نرخ سود سیاستی در مرز ۲۱
دنیای‌اقتصاد : بانک مرکزی تازه‌ترین نرخ سود در بازار بین‌بانکی را اعلام کرد. براساس اعلام این نهاد سیاستگذاری پولی در تاریخ ۲۵ آبان، این نرخ با افزایش ۰۴/ ۰واحد درصدی نسبت به نرخ قبلی به عدد ۹/ ۲۰ رسید. در ماه‌های اخیر این متغیر پولی در کانال ۲۰درصد در نوسان بود. بالارفتن نرخ بهره بین‌بانکی و نزدیک شدن آن به سقف کریدور سود نشان‌دهنده افزایش تقاضای بانک‌ها برای منابع مالی است.
رفتارهای اخیر سیاستگذار پولی و تحولات در بازار بین‌بانکی حاکی از آن است که بانک مرکزی تمایل دارد تا اضافه‌برداشت و قدرت خلق پولی را که از این طریق به بانک‌ها می‌رسد، کنترل کند؛ اما به نظر می‌رسد به‌دلیل عطش اقتصاد به سرمایه در گردش و ناترازی شبکه بانکی و همچنین رشد هزینه‌های دولت، رشد نقدینگی ازطریق اضافه‌برداشت بانک‌ها ادامه یابد. بانک مرکزی همچنین آمارهای حراج اوراق مالی دولت را نیز منتشر کرد و براساس آمارهای منتشرشده همچنان این حراج‌ها بی‌رمق برگزار شده و بانک‌ها در حراج اخیر که در ۲۳ آبان برگزار شد نیز اوراقی خریداری نکردند. در بیستوششمین مرحله حراج اوراق بدهی دولت مجموعا یک‌هزار و ۶۰ میلیارد تومان اوراق به فروش رسید. حضور بانک‌ها در حراج‌های امسال افت‌وخیز فراوان داشت و به‌غیر از حراج ۱۷آبان، در بقیه حراج‌های نیمه دوم امسال، هیچ‌گونه خریدی توسط آنها صورت نگرفت.
خیز نرخ بهره برای کانال ۲۱درصد
براساس اعلام بانک مرکزی در تاریخ ۲۵آبان، نرخ بهره در بازار بین‌بانکی به ۹/ ۲۰درصد رسید. به این ترتیب این نرخ در مقایسه با آمار قبلی بانک مرکزی ۰۴/ ۰واحد درصد افزایش یافته است. نوسان نرخ سود بازار بین‌بانکی در کانال ۲۰درصد برای سومین ماه متوالی رخ می‌دهد و به نظر می‌رسد که در این کانال به ثبات نسبی رسیده است. به‌نظر می‌رسد که این نرخ مهم بازار پول دوباره در تلاش برای ورود به کانال ۲۱درصد است. البته بانک مرکزی با اعمال سیاست‌های مختلف سعی می‌کند تا این نرخ را کنترل و از صعود مجدد و نزدیک شدن آن به سقف کریدور، مشابه اتفاقی که در تیرماه امسال افتاد، جلوگیری کند.
البته این کنترل نرخ سود به‌هیچ وجه به‌معنای کاهش تقاضای منابع بانک‌ها نبوده و آمارها نشان می‌دهد که تقاضای منابع بانک‌ها، چه در بازار بین‌بانکی و چه به‌صورت ریپو، همچنان بالا و قابل توجه است. نرخ بهره بین بانکی به‌عنوان یکی از انواع نرخ‌های بهره در بازار پول به نرخ‌های سود یا بهره در سایر بازارها جهت می‌دهد که در واقع این نرخ، قیمت ذخایر بانک‌هاست و زمانی که آنها در پایان دوره مالی کوتاه‌مدت اعم از روزانه یا هفتگی، دچار کسری ذخایر می‌شوند، از سایر بانک‌ها در بازار بین بانکی یا از بانک مرکزی استقراض می‌کنند.
تاثیر نرخ بهره بین بانکی بر کنترل تورم
امروزه در اکثر کشورهایی که بانک مرکزی در آنها مسوول سیاستگذاری پولی است، تعیین و تنظیم نرخ بهره، مهم‌ترین ابزار سیاستگذاری پولی به‌شمار می‌رود. دلیل اهمیت این متغیر، تاثیری است که بر سایر بازارهای مالی و شاخص‌های اقتصادی می‌گذارد؛ چراکه بانک مرکزی می‌تواند با تغییر در نرخ بهره، روی تورم و رشد اقتصادی تاثیرگذار باشد. بانک مرکزی درصورت اتخاذ سیاست افزایش نرخ بهره در حقیقت تقاضا در اقتصاد را به دوره‌های بعدی منتقل می‌کند؛ چراکه به‌دلیل جذاب‌تر شدن سودی که به پس‌اندازها داده می‌شود، تمایل افراد به خرج‌کردن پول در زمان حال به آینده موکول می‌شود و افراد ترجیح می‌دهند دارایی خود را درعوض هزینه‌کردن، پس‌انداز کنند. با اعمال این سیاست، تقاضا در اقتصاد کاهش پیدا می‌کند و تورم نیز کنترل می‌شود.
ازسوی دیگر در دوره‌هایی کشور در رکود به سر می‌برد، بانک مرکزی با سیاست کاهش نرخ بهره در حقیقت تقاضا در اقتصاد را تحریک می‌کند و این موضوع باعث می‌شود تا در کوتاه‌مدت رشد اقتصادی نیز افزایش پیدا کند. در اقتصاد ایران، نرخ بهره‌ای که سایر نرخ‌های بهره در بازارهای مالی به دنبال آن حرکت می‌کنند، نرخ بهره بین‌بانکی است که در بازار بین‌بانکی یا همان بازار شبانه تعیین می‌شود. منظور از بازار بین‌بانکی، بازاری است که در آن بانک‌هایی که دارای کسری منابع هستند از بانک‌های دارای منابع مازاد یا بانک مرکزی، براساس یک نرخ مشخص، استقراض می‌کنند.
این اتفاق معمولا زمانی می‌افتد که یک بانک با اعطای وام به مشتریان خود، باید ذخایر قانونی آن را به بانک مرکزی ارائه دهد. اگر بانک موردنظر به قدری منابع مازاد نداشته باشد که بتواند ذخایر قانونی را پوشش دهد، با استقراض از سایر بانک‌ها منابع موردنیاز خود را تامین می‌کند. درچنین حالتی بانک‌ها با داد و ستد پول بین یکدیگر در بازار بین‌بانکی و با توجه به عرضه و تقاضای پول، نرخ مبادله‌ای را تشکیل می‌دهند که همان نرخ بهره بازار بین‌بانکی است. بانک مرکزی ایران و شورای پول و اعتبار به‌عنوان سیاستگذاران پولی تلاش می‌کنند تا با روش‌های مختلف بر این نرخ تاثیر بگذارند تا اهداف تعیین‌شده بانک مرکزی تحقق یابد.
روند حراج در سال۱۴۰۱
بانک مرکزی در چارچوب مدیریت نقدینگی مورد نیاز بازار بین‌بانکی، عملیات بازار باز را به‌صورت هفتگی و موردی اجرا می‌کند. موضع عملیاتی این بانک (خرید یا فروش از طریق ابزارهای موجود) بر اساس پیش‌بینی وضعیت نقدینگی در بازار بین‌بانکی و با هدف کاهش نوسانات نرخ بازار بین‌بانکی حول نرخ هدف، از طریق انتشار اطلاعیه در سامانه بازار بین‌بانکی اعلام می‌شود. پس از انتشار اطلاعیه، بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی می‌توانند در راستای مدیریت نقدینگی خود در بازار بین‌بانکی، نسبت به ارسال‌سفارش‌ها تا مهلت تعیین‌شده از طریق سامانه بازار بین‌بانکی اقدام کنند.
از ابتدای سال۱۴۰۱ تاکنون ۲۶مرحله حراج اوراق بدهی دولت انجام شده است. در این ۲۶مرحله ۴۷هزار و ۵۳۸میلیارد تومان اوراق فروخته شده است. از این میزان، ۱۷هزار و ۴۳۰میلیارد تومان توسط بانک‌ها و ۳۰هزار و ۱۰۸میلیارد تومان توسط سایر خریداران حقیقی و حقوقی در بازار سرمایه خریداری شده است. همچنین از ابتدای سال جاری تاکنون، درمجموع ۱۴هزار میلیارد تومان اوراق به صورت پذیره‌نویسی به فروش رسیده است. همچنین براساس گزارش بانک مرکزی، در بیستوششمین مرحله از حراج اوراق مالی دولت که در۲۳آبان برگزار شد، مجموعا یک‌هزار و ۶۰میلیارد تومان اوراق فروخته شد. بانک‌ها در این حراج اوراق خریداری نکردند. عملکرد کلی بانکی‌ها در حراج‌های برگزارشده در سال۱۴۰۱ ضعیف و پر نوسان بوده است.
ازاین‌رو بار خرید اوراق مالی دولت بیشتر روی دوش بورسی‌ها بوده است. این عملکرد ضعیف بانک‌ها در حراج اوراق می‌تواند چند دلیل داشته باشد. مهم‌ترین علت این است که در شرایط فعلی، بانک‌ها به‌شدت با کمبود نقدینگی مواجهند و درواقع با این حجم از اضافه‌برداشت، عملا منابع لازم برای خرید اوراق و سرمایه‌گذاری در این بازار را ندارند. بنابراین بانک‌ها در شرایط فعلی اقتصادی ترجیح می‌دهند که منابع موجود خود را حفظ کنند؛ به عبارت دیگر خریدن اوراقی با این نرخ بازدهی برای بانک‌ها صرفه اقتصادی ندارد و اولویت بانک‌ها، حفظ منابع فعلی با توجه به پیش‌بینی‌ناپذیر بودن شرایط اقتصادی کشور است.
