آیا فروپاشی تدریجی بزرگ‌ترین ائتلاف تولیدکنندگان نفت جهان آغاز شده است؟
اوپک‌پلاس در تعلیق جنگ
اهمیت این مساله فراتر از یک جدول زمانی است: وقتی جنگی هفت‌ماهه نتواند حتی اجازه دهد مشاوران مستقل، ظرفیت واقعی تولید کشورهای عضو را به‌درستی اندازه‌گیری کنند، این خود گواهی است بر عمق اختلالی که این جنگ در زیرساخت‌های سرمایه‌گذاری بلندمدت صنعت نفت منطقه ایجاد کرده، نه فقط در جریان روزانه صادرات.
تبدیل تاخیر به مساله سیاسی
موسسه مشاوره آمریکایی DeGolyer and MacNaughton که مسوول برآورد ظرفیت تمام اعضای اوپک‌پلاس به‌جز روسیه، ایران و ونزوئلا (کشورهای تحت تحریم آمریکا) است، گزارش نهایی خود را تا اواسط نوامبر ارائه نخواهد کرد. زمان‌بندی که هنوز اجازه می‌دهد اوپک‌پلاس در نشست سراسری اواخر نوامبر، یافته‌ها را بررسی کند، اما فرصت چندانی برای تحلیل عمیق باقی نمی‌گذارد. نکته کلیدی که این تاخیر را به یک مساله سیاسی حساس بدل می‌کند این است که همه کشورهای عضو، داده‌های موردنیاز برای این بازبینی را ارائه نکرده‌اند؛ یعنی حتی در میان خود اعضا، همکاری با این فرآیند یکسان نبوده. این ناهمگونی اهمیت دارد؛ چون نتیجه نهایی این بازبینی، مستقیما سرنوشت سهمیه هر کشور را رقم می‌زند: کشورهایی که ظرفیت ارزیابی‌شده آنها پایین‌تر برآورد شود، احتمالا با فشار برای کاهش سهمیه مواجه خواهند شد؛ درحالی‌که تولیدکنندگانی که توانسته‌اند ظرفیت خود را واقعا گسترش دهند، خواستار سهم بیشتر خواهند بود.
امارات، نمونه‌ای واضح از همین تنش است: کشوری که برای سهمیه بالاتر متناسب با ظرفیت رو به‌رشد خود فشار می‌آورد، اما در ماه مه، پیش از حتی تکمیل این بازبینی، از اتحادیه خارج شد؛ نشانه‌ای از اینکه صبر برخی اعضا برای این فرآیند طولانی، به پایان رسیده است. عراق نیز در موقعیت مشابهی قرار دارد؛ به گفته منابع، این کشور نیز خواستار سهمیه بالاتر است و حتی احتمال خروج از اوپک را، به گفته منابع رویترز در ژوئن، بررسی کرده است.
سناریوهای پیش رو
بر اساس زمان‌بندی اعلام‌شده و الگوی رفتاری اعضا، چند مسیر برای ماه‌های آینده محتمل به‌نظر می‌رسد:
• اگر DeGolyer and MacNaughton بتواند گزارش خود را طبق برنامه تا اواسط نوامبر تحویل دهد، اوپک‌پلاس در نشست اواخر نوامبر می‌تواند مذاکرات سهمیه۲۰۲۷ را آغاز کند؛ اما فرض کلیدی این سناریو، تکمیل داده‌های موردنیاز از سوی تمام اعضا تا آن زمان است؛ شرطی که تاکنون به‌طور کامل محقق نشده است.
• اگر برخی کشورها همچنان از ارائه داده کامل خودداری کنند یا اختلال‌های ناشی از جنگ در پروژه‌های توسعه ظرفیت ادامه یابد، برخی تحلیلگران احتمال می‌دهند حتی مهلت نوامبر نیز دوباره به تعویق بیفتد؛ تکرار الگویی که بار اول در سپتامبر رخ داد.
• اگر نتیجه نهایی بازبینی، ظرفیت برخی اعضا -به‌ویژه تولیدکنندگانی که پروژه‌های توسعه‌شان به‌دلیل جنگ متوقف مانده- را پایین‌تر از برآوردهای قبلی نشان دهد، برخی ناظران بازار انتظار دارند این کشورها برای جبران، فشار سیاسی بیشتری برای حفظ سهمیه فعلی یا حتی افزایش آن وارد کنند؛ وضعیتی که می‌تواند مذاکرات ۲۰۲۷ را از یک فرآیند فنی ساده، به یک چانه‌زنی سیاسی پیچیده بدل کند.
• اگر الگوی خروج امارات تکرار شود -یعنی اگر عراق یا سایر اعضای ناراضی از سرعت یا نتیجه این بازبینی، مسیر مشابهی را دنبال کنند- برخی تحلیلگران هشدار داده‌اند که انسجام ساختاری اوپک‌پلاس که تحت فشار جنگ هفت‌ماهه خاورمیانه قرار دارد، می‌تواند بیشتر تضعیف شود.
مذاکرات آینده سهمیه‌بندی
نکته‌ای که در پوشش خبری این تاخیر معمولا نادیده گرفته می‌شود این است که این بازبینی، نه‌فقط یک تمرین آماری، بلکه مرجع رسمی و مبنای مشروعیت‌بخش به تمام مذاکرات آینده سهمیه‌بندی است؛ به‌این‌معنا که هر تاخیر در تکمیل آن، عملا تمام برنامه‌ریزی‌های مالی و سرمایه‌گذاری کشورهای عضو برای سال۲۰۲۷ را نیز در بلاتکلیفی نگه می‌دارد. نکته دوم این است که این تاخیر، نشانه‌ای غیرمستقیم از عمق آسیب‌های جنگ به بخش بالادستی صنعت نفت خاورمیانه است؛ آسیبی که فراتر از توقف موقت صادرات یا افت تولید روزانه، به تاخیر در پروژه‌های سرمایه‌گذاری بلندمدتی رسیده که قرار بود ظرفیت تولید آینده منطقه را شکل دهند. نکته سوم، ریسک دومینوی خروج از اتحادیه است: وقتی یک عضو بزرگ مانند امارات، به‌جای صبر برای یک فرآیند رسمی و کند، مسیر خروج را انتخاب می‌کند، این راهبرد می‌تواند الگویی جذاب برای سایر اعضای ناراضی -از جمله عراق- ایجاد و در درازمدت، قدرت چانه‌زنی جمعی اوپک‌پلاس در بازار جهانی نفت را تضعیف کند.
اگر حتی یک نهاد با چندین دهه تجربه در هماهنگی سیاست‌های نفتی جهانی، اکنون برای تکمیل یک بازبینی فنی ساده با تاخیر مواجه شده، آیا این نشان می‌دهد که جنگ علیه ایران، فراتر از نوسانات کوتاه‌مدت قیمت، در حال بازتعریف بنیادین توان برنامه‌ریزی بلندمدت کل صنعت نفت خاورمیانه است؟ و پرسش عمیق‌تر برای آینده اوپک‌پلاس: اگر اعضای ناراضی از این تاخیرها، مانند امارات، به‌جای انتظار برای توافق جمعی، مسیر خروج یک‌جانبه را ترجیح دهند، آیا این بحران، نه‌فقط یک تاخیر زمانی، بلکه آغاز فروپاشی تدریجی انسجام ساختاری بزرگ‌ترین ائتلاف تولیدکنندگان نفت جهان خواهد بود؟
