بحران خودکامگی و بسط آگاهی نوآیین
این نکته در دگرگونی‌‌‌های عصر ناصری جالب است که اجماعی درباره انحطاط عمومی ایران میان کارگزاران بلندپایه حکومتی و نمایندگان سلطنت مستقل و روشنفکران مهاجر و مخالفان سرسخت ناصرالدین‌شاه به وجود آمده بود. میرزا آقاخان کرمانی که از سرشناس‌‌‌ترین روشنفکران مخالف ناصرالدین‌شاه و به طور کلی قاجاریه بود، افزون بر نوشته‌‌‌های ادبی -تاریخی، در نامه‌‌‌های خصوصی خود به ملکم‌خان نیز طرحی را که در ذهن تبعیدیان به وجود آمده بود، به دست داده است.
