متوسط قیمت هر گالن بنزین معمولی در ایالت کالیفرنیا به ۵.۵۴ دلار رسیده است
بنزین آمریکا در شوک هرمز
حمید ملازاده: افزایش تنشهای نظامی میان ایران و آمریکا و نگرانیها درباره امنیت عبور نفتکشها از تنگه هرمز، تنها بازار جهانی نفت را تحت تاثیر قرار نداده، بلکه به یکی از ملموسترین پیامدهای اقتصادی برای شهروندان آمریکایی نیز تبدیل شده است؛ افزایش بهای بنزین در جایگاههای سوخت. هرچند ایالات متحده بزرگترین تولیدکننده نفت جهان و صادرکننده خالص فرآوردههای نفتی به شمار میرود، اما تحولات بازار جهانی نفت همچنان مستقیما بر هزینه سوخت مصرفکنندگان آمریکایی اثر میگذارد.
تازهترین آمارهای منتشرشده در ۲۲ژوئیه نشان میدهد اختلاف قیمت بنزین میان ایالتهای آمریکا به بیش از 2دلار در هر گالن رسیده؛ موضوعی که علاوه بر تاثیر قیمت جهانی نفت، ریشه در تفاوت ساختار مالیاتی، ظرفیت پالایشی، مقررات زیستمحیطی و هزینههای حملونقل در مناطق مختلف این کشور دارد. بر اساس دادههای منتشرشده توسط انجمن خودروی آمریکا (AAA)، متوسط قیمت هر گالن بنزین معمولی در ایالت کالیفرنیا به 5.54دلار رسیده که بالاترین رقم در میان ۵۰ایالت آمریکا محسوب میشود.
در مقابل، رانندگان در ایالت ایندیانا هر گالن بنزین را بهطور متوسط 3.46دلار خریداری میکنند؛ اختلافی بیش از 2دلار که برای یک باک ۱۵گالنی، به معنای پرداخت حدود ۳۰دلار هزینه بیشتر توسط رانندگان کالیفرنیایی است. در نگاه نخست، این اختلاف ممکن است تنها ناشی از سیاستهای مالیاتی ایالتها به نظر برسد، اما بررسی ساختار بازار سوخت آمریکا نشان میدهد عوامل متعددی در شکلگیری این شکاف قیمتی نقش دارند؛ عواملی که در هفتههای اخیر و همزمان با افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک در خاورمیانه، بیش از گذشته خود را نشان دادهاند.
هرمز؛ تعیین کننده قیمت بنزین
اگرچه آمریکا طی سالهای اخیر با رشد تولید نفت شیل به صادرکننده خالص فرآوردههای نفتی تبدیل شده، اما بازار انرژی این کشور همچنان بخشی از بازار جهانی نفت به شمار میرود. پالایشگاههای آمریکایی روزانه میلیونها بشکه نفت خام وارداتی، بهویژه نفتهای سنگین از کانادا، آمریکای لاتین و برخی تولیدکنندگان دیگر را با نفت داخلی مخلوط و پالایش میکنند. از این رو، هرگونه افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی، هزینه تامین خوراک پالایشگاهها را بالا میبرد و در نهایت به افزایش قیمت بنزین منجر میشود.
از زمان آغاز دور جدید درگیریها میان ایران و آمریکا و افزایش نگرانیها درباره احتمال اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز، قیمت جهانی نفت روندی صعودی به خود گرفته است. از آنجا که حدود یکپنجم نفت جهان از این آبراه استراتژیک عبور میکند، حتی احتمال ایجاد اختلال در این مسیر نیز برای افزایش قیمت نفت و در نتیجه رشد قیمت بنزین در آمریکا کافی است. کارشناسان معتقدند بازار بنزین آمریکا بیش از آنکه به میزان تولید داخلی نفت واکنش نشان دهد، از انتظارات معاملهگران درباره وضعیت عرضه جهانی تاثیر میپذیرد. به همین دلیل، هر خبر مثبت یا منفی درباره کاهش یا تشدید تنشها میان تهران و واشنگتن، تقریبا بلافاصله در قیمت نفت خام و سپس در قیمت بنزین جایگاههای سوخت منعکس میشود.
چرا غرب آمریکا گرانترین بنزین را دارد؟
یکی از پرسشهای همیشگی مصرفکنندگان آمریکایی این است که چرا در ایالتهای غربی، بهویژه کالیفرنیا، قیمت بنزین به طور محسوسی بالاتر از سایر نقاط کشور است. پاسخ را باید در ترکیب چند عامل جستوجو کرد. نخست، کالیفرنیا سختگیرانهترین استانداردهای زیستمحیطی آمریکا را دارد و پالایشگاههای این ایالت موظف به تولید بنزین با فرمول اختصاصی و کمآلاینده (CARB gasoline) هستند. این نوع بنزین تنها در تعداد محدودی از پالایشگاهها تولید میشود و در صورت بروز هرگونه اختلال یا تعمیرات پالایشگاهی، امکان جایگزینی سریع آن از سایر ایالتها وجود ندارد؛ موضوعی که باعث افزایش حاشیه سود پالایشگاهها و رشد قیمت بنزین میشود. عامل دوم، مالیاتهای بالای ایالتی و محلی است. کالیفرنیا علاوه بر مالیات فدرال، یکی از بالاترین مالیاتهای سوخت در آمریکا را دریافت میکند. همچنین هزینههای مربوط به برنامههای کاهش انتشار کربن و خرید اعتبارات زیستمحیطی نیز به قیمت نهایی سوخت اضافه میشود.
در کنار این عوامل، فاصله جغرافیایی از مراکز اصلی تولید نفت و محدود بودن خطوط لوله انتقال فرآورده از سایر مناطق آمریکا، موجب شده بازار سوخت غرب این کشور تا حد زیادی به پالایشگاههای داخلی خود وابسته باشد. به همین دلیل، هرگونه افزایش قیمت نفت خام یا کاهش ظرفیت پالایش، سریعتر و شدیدتر از سایر مناطق در قیمت بنزین غرب آمریکا منعکس میشود. به همین علت، متوسط قیمت بنزین در بسیاری از ایالتهای غربی در محدوده ۵ دلار به ازای هر گالن قرار دارد.
ارزانترین بنزین در جنوب آمریکا
در مقابل، ایالتهای جنوبی آمریکا همچنان ارزانترین بازار سوخت کشور را در اختیار دارند و قیمت بنزین در بسیاری از آنها نزدیک به ۳ دلار در هر گالن است. دلیل اصلی این موضوع، تمرکز بزرگترین پالایشگاههای آمریکا در سواحل خلیج مکزیک، بهویژه در ایالتهای تگزاس و لوئیزیانا است. این منطقه بزرگترین قطب پالایش نفت جهان به شمار میرود و دسترسی مستقیم به میدانهای نفتی، شبکه گسترده خطوط لوله و بنادر صادراتی، هزینه تولید و توزیع سوخت را به حداقل رسانده است. از سوی دیگر، مالیات سوخت در بسیاری از ایالتهای جنوبی پایینتر از میانگین ملی است و مقررات زیستمحیطی نیز نسبت به کالیفرنیا سختگیری کمتری دارد. مجموعه این عوامل موجب شده حتی در شرایط افزایش قیمت جهانی نفت، قیمت بنزین در این منطقه همچنان پایینتر از سایر نقاط کشور باقی بماند.
شرق و مرکز آمریکا؛ تعادل میان عرضه و هزینه
در ایالتهای شرقی و مرکزی آمریکا، قیمت بنزین معمولا در محدوده ۴دلار به ازای هر گالن قرار دارد؛ رقمی که نه به اندازه غرب بالاست و نه به ارزانی جنوب. این مناطق از یکسو به شبکه گسترده خطوط لوله، بهویژه خط لوله «کولونیال» که سوخت را از پالایشگاههای ساحل خلیج مکزیک به شرق آمریکا منتقل میکند، دسترسی دارند و از سوی دیگر، بخشی از نیاز خود را از پالایشگاههای محلی و واردات فرآورده تامین میکنند. در نتیجه، هزینه حملونقل و عرضه در این مناطق نسبت به غرب کمتر است، اما بهدلیل مالیاتهای ایالتی و هزینههای توزیع، قیمتها همچنان بالاتر از جنوب باقی میماند.
بنزین آمریکا باز هم گرانتر میشود؟
تحلیلگران معتقدند اگر تنشها در خاورمیانه تشدید شود و عبور نفتکشها از تنگه هرمز با محدودیت جدی مواجه شود، نخستین واکنش بازار افزایش قیمت نفت خام خواهد بود؛ افزایشی که با فاصلهای کوتاه به بازار بنزین آمریکا منتقل میشود. برآوردها نشان میدهد هر افزایش ۱۰دلاری در قیمت نفت خام، میتواند قیمت بنزین را بهطور متوسط ۳۰سنت به ازای هر گالن افزایش دهد؛ هرچند شدت این اثر در ایالتهای مختلف یکسان نیست. ایالتهایی مانند کالیفرنیا که هماکنون نیز با محدودیت ظرفیت پالایش، مالیاتهای بالا و هزینههای سنگین توزیع مواجه هستند، معمولا سریعتر و شدیدتر از سایر مناطق به نوسانهای بازار جهانی واکنش نشان میدهند.
در مقابل، اگر مذاکرات سیاسی به کاهش تنشها منجر شود و نگرانیها درباره امنیت تنگه هرمز و بابالمندب فروکش کند، بخشی از ریسک ژئوپلیتیک از قیمت نفت حذف خواهد شد و این موضوع میتواند روند افزایشی قیمت بنزین را متوقف یا حتی معکوس کند. در نهایت، آنچه امروز قیمت بنزین در آمریکا را تعیین میکند، تنها میزان تولید نفت این کشور نیست، بلکه انتظارات بازار از آینده عرضه جهانی انرژی است. آمریکا اگرچه از نظر تولید نفت در جایگاه نخست جهان قرار دارد، اما بهدلیل پیوند عمیق بازار داخلی با بازار جهانی، از شوکهای ژئوپلیتیک مصون نیست. از همین رو، رانندگان آمریکایی امروز بیش از هر زمان دیگری تحولات تنگه هرمز، بابالمندب و خاورمیانه را در تابلوی قیمت جایگاههای سوخت مشاهده میکنند.
