پرونده امروز

انرژی در آزمون تاب‌آوری

زیرساخت انرژی ایران سال‌ها بر مبنای افزایش ظرفیت تولید و گسترش شبکه‌های وابسته به آن توسعه‌یافته است؛ اما تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که داشتن ظرفیت اسمی بالا، لزوما به معنای برخورداری از یک نظام انرژی پایدار و تاب‌آور نیست. نیروگاه‌هایی که با تجهیزات فرسوده و محدودیت دسترسی به قطعات فعالیت می‌کنند، شبکه‌هایی که به چند گلوگاه حیاتی وابسته‌اند و صنایعی که خوراک و یوتیلیتی خود را از تعداد محدودی از مراکز دریافت می‌کنند، در شرایط عادی ممکن است کارآمد به نظر برسند؛ اما در مواجهه با شوک، ضعف‌های پنهان خود را آشکار می‌کنند.

جنگ و اختلال‌های ناشی از آن، بخشی از این آسیب‌پذیری را عیان‌تر کرده است؛ با این حال، مساله تاب‌آوری صنعت انرژی را نمی‌توان صرفا به خسارت‌های ناشی از یک بحران نسبت داد. فرسودگی تجهیزات، ضعف در نگهداری و تعمیرات، طراحی نامناسب برخی زیرساخت‌ها، تمرکز جغرافیایی تولید، وابستگی متقابل نیروگاه‌ها و صنایع و ناترازی مزمن گاز و برق، مجموعه‌ای از ریسک‌های به‌هم‌پیوسته را شکل داده‌اند که در زمان بحران می‌توانند به سرعت از یک بخش به بخش دیگر سرایت کنند. 

در چنین شرایطی، پرسش اصلی آن است که ظرفیت موجود تا چه اندازه قابل اتکا، قابل تداوم و مقاوم در برابر اختلال است. نوسازی نیروگاه‌ها، اصلاح فرآیندهای بهره‌برداری، انتقال دانش میان واحدها، طراحی سیستم‌های پشتیبان، کاهش تمرکز زیرساختی و ایجاد تنوع در منابع و مسیرهای تامین، همگی بخشی از پاسخ به همین مساله‌اند.

در سطحی گسترده‌تر نیز بازآرایی زنجیره‌های انرژی و حرکت از توسعه کمی به سمت افزایش ارزش افزوده و کاهش نقاط شکست، ضرورتی است که دیگر نمی‌توان آن را به آینده موکول کرد. باشگاه اقتصاددانان در این پرونده تلاش می‌کند از زاویه الزامات فنی و مدیریتی برای حفظ و بازسازی ظرفیت‌های موجود و ضرورت بازنگری در ساختار متمرکز و آسیب‌پذیر زنجیره انرژی به مساله نگاه کند.