بازگشت اوراق به دوران رکود
دنیای اقتصاد- احسان مرادی : آمارهای رسمی نشان می‌دهد در شانزدهمین مرحله از حراج اوراق درمجموع به میزان ۷۳۰میلیارد تومان اوراق مالی اسلامی دولتی در بازار سرمایه به سایر اشخاص حقوقی فروخته شد. این موضوع در حالی است که در حراج گذشته به میزان یک‌هزار و ۸۶۰میلیارد تومان از طریق اشخاص حقیقی و حقوقی در بازار بورس تامین مالی شده بود. بنابراین می‌توان گفت درحالی‌که این امید می‌رفت که بعد از حراج سیزدهم به میزان ۸هزار و ۷۶۰میلیارد تومان، بازگشت رونق به بازار اوراق صورت گرفته و درحراج‌های بعدی با فروش مقداری بیشتری همراه باشد؛ در ۳ هفته گذشته فروش اوراق با رکود دیگری مواجه شده است.
علاوه بر این گزارش‌های رسمی حاکی از آن است که در مرحله بیست‌وسوم از عملیات اجرایی سیاست پولی، بانک مرکزی با اجرای عملیات بازار باز در قالب توافق بازخرید معکوس به مبلغ ۵/ ۱هزار میلیارد تومان با سررسید هفت روزه با حداکثر نرخ ۱۸درصد موافقت کرد. این سیزدهمین مرحله از اجرای عملیات بازار باز است که سیاستگذار در آن سیاست مشابهی را اتخاذ می‌کند. مورد دیگر اینکه میزان جذب منابع توسط سیاستگذار نسبت به هفته گذشته به میزان ۵/ ۲هزار میلیارد تومان کاهش یافته است. تحلیل آمارهای رسمی نشان می‌دهد از نیمه دوم خرداد که بانک مرکزی سیاست ریپوی معکوس را در دستور کار خود قرار داد این سیاست به‌طور متوالی در هفته‌های بعدی ادامه داشت؛ به‌نحوی‌که میزان جذب منابع با کاهش پله‌ای از سطح ۴/ ۶هزار میلیارد تومان به سطح ۵/ ۱هزار میلیارد تومان در نیمه اول شهریور ماه رسیده است. به نظر می‌رسد عملیات ریپوی معکوس در هفته‌های اخیر توانسته اثر منابع مازاد بازار بین بانکی را بگیرد. شاهد دیگری از این موضوع افزایش نرخ سود بازار بین بانکی در هفته منتهی به ۱۱ شهریور ماه است.
جزئیات حراج شانزدهم
جدیدترین گزارش بانک مرکزی از نتیجه حراج اوراق دولتی در سال ۱۴۰۰ منتشر شد. وزارت امور اقتصادی و دارایی برای تامین مالی غیرتورمی در اقتصاد در سال جاری نسبت به انتشار و عرضه اوراق بهادار دولتی با استفاده از روش‌های مختلف از جمله انتشار اسناد خزانه اسلامی و برگزاری عرضه اوراق بدهی به‌صورت هفتگی میان بانک‌ها، موسسات اعتباری غیربانکی و نهادهای مالی فعال در بازار سرمایه شامل صندوق‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های تامین مالی اقدام کرد. این موضوع در راستای اقدامات وزارتخانه مذکور از سال گذشته است. حراج‌های مذکور از طریق کارگزاری بانک مرکزی و سیستم مظنه‌یابی شرکت مدیریت فناوری بورس تهران انجام می‌شود.
این شانزدهمین مرحله از حراج اوراق مالی اسلامی دولتی در سال جاری و پنجاه‌وهفتمین حراج از زمان راه‌اندازی این سیاست در سال گذشته بود. بنا بر گزارش‌های رسمی در مرحله مذکور که در تاریخ ۱۶ شهریور ماه صورت گرفت، ۲ بانک و موسسه اعتباری غیر بانکی در حراج هفته مذکور شرکت کردند. اوراق عرضه‌شده در این حراج «اراد ۸۶» و «اراد ۸۷» بود. سررسید این اوراق‌ها به ترتیب برابر تیرماه ۱۴۰۲ و خرداد ماه ۱۴۰۳ است. همچنین نرخ بازده تا سررسید «اراد ۸۶» برابر ۵/ ۲۱ درصد و برای«اراد ۸۷» معادل ۷۷/ ۲۱ درصد است. ارزش سفارش‌های ارسال‌شده توسط بانک‌ها و موسسات اعتباری غیر بانکی از طریق سامانه بازار بین بانکی برای این اوراق‌ها به ترتیب معادل ۴۴/ ۰ و ۲/ ۰هزار میلیارد تومان بود که وزارت امور اقتصادی و دارایی با تمام این سفارش‌ها برابر ۶۴۰ میلیارد تومان موافقت کرد. افزون بر این در تاریخ مذکور به میزان ۹۰میلیارد تومان اوراق «اراد ۸۶» در بازار سرمایه به سایر اشخاص حقوقی پرداخت شد که نسبت به هفته گذشته به میزان یک هزار و ۷۷۰ میلیارد تومان کاهش داشته است.
در نهایت اینکه در این حراج اوراقی از طریق پذیره‌نویسی صورت نگرفت. بنابراین می‌توان گفت در شانزدهمین مرحله از حراج اوراق مالی اسلامی دولتی برگزارشده در سال جاری، درمجموع به میزان ۷۳۰ میلیارد تومان اوراق مالی اسلامی دولتی توسط بانک‌ها و سایر اشخاص حقیقی و حقوقی خریداری شد که نسبت به هفته گذشته به میزان یک‌هزار و ۱۳۰ میلیارد تومان کاهش داشته است. بنابراین می‌توان گفت درحالی‌که این امید می‌رفت که بعد از حراج سیزدهم به میزان ۸هزار و ۷۶۰میلیارد تومان، بازگشت رونق به بازار اوراق صورت گرفته و درحراج‌های بعدی با فروش مقداری بیشتری همراه باشد؛ در ۳ هفته گذشته فروش اوراق با رکود دیگری مواجه شده است.
رکود اوراق در حالی است که در چهل‌ودومین جلسه شورای فقهی بانک مرکزی که در ادامه سلسله جلسات این شورا در روز چهارشنبه سوم شهریور در محل بانک مرکزی برگزار شد؛ خرید اوراق مالی اسلامی دولت توسط بانک مرکزی از طریق ابزار توافق بازخرید (ریپو) با در نظر گرفتن این موضوع که شرط مسدودسازی وجوه برای یک دوره معین به صورت شرط ضمن عقد در قراردادهای منعقدشده درج شود، از حیث فقهی تایید شد.
آنالیز وضعیت پولی اقتصاد
تحلیل شاخص‌های وضعیت پولی کشور نشان می‌دهد در فصل نخست سال ۱۴۰۰ منابع جدیدی به میزان ۵/ ۵۵ هزار میلیارد تومان به سیستم بانکی کشور در نتیجه استقراض دولت از وجوه تنخواه‌گردان افزوده شده است. این موضوع سه پیامد به دنبال داشته است.
نخست اینکه در چهارماه ابتدایی سال به میزان ۸/ ۱۲درصد به پایه پولی افزوده شود. مورد دوم اینکه وجود این منابع جدید سبب ایجاد مازاد منابع در بازار بین بانکی شده؛ به‌نحوی‌که در ۱۳مرحله‌ای که سیاست پولی اجرا شده، عملیات ریپوی معکوس به‌صورت متوالی صورت گرفته است. در نهایت اینکه نرخ سود بازار بین بانکی را در هفته‌های گذشته با روند نزولی مواجه کرده بود که البته با اتخاذ سیاست جذب منابع نرخ سود بازار بین بانکی به این موضوع برای سومین بار در سال جدید واکنش نشان داده است.
در همین راستا در روز نهم شهریورماه، رئیس کل بانک مرکزی در سی‌ویکمین نشست بانکداری اسلامی با تبیین وضعیت موجود، تسریع در فروش اوراق را یکی از اولویت مهم دولت دانست. مهم‌ترین ابزار مدیریت انتظارات تورمی، در کشورها تنظیم نرخ سود سیاستگذاری از طریق عملیات بازار باز است. لازمه این موضوع، انتشار اوراق بدهی از سوی دولت است. از آن جهت که دولت باید تا آخر سال به میزان ۲۰۰هزار میلیارد اوراق به فروش برساند.
بررسی آمارها نشان می‌دهد تا به حال به میزان ۱۹هزار و ۱۰۵میلیارد فروخته است. در نتیجه در ۲۷هفته تا آخر سال باید به‌صورت میانگین هفته‌ای ۶هزار و ۷۰۰میلیارد تومان اوراق به فروش برساند.
از این رو لازم است برای بهبود تقاضا برای اوراق مالی اسلامی دولتی، به بحث جذابیت و سررسید اوراق پرداخته شود. به گفته کمیجانی، تداوم فروش اوراق مالی دولت در شرایط فعلی در گرو «تجدید نظر در نرخ بازدهی اوراق» و «افزایش عرضه اوراق با تنوع‌بخشی به انواع سررسیدها به‌ویژه سررسید کوتاه‌مدت (یکساله) » و «حضور بازارگردان برای تضمین نقدشوندگی» است.
جزئیات مرحله بیست‌وسوم عملیات بازار باز
بانک مرکزی در گزارشی جزئیات جدیدترین مرحله از عملیات بازار باز در سال جاری را منتشر کرد. این مرحله بیست‌وسومین مرحله از انجام عملیات مذکور در سال جاری محسوب می‌شود. این نهاد پولی و مالی در راستای مدیریت نقدینگی مورد نیاز بازار بین‌بانکی ریالی، عملیات بازار باز را به‌صورت هفتگی اجرا می‌کند.
بنا بر گزارش‌های رسمی، یک بانک و موسسه اعتباری غیربانکی در حراج مذکور شرکت کردند. در سفارش مذکور یک بانک و موسسات اعتباری غیربانکی سفارش خرید اوراق مالی اسلامی دولتی در قالب توافق بازخرید معکوس (ریپوی معکوس) تا مهلت تعیین‌شده در مجموع به ارزش ۵/ ۱هزار میلیارد تومان از طریق سامانه بازار بین‌بانکی به بانک‌‌مرکزی ارسال شد. با توجه به پیش‌بینی بانک‌‌مرکزی از وضعیت نقدینگی در بازار بین‌بانکی، موضع عملیاتی بانک‌‌مرکزی در این هفته استمرار جذب نقدینگی بود. این موضع با توجه به پیش‌بینی وضعیت نقدینگی در بازار بین بانکی و با هدف کاهش نوسانات نرخ بازار بین بانکی حول نرخ هدف، از سوی سیاستگذار پولی اتخاذ می‌شود. از این رو بانک مرکزی به اجرای عملیات بازار باز در قالب توافق بازخرید معکوس به مبلغ ۵/ ۱هزار میلیارد تومان با سررسید هفت‌روزه با حداکثر نرخ ۱درصد موافقت کرد. علاوه بر این، معاملات مربوط به سررسید قراردادهای توافق بازخرید معکوس هفته‌های قبل به ارزش ۰۱/ ۴هزار میلیارد تومان در پانزدهمین روز شهریور ماه انجام شد. علاوه بر عملیات بازار باز، در هفته منتهی به ۸ شهریور ماه سال جاری، ۴ بانک و موسسات اعتباری از اعتبارگیری قاعده‌مند در مجموع به ارزش ۸۴/ ۲۹هزار میلیارد تومان استفاده کردند.
در این دوره، مبلغ ۸۹/ ۲۷هزار میلیارد تومان از ریپوی انجام‌شده در قالب اعتبارگیری قاعده‌مند سررسید شد. نکته دیگر اینکه بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی می‌توانند در روزهای شنبه تا چهارشنبه از اعتبارگیری قاعده‌مند (دریافت اعتبار با وثیقه از بانک مرکزی) مشروط به در اختیار داشتن اوراق مالی اسلامی دولتی و در قالب توافق بازخرید با نرخ سود سقف دالان (۲۲درصد) استفاده کنند.
جذب ۶۸/ ۳۷ هزار میلیارد از بازار بین بانکی
آمارهای رسمی نشان می‌دهد از ابتدای سال تا به حال عملیات بازار باز در ۲۳ مرحله انجام شده است؛ به‌نحوی‌که در ۲۳ هفته اخیر در مجموع موضع بانک مرکزی در ۶ هفته سیاست تزریق نقدینگی، در ۱۳هفته جذب نقدینگی و در چهار هفته نیز اقدامی انجام نداده است. این موضوع نشان می‌دهد بانک مرکزی با توجه به رصد منابع در بازار بین بانکی در هر هفته سیاست خود را انتخاب می‌کند؛ به‌نحوی‌که در هفته‌هایی که بانک‌ها با کاهش منابع در بازار بین بانکی روبه‌رو بودند، سیاست بانک مرکزی تزریق نقدینگی به وسیله عملیات ریپو بود و از سوی دیگر در هفته‌هایی که این بازار با افزایش منابع مواجه بود، سیاست این نهاد پولی و مالی در راستای مدیریت نقدینگی، عملیات ریپوی معکوس بود.
علاوه بر این، تحلیل آمارهای رسمی نشان می‌دهد تا پانزدهم شهریور ۱۴۰۰ در مجموع ۱۱/ ۲۵ هزار میلیارد تومان نقدینگی با نرخ زیر ۲۰درصد از طریق عملیات بازار باز تزریق شده و همچنین به میزان ۷۹/ ۶۲ هزار میلیارد تومان منابع از بازار بین‌بانکی جذب شده است. درمجموع می‌توان گفت، بانک مرکزی به صورت خالص معادل ۶۸/ ۳۷هزار میلیارد تومان جذب منابع تا نیمه اول شهریورماه سال جاری انجام داده است. نکته دیگر اینکه برای دهمین هفته متوالی در سال جاری است که مجموع جذب منابع از مجموع تزریق نقدینگی سبقت گرفته است.
افزایش نرخ سود بازار بین‌بانکی
بررسی تاریخچه این نرخ از ابتدای سال نشان می‌دهد نرخ مذکور با کاهش پله‌ای از میزان ۹/ ۱۹درصد در ۱۱ فروردین به میزان ۹۵/ ۱۷درصد در ۱۷ تیر رسیده بود که کمترین میزان از ابتدای سال بوده است. اما در هفته منتهی به ۲۴ تیرماه افزایشی شد و به سطح ۱۸درصد بازگشت (معادل ۳۱/ ۱۸درصد). این موضوع نشان می‌دهد با اجرای عملیات مکش پولی توسط عملیات ریپوی معکوس در هفت هفته متوالی، نرخ سود بازار بین بانکی به این موضوع واکنش نشان داد و پس از سه هفته متوالی، نرخ سود افزایش یافت. در ادامه صعودی بودن نرخ سود بین بانکی تنها دو هفته باقی ماند؛ به نحوی که در هفته اول مردادماه مجددا نزولی شد و این روند تا دو هفته برقرار بود. این کاهش سود در نرخ سود بازار بین بانکی نیز شاهد دیگری از وجود مازاد منابع در این بازار بود. سومین واکنش بازار بین بانکی به عملیات مکش پولی در چهارمین روز از شهریورماه سال جاری رخ داد.
در نهایت در هفته منتهی به ۱۱ شهریور روند نرخ سود بازار بین بانکی افزایشی بود؛ به‌نحوی که در هفته مذکور معادل ۴/ ۱۸درصد برآورد شده است. از سوی دیگر بررسی آمارهای رسمی نشان می‌دهد میزان جذب منابع با کاهش پله‌ای از سطح ۴/ ۶هزار میلیارد تومان به سطح ۵/ ۱هزار میلیارد تومان در نیمه اول شهریور ماه رسیده است. به نظر می‌رسد عملیات ریپوی معکوس در هفته‌های اخیر توانسته اثر منابع مازاد بازار بین بانکی را بگیرد. شاهد دیگری از این موضوع، افزایش نرخ سود بازار بین بانکی در هفته منتهی به ۱۱ شهریور ماه است.
