددى است و برخى هم این سوال را مطرح مى‌کنند که نرخ ارز تعادلى چه عددى است. برخى هم خیلى مى خواهند دقت خود را نشان دهند و حاضر هستند روى یک عدد براى نرخ ارز قسم بخورند و گاهى پیش‌بینى دقیقى از نرخ ارز ارائه مى‌کنند. این شیوه پرسیدن از نظر مفهوم تعادل گویى یک تعادل ایستا را تصور مى‌کند که نرخ ارز تعادلى در آن مقدار مشخص و ثابتى است و هرگاه نرخ ارز دچار تغییراتى شود، قرار است به همان عدد نرخ ارز تعادلى برگردد. البته برخى هم که کلا نرخ ارز را به‌عنوان یک قیمت قبول ندارند و چنین مى‌پندارند که دولت و بانک مرکزى هرچه بخواهند نرخ ارز همان است و تغییرات نرخ ارز زیر سر دولت و بانک مرکزى است که از این مورد اخیر چشم‌پوشى مى‌کنیم.
اما در کشورى که براى مدت طولانى نیروى تورمى را شکل مى‌دهد، هیچ قیمتى مقدار بنیادى ثابتى ندارد و خود قیمت بنیادى پیوسته در حال افزایش است. این موضوع همان اندازه که در مورد قیمت گوجه‌فرنگى، لپه، دوچرخه، مسکن و سایر قیمت‌ها صحیح است، در مورد نرخ ارز هم صحیح است.
لذا، در کشورى که پیوسته تورم بالا شکل مى‌دهد، به‌طور خودکار حکم افزایش قیمت بنیادى یا نرخ بنیادى یا نرخ تعادلى ارز را هم صادر کرده است و باید در یک تعادل پویا به نرخ ارز نگاه کرد نه یک تعادل ایستا. اگر قرار است شکل‌گیرى نیروى تورمى تداوم داشته باشد، افزایش قیمت بنیادى نرخ ارز هم تداوم خواهد داشت و گویى در هر نقطه از زمان با نرخ ارز بنیادى تازه‌اى روبه‌رو هستیم. اگر کشورى در چنین وضعیتى است نرخ ارز بنیادى یا تعادلى یک عدد نیست، بلکه یک روند در حال افزایش است که دیر یا زود نرخ ارز بازار به آن نرخ‌هاى بنیادى خواهد رسید.
کشورهایى که داراى ثروت طبیعى باشند که به آنها امکان مى‌دهد با فروش آن ثروت طبیعى که در ایجاد آن زحمتى نکشیده‌اند و درآمدى ارزى بسیار بیش از هزینه استخراج آن ثروت طبیعى نصیب آنها مى‌کند، مى‌توانند مدتى با فروش ثروت طبیعى و کسب درآمد ارزى حاصل از آن مانع افزایش نرخ ارز به سمت مقدار بنیادى آن شوند. حکایت این شیوه ممانعت از افزایش نرخ ارز به سمت مقدار بنیادى آن دقیقا شبیه به حکایت جوان ولخرج و خوشگذرانى است که ثروت و ارث فراوانى به او رسیده است و با آن ثروت براى مدتى ولخرجى خود را مى‌پوشاند و ایامى را خوش است؛ اما دیر یا زود بهاى آن ولخرجى و خوشگذرانى را مى‌پردازد.
* استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران
- نرخ ارز بنیادى؛ عدد یا روند؟
- آیا دولت از افزایش نرخ ارز سود مىبرد؟
- افزایش تولید و کاهش رفاه: مخارج زاید دولت
- نرخ ارز و قیمت‌ها، معماى مرغ و تخممرغ
- چگونه با سلطان نرخ بهره رفتار کنیم؟
- چگونه با سلطان نرخ بهره رفتار کنیم؟ + فایل صوتی
- چرا مردم دادههاى نرخ تورم را باور نمى کنند؟
- ولی افتاد مشکلها + فایل صوتی
