دنیای اقتصاد گزارش میدهد؛
رویای نفتی ترامپ در تله زیرساختهای فرسوده ونزوئلا
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری: موفقیت توافق بزرگ نفتی دولت ترامپ با ونزوئلا، بیش از هر چیز به میدانهایی وابسته است که به دلیل فرسودگی مفرط، استهلاک شدید و دسترسی دشوار، هزینههای استخراج سرسامآوری به همراه دارند.
بر اساس توافقی که ماه گذشته با آلخاندرو بتانکور، از چهرههای جنجالی حوزه انرژی امضا شد، مدیریت و بهرهبرداری از ۱۷ میدان نفتی و در نتیجه بخش عمدهای از ثروت نفتی ونزوئلا، در اختیار ایالات متحده قرار میگیرد. شرکت «بلو انرژی پارتنرز آمریکای شمالی» وابسته به بتانکور مدعی است که میتواند طی اندکی بیش از دو سال، تولید نفت خام این مجموعهها را بیش از دو برابر کند و حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز به ظرفیت فعلی بیفزاید.
با این حال، ارزیابی دهها مدیر و تحلیلگر ارشد صنعت نفت نشان میدهد که دستیابی به چنین رقمی با موانع جدی روبهرو خواهد بود. اگرچه فهرست رسمی این ۱۷ میدان هنوز منتشر نشده، اما خبرگزاری بلومبرگ به نام آنها دست یافته است.
بر اساس گزارش بلومبرگ، در میان این مجموعهها، چند میدان قدیمی در منطقه دریاچه ماراکایبو واقع در شمال غربی ونزوئلا که خاستگاه تاریخی صنعت نفت این کشور به شمار میرود، بیشترین شانس را برای افزایش سریع تولید دارند.
سایر میدانها در کمربند اورینوکو در شرق مرکزی ونزوئلا واقع شدهاند؛ منطقهای دورافتاده با شرایط عملیاتی بسیار دشوار که نفت خام سنگین و قیرمانند آن تنها با تجهیزات پیشرفته، ویژه و پرهزینه قابل استخراج است.
شرکت بتانکور تحت فشار فزایندهای قرار دارد تا با افزایش ضربتی تولید، از یک سو به آرامش بازارهای جهانی نفت که تحت تاثیر تحولات جنگ در خاورمیانه ملتهب شدهاند کمک کند و از سوی دیگر، با درآمدزایی مناسب حمایتهای سیاسی و عمومی را در داخل ونزوئلا به دست آورد.
این قرارداد در داخل ونزوئلا نیز با انتقادهای تندی از سوی جناحهای سیاسی روبهرو شده و برخی کارشناسان آن را به منزله واگذاری حاکمیت ملی دانستهاند. با وجود این، دولت ترامپ امیدوار است این پیمان مشوقی برای ورود سایر شرکتهای نفتی به ذخایری باشد که اکنون در مدار نفوذ واشنگتن قرار گرفتهاند.
لوئیزا پالاسیوس، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست جهانی انرژی در دانشگاه کلمبیا، معتقد است هرچند نفت ونزوئلا میتواند به تنوعبخشی به مبادی تامین انرژی و فاصله گرفتن از کانونهای بحران ژئوپلیتیک کمک کند، اما روند رشد تولید آن آنقدر تدریجی خواهد بود که نمیتواند در کوتاهمدت جایگزین مناسبی برای اختلالات عرضه نفت خاورمیانه باشد.
در سوی دیگر، تیلور راجرز، سخنگوی کاخ سفید، تاکید دارد که این پیمان نفتی منافع بلندمدت چشمگیری برای هر دو کشور به همراه خواهد داشت. به گفته او، این توافق گامی تاریخی برای تثبیت اقتصاد ونزوئلا پس از سالها تحمل ابرتورم و افت شدید سرمایهگذاری است و همزمان ذخایر نفتی در دسترس آمریکا را به بیش از دو برابر میرساند.
احیای میادین، از رویا تا واقعیت
برآوردهای فعالان صنعت نفت نشان میدهد از میان ۱۷ میدان یادشده، چند میدان در حاشیه دریاچه ماراکایبو که در نیمه قرن بیستم ونزوئلا را به یکی از قطبهای صادرات نفت جهان تبدیل کرد، ظرفیت آن را دارند که ظرف دو سال و بدون نیاز به سرمایهگذاریهای نجومی، حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز به تولید کشور اضافه کنند.
با این حال، این رقم همچنان با هدف نهایی فاصله دارد و حتی مستعدترین میدانها نیز پس از دههها بیتوجهی، نیازمند نوسازی اساسی زیرساختها هستند.
سوابق اجرایی شرکت بتانکور چندان گسترده نیست، اما مطلعان بازار میگویند این مجموعه تجربه احیای بخشی از زیرساختهای فرسوده ونزوئلا را در کارنامه دارد. بتانکور که ثروت خود را در دوران ریاست جمهوری هوگو چاوز از طریق پروژههای نیروگاهی و نفتی به دست آورد، با وجود پروندههای متعدد حقوقی در داخل و خارج از ونزوئلا توانسته نفوذ خود را در این حوزه حفظ کند.
سخنگوی این شرکت با رد تردیدهای کارشناسان اعلام کرده که این مجموعه توانمندی لازم برای فعالیت در شرایط دشوار را دارد و تخصص میدانی و تجربه افزایش سریع تولید، تحقق اهداف پروژه را تضمین میکند. این شرکت همچنین تاکید کرده که سرمایه لازم برای افزایش ۳۰۰ هزار بشکهای تولید از محل درآمدهای جاری فعالیتهای خود شرکت تامین میشود و توافق با دولت آمریکا نقشی شتابدهنده در این مسیر دارد.
یکی از مقامات کاخ سفید نیز تایید کرده است که با عرضه نفت تولیدی این پروژه بر مبنای قیمت تمامشده تا اواخر ماه نوامبر، فشار بر بهای بنزین در بازار داخلی آمریکا کاهش مییابد.
بررسی آمارها نشان میدهد پروژه پتروزامورا در ماراکایبو که شش میدان را در بر میگیرد، پیش از توافق اخیر روزانه حدود ۹۶ هزار بشکه نفت تولید میکرد. این رقم در مقایسه با تولید ۲۲۵ هزار بشکهای در سال ۲۰۰۸، یعنی پیش از آغاز روند افول صنعت نفت ونزوئلا بر اثر سوءمدیریت، فساد و تحریمها، افت شدیدی را نشان میدهد.
فرانسیسکو مونالدی، مدیر بخش سیاست انرژی آمریکای لاتین در اندیشکده بیکر دانشگاه رایس، معتقد است میدانهای باچاکرو، لاگونیلاس، سئوتا، لاگو سینکو و لاگونیلاس لاگو در منطقه ماراکایبو در مجموع این پتانسیل را دارند که ظرف ۱۸ تا ۲۴ ماه آینده نزدیک به ۲۰۰ هزار بشکه در روز به ظرفیت تولید بیفزایند. به گفته او، بخش دیگری از ظرفیت تکمیلی نیز میتواند از طریق پروژههای فعال در کمربند اورینوکو تامین شود. نیمی از ظرفیت بالقوه ماراکایبو مربوط به دو میدان واقع در آبهای کمعمق، یعنی لاگو سینکو و لاگونیلاس لاگو است که در حال حاضر تولید بسیار ناچیزی دارند.
مونالدی یادآور میشود که واشنگتن و شرکت مجری طرح در این مناطق با تبعات سنگین زیستمحیطی میدانهایی روبهرو هستند که پیشتر تحت مدیریت شرکت نفت کنکورد چین قرار داشت. او وضعیت کنونی دریاچه ماراکایبو را یک فاجعه زیستمحیطی تمامعیار توصیف میکند و میافزاید که تخریب و استهلاک شدید تاسیسات دریاچه باعث شده تا تولید نفت در این منطقه به حداقل ممکن برسد.
خوان زابو، از مدیران ارشد اسبق شرکت ملی نفت ونزوئلا در بخش بالادستی، معتقد است سایر میدانهای منطقه ماراکایبو از جمله مخازن بسیار قدیمی هستند که استخراج از برخی از آنها به یک قرن پیش بازمیگردد و راهاندازی دوباره آنها مستلزم سرمایهگذاری سنگین و استفاده از روشهای نوین تحریک مخزن است.
عدم توازن در کیفیت میدانهای واگذارشده تا حد زیادی به پیشینه حقوقی آنها بازمیگردد. برخی از این میدانها پیشتر در اختیار شرکتهایی بودند که نتوانستند سطح تولید را حفظ کنند، یا اینکه قرارداد آنها در جریان بازنگریهای دولت دلسی رودریگز در توافقهای دوره نیکلاس مادورو لغو شده است.
شکاف میان وعدههای سیاسی و واقعیتهای فنی
اگرچه دولت ترامپ مدعی است این پیمان کنترل بخش عمدهای از ذخایر اثباتشده ۶۵ میلیارد بشکهای ونزوئلا را به آمریکا میسپارد، اما کارشناسانی همچون زابو این رقم را اغراقآمیز میدانند، چراکه عمده این ذخایر از نوع نفت خام فوقسنگین است که استخراج آن با چالشهای فنی پیچیدهای روبهروست.
از دیدگاه این کارشناسان، تنها چهار یا پنج میدان در ماراکایبو بخت افزایش سریع تولید را دارند و توسعه میادین اورینوکو نیازمند میلیاردها دلار سرمایهگذاری است که مسافت طولانی و موقعیت دورافتاده آن، توجیه اقتصادی طرح را با تردید روبهرو میکند.
فرسودگی شدید زیرساختها، سنگینی و غلظت بالای نفت خام، هزینه سرسامآور تامین برق و احتمال بروز مناقشات حقوقی در قراردادها، از مهمترین ریسکهای پیشروی این پروژه به حساب میآیند.
زابو هدفگذاری دو برابر شدن تولید تا سال ۲۰۲۸ را غیرعملی میداند و معتقد است دستیابی به رقم ۵۰۰ هزار بشکه در روز ظرف دو سال حتی در صورت واگذاری یک یا چند بلوک از این ۱۷ میدان به پیمانکاران فرعی نیز محقق نخواهد شد؛ در عوض، افزایش حدود ۷۰هزار بشکهای و رسیدن به مجموع تولید روزانه ۲۷۰ هزار بشکه هدفی واقعبینانهتر خواهد بود.
با وجود این پیشبینیهای محتاطانه، پائولا هنائو، وزیر نفت ونزوئلا، نسبت به چشمانداز پیشرو ابراز امیدواری کرده و انتظار دارد کل تولید نفت این کشور تا پایان سال جاری میلادی از ۱.۲ میلیون بشکه در روز در ماه اوت به ۱.۴ میلیون بشکه در روز برسد.
علاوه بر مسئولان دولتی، برخی کارشناسان مستقل مانند اسوالدو فلیزولا، استاد مرکز بینالمللی انرژی و محیط زیست کاراکاس، معتقدند اگر شبکه برق کشور متناسب با نیازهای صنعتی نوسازی شود، ونزوئلا توانایی دستیابی به ظرفیت تولید ۳ میلیون بشکه در روز را تا سال ۲۰۳۰ خواهد داشت.
همچنین رادیکا بانسال، معاون ارشد موسسه مشاوره رایستاد انرژی، افزایش ۴۵۰ هزار بشکهای تولید از پروژههای این شرکت با اتکا به زیرساختهای موجود را در چند سال آینده محتمل میداند، گرچه بهرهبرداری کامل از میدانهای توسعهنیافته اورینوکو تا دهه ۲۰۳۰ به طول خواهد انجامید.
روشهای پیشرفته ازدیاد برداشت مانند تزریق بخار و گاز طبیعی برای احیای مخازن فرسوده، هنوز در ونزوئلا بهطور فراگیر به کار گرفته نمیشود. هرچند غولهای بینالمللی خدمات نفتی نظیر «اسالبی» در پی بهرهگیری از فرصتهای جدید این کشور هستند، اما میزان و سرعت اجرای این فناوریها از سوی مجری پروژه همچنان مبهم است.
آدریان لارا، تحلیلگر ارشد موسسه وود مکنزی، تاکید دارد که با وجود پیامهای مثبت واشنگتن به بازار، هنوز اطلاعات فنی بسیار ناچیز است و حجم واقعی سرمایهگذاریهای جدید در این طرحها شفاف نیست.
