پیروزی اولیه رقیب رئیس‌جمهور برزیل به دلایل مختلفی مهم است
داسیلوا در خط پایان؟
خشونت و فساد
خشونت و فساد از جمله مهم‌ترین نگرانی‌های مردم برزیل هستند و دولت داسیلوا در این زمینه‌ها پیشرفت اندکی داشته یا اساسا پیشرفتی نداشته است. موضوع امنیت در جریان کارزار انتخاباتی جایگاه برجسته‌ای داشت؛ در شرایطی که کشتارهای پلیس رو به افزایش بوده و نرخ قتل همچنان در سطح بالای ۲۰مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر قرار دارد.
رسوایی بانکو مستر نیز به موضوعی مهم تبدیل شد. در این پرونده، یک بانک پس از فروش سرمایه‌گذاری‌هایی که گفته می‌شود جعلی بوده‌اند، ورشکست شد و دامنه رسوایی به متحدان داسیلوا و قضات دیوان عالی نیز کشیده شد. خود داسیلوا نیز پیش از انتخاب شدن در سال ۲۰۲۲، در فاصله سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۱۹ به دلیل فساد در زندان بود. او به دلیل یک ایراد حقوقی آزاد شد، اما از اتهامات و جرایم خود تبرئه نشد.
به نظر می‌رسد جانبداری آشکار دستگاه قضایی به نفع رئیس‌جمهور داسیلوا نیز در افزایش حمایت از فلاویو بولسونارو موثر بوده است. دیوان عالی در گذشته نه‌تنها محکومیت‌های فساد او را لغو کرد، بلکه ژائیر بولسونارو، رقیب اصلی او در آن زمان، را نیز به زندان انداخت. هفته گذشته، پس از آنکه داسیلوا تصمیم گرفت در یک مناظره انتخاباتی ریاست‌جمهوری شرکت نکند، قاضی انتخاباتی‌ای که او شخصا منصوب کرده بود، شبکه تلویزیونی گلوبو، برگزارکننده مناظره، را از نمایش جایگاه خالی او منع کرد. یک قاضی دیوان عالی نیز دستور داد نامزد سومی که در ابتدا واجد شرایط حضور نبود، در مناظره شرکت داده شود. (این شبکه تلویزیونی در نهایت تصمیم گرفت کل مناظره را لغو کند.)
احکام مربوط به مناظره تنها دو مورد دیگر به مجموعه‌ای از تصمیمات خودسرانه دستگاه قضایی اضافه کردند که طی سال‌های اخیر دموکراسی و آزادی بیان را در برزیل تضعیف کرده‌اند؛ مهم‌ترین نمونه آن زمانی بود که این دستگاه قضایی در سال ۲۰۲۴ شبکه اجتماعی X را سانسور کرد. همان‌طور که همکارم دیوید اینسرا در آن زمان نوشت، دستگاه قضایی در برزیل اجازه دارد به‌طور همزمان «قربانی، دادستان، قاضی، هیات منصفه و مجری حکم» باشد.
به‌ویژه دیوان عالی از این اختیارات برای سانسور منتقدان و از هم پاشیدن پرونده‌های بزرگ فساد استفاده کرده است. حتی داسیلوا نیز درباره «افشاگری‌های گزینشی» در پرونده رسوایی بانکو مستر شکایت کرده است؛ پرونده‌ای که بولسونارو نیز در آن تحت تحقیق قرار دارد.
پیامدهای منطقه‌ای
فراتر از برزیل، پیروزی بولسونارو در دور دوم انتخابات ضربه دیگری به چپ اقتدارگرای آمریکای لاتین خواهد بود. اگر او پیروز شود، تنها کشور بزرگ آمریکای لاتین که در آن یک سیاستمدار چپ‌گرا در رأس دولت قرار دارد، مکزیک تحت رهبری کلودیا شینبائوم خواهد بود.
از نظر سیاسی، این موضوع برای منطقه و به‌ویژه برای ونزوئلا اهمیت دارد؛ زیرا داسیلوا، که از دوستان قدیمی دیکتاتورهای آمریکای لاتین، از جمله فیدل کاسترو در کوبا، بوده است، تا آخرین لحظه از نیکلاس مادورو دفاع کرد.
از نظر اقتصادی نیز ریاست‌جمهوری بولسونارو می‌تواند در صورتی که او برای اصلاح مرکوسور، بلوک تجاری آمریکای جنوبی، تلاش کند، تاثیر مثبتی بر منطقه داشته باشد. مرکوسور از زمان تاسیس خود در سال ۱۹۹۱، در گشودن معنادار اقتصادهای عضو به روی سایر کشورهای جهان ناکام مانده است.
بولسونارو اظهار کرده که برزیل باید خود را از مرکوسور «آزاد کند». اما مشخص نیست که آیا او واقعا این وعده را عملی خواهد کرد یا نه؛ زیرا حمایت‌گرایی مدت‌هاست در میان طبقه سیاسی برزیل، بزرگ‌ترین اقتصاد منطقه، یک رویه معمول بوده است. فلاویو بولسونارو یک لیبرتارین نیست. هویت سیاسی او همان هویت سیاسی پدرش است؛ جنبشی که از نام او، یعنی بولسوناریسم، گرفته شده و نسبت به گرایش‌های بازارمحور، محافظه‌کارتر، مذهبی‌تر و ملی‌گراتر است.
در کشوری که با کسری‌های عظیم بودجه مواجه است و نگرانی‌های مالی در آن رو به افزایش است، بولسونارو وعده داده است که هم مخارج عمومی و هم مالیات‌ها را کاهش دهد؛ اما پیشنهادهای مشخصی درباره اینکه در عمل چگونه این کار را انجام خواهد داد، ارائه نشده‌اند. از این منظر، او بیش از آنکه به خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین، نزدیک باشد، به آبلاردو دِ لا اسپریئیا در کلمبیا شباهت دارد. این امر با الگویی آشنا در منطقه مطابقت دارد: رأی‌دهندگان ممکن است یک دولت چپ‌گرا را مجازات کنند، اما فردی که از این وضعیت سود می‌برد، لزوما نامزدی نیست که کاملا به بازارهای آزاد متعهد باشد.
برزیل به اصلاحات عمیق نیاز دارد. اقتصاد این کشور، برای مصلحت خود برزیل، به مداخله کمتر دولت نیاز دارد و نظام سیاسی آن نیز باید ضمن ادامه مبارزه با فساد، به تجاوز بیش از حد قوه قضائیه از حدود اختیاراتش پایان دهد. برای مصلحت آمریکای لاتین نیز این کشور باید در ترویج تجارت آزاد و مقابله با اقتدارگرایی، نقش پیشرو ایفا کند. پنجره‌ای از فرصت در حال گشوده شدن است. اینکه برزیل از این فرصت استفاده خواهد کرد یا نه، همچنان نامشخص است.
* پژوهشگر علوم سیاسی
