ایران بیش از ۶۰میلیون بشکه ظرفیت ذخیرهسازی شناور در اختیار دارد
گشایش ۲۶ روزه نفت ایران
اکنون با بازگشت محاصره دریایی آمریکا، آن هم بیش از یکماه زودتر از زمانی که در چارچوب تفاهم اولیه پیشبینی شده بود، برآورد میشود حدود ۳۰میلیون بشکه نفت خام ایران هنوز در انتظار خروج از منطقه باشد. با این حال، ایران یک ظرفیت مهم دیگر نیز در اختیار دارد؛ بیش از ۶۰میلیون بشکه ظرفیت ذخیرهسازی شناور در محدوده محاصره که در صورت اجبار به کاهش تولید، میتواند بهطور موقت نقش ضربهگیر را برای صنعت نفت کشور ایفا کند.
احیای صادرات در ژوئن
آمارهای حملونقل دریایی نشان میدهد صادرات نفت ایران در ژوئن بهطور چشمگیری احیا شد و بهطور متوسط به یکمیلیون و ۷۵۰هزار بشکه در روز رسید. این بازگشت پس از آن رخ داد که صادرات در ماه مه، زیر فشار محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا، به سطوح بسیار پایینی سقوط کرده بود. نقطه تغییر بازار، ۱۷ژوئن و امضای تفاهمنامه میان آمریکا و ایران بود. بر اساس این تفاهم، محاصره دریایی دوماهه بنادر ایران برداشته شد و مذاکرات درباره آینده تنگه هرمز برای یک دوره ۶۰روزه در دستور کار قرار گرفت.
طبق بند پنجم تفاهمنامه، ایران متعهد شده بود برای مدت ۶۰روز، زمینه عبور امن کشتیهای تجاری میان خلیج فارس و دریای عمان را بدون دریافت هزینه فراهم کند. اما آرامش هرمز دوام چندانی نداشت. حملات به کشتیهای تجاری در ۲۵ و ۲۷ژوئن و سپس ششم و هفتم ژوئیه، بار دیگر ریسک عبور از این آبراه را افزایش داد. آمریکا نیز در هفتم ژوئیه مجوز عمومی صادرشده از سوی دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری، موسوم به «مجوز عمومی X » را لغو کرد. این مجوز که در ۲۲ژوئن صادر شده بود، بهطور موقت تولید، تحویل و فروش نفت خام، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی با منشأ ایرانی را مجاز میکرد. لغو آن عملا پنجره رسمی فروش نفت ایران را زودتر از موعد بست و فشار حقوقی و مالی آمریکا بر خریداران و واسطههای نفت ایران را دوباره افزایش داد.
خروج ۱۶میلیون بشکه در یک روز
رفتار صادراتی ایران پس از رفع محاصره نشان میدهد تهران احتمالا از ابتدا احتمال کوتاه بودن این فرصت را در نظر گرفته بود. همزمان با امضای تفاهمنامه، گروههای بزرگی از نفتکشهای حامل نفت ایران تقریبا بهطور همزمان حرکت خود را آغاز کردند. تنها در ۱۹ژوئن، ۱۱نفتکش بارگیریشده از خلیج عمان خارج شدند که مجموع محموله آنها از ۱۶میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی فراتر میرفت. چنین حجمی از خروج نفت در یک روز، بیش از هر چیز از تلاش ایران برای استفاده حداکثری از فرصت ایجادشده حکایت داشت. در مجموع، صادرات بیش از ۵۰میلیون بشکه نفت خام و محصولات پتروشیمی در ماه ژوئن، اکنون به یک حاشیه امن کوتاهمدت برای صنعت نفت ایران تبدیل شده است. حتی اگر فشار بر بنادر و مسیرهای خروجی دوباره افزایش یابد، بخشی از نفت ایران پیشاپیش هزاران کیلومتر از خلیج فارس فاصله گرفته و در مسیر بازارهای آسیایی قرار دارد.
چشمانداز بازار جهانی نفت
تحولات ایران و تنگه هرمز همزمان چشمانداز بازار جهانی نفت را نیز تغییر داده است. اوپک در تازهترین گزارش ماهانه خود، پیشبینی رشد تقاضای جهانی نفت در سال۲۰۲۶ را برای سومین بار متوالی کاهش داد و به ۷۸۰هزار بشکه در روز رساند؛ درحالیکه برآورد قبلی این سازمان ۹۷۰هزار بشکه در روز بود. با این حال، اوپک همچنان نسبت به برخی دیگر از نهادهای پیشبینیکننده، از جمله آژانس بینالمللی انرژی، نگاه خوشبینانهتری به تقاضا دارد. این سازمان معتقد است اقتصاد جهانی در نیمه نخست سال۲۰۲۶ مقاومت نسبی خود را حفظ کرده و کاهش تنشهای ژئوپلیتیک میتواند در نیمه دوم سال به رشد اقتصاد و تقاضای انرژی کمک کند. اوپک همچنین پیشبینی رشد تقاضای نفت در سال۲۰۲۷ را ۲۱۰هزار بشکه در روز افزایش داده و اکنون انتظار دارد مصرف جهانی در سال آینده یکمیلیون و ۹۴۰هزار بشکه در روز رشد کند. اما تحقق این سناریو بیش از هر زمان دیگری به هرمز وابسته است. بسته شدن عملی این آبراه در ماههای جنگ، میلیونها بشکه از تولید خاورمیانه را از بازار خارج کرد و حتی برنامه افزایش تولید اوپکپلاس را مختل ساخت. تولید نفت خام اعضای اوپکپلاس در ژوئن بهطور متوسط به ۳۶میلیون و ۲۸۰هزار بشکه در روز رسید؛ رقمی که حدود سهمیلیون بشکه بیشتر از ماه مه بود. این افزایش عمدتا نتیجه بازگشت تدریجی تولید کشورهای حاشیه خلیج فارس پس از تفاهم موقت ایران و آمریکا بود.
مسابقه نفت با زمان
اکنون صنعت نفت ایران بار دیگر وارد مسابقهای با زمان شده است. پنجرهای که قرار بود ۶۰روز باز بماند، در کمتر از نصف این مدت عملا بسته شد؛ اما تهران پیش از بازگشت محاصره توانست بیش از ۸۰میلیون بشکه نفت و فرآورده به ارزش بیش از ۶میلیارد دلار را از منطقه خارج کند. این بار پرسش اصلی بازار دیگر تنها این نیست که آمریکا تا چه اندازه میتواند صادرات نفت ایران را محدود کند، بلکه مساله این است که ذخایر شناور، ناوگان سایه و شبکه قدیمی فروش به چین تا چه زمانی قادر خواهند بود از سرعت اثرگذاری محاصره بکاهند. ایران در ۲۶روز، حجم بزرگی از نفت خود را از منطقه خارج کرد؛ اما با بازگشت ناوهای آمریکایی، دور تازه مسابقه میان نفتکشها و محاصره آغاز شده است.
