سرمایه ساختمان‌سازها بعداز «فروش» افزایش پیدا می‌کند یا آب می‌رود؟ گزارش «دنیای‌اقتصاد» از نمای پنهان فعالیت‌های ساختمانی در کشور

عوارض ثانویه رکود تورمی مسکن

- سال۱۴۰۳ که چهار پنجم کارگاه‌های ساختمانی از قبل فعال‌شده، «نیمه‌کاره» باقی ماند، سازنده‌هایی که موفق به «تکمیل» شدند با زیان اقتصادی ۲۰درصدی روبه‌رو شدند

- تبخیر سرمایه سازنده‌ها ناشی از ۲علت اقتصادی در دو سمت بازار مسکن، سرمایه‌گذاران ساختمانی را وارد «چرخه بسته رکود تورمی» کرده و اندازه بازار تولید را رو به کاهش گذاشته است

شماره روزنامه: ۶۷۱۲ تاریخ چاپ: شماره خبر: ۴۳۰۹۳۳۸ مسکن و شهری

دنیای اقتصاد : سرمایه سازنده‌های مسکن به جای آنکه بعد از هر «فرآیند شروع و تکمیل سرمایه‌گذاری ساختمانی»، تقویت شود تا قابلیت «تولید بیشتر» فراهم بیاید، آب می‌رود.  داده‌های رسمی از تبخیر سرمایه‌های ساختمانی تحت‌تاثیر ۲ عامل اقتصادی نشان می‌دهد، سال۱۴۰۳ متوسط قیمت فروش واحدهای تازه‌ساز در شهرها حدود ۲۰درصد از «ارزش جایگزینی» ساختمان‌های تکمیل‌شده، کمتر شد.  این وضعیت که احتمالا سال‌های قبل و بعداز آن هم رخ داده است، «سرمایه در گردش» فعالان ساختمانی را محدود کرده یا برای بخشی از آنها به انتها رسانده که نتیجه‌اش، رشد منفی سرمایه‌گذاری واقعی و رسوب نیمه‌کاره‌ها در بازار است.

tabkhir_sarmaye_1403 copy

فرید قدیری:  عبارتی که جمعیت قابل‌توجهی از تولیدکنندگان مسکن و ساختمان در این مدت اخیر تحت عنوان «امکان‌پذیر نبودن شروع کار جدید» به‌کار می‌برند، شاید هیچ‌وقت «آزمایش اقتصادی» نشد تا مشخص شود چه فعل‌وانفعالاتی در این بازار، سرمایه‌گذاری ساختمانی رخ داده که «توان سرمایه‌گذار» به جای افزایش یا حفظ در سطح «قدرت تداوم تولد» رو به کاهش است. اخیرا نیز برخی برج‌سازهای شمال تهران، صحبت از «تبخیر اصل سرمایه» تحت‌تاثیر «مالیات‌‌ بر تولید» کردند که باعث شده آنهایی که با این اصابت مالیاتی مواجه شدند، راند بعدی سرمایه‌گذاری خود را با ابعاد کمتر از راند قبلی شروع کنند. گروه مسکن و شهری «دنیای‌اقتصاد» با استناد به داده‌های جدید رسمی از ریز هزینه‌های تولید مسکن و همچنین روند قیمت نهاده‌ اصلی ساخت یعنی زمین، اقدام به «آزمایش بازار ساخت» با هدف شناسایی عامل یا عوامل «خورنده توان سرمایه‌گذاران ساختمانی» کرد.

نتایج آزمایش ضمن تایید «احساس سازنده» مبنی‌بر «تحلیل توان تولید جدید بعد از به سرانجام‌رساندن تولید قبلی»، ۲ علت را مورد شناسایی قرار داده است.

سرمایه سازنده مسکن «آب می‌رود» به جای آنکه «تقویت شود»

 داده‌های مرکز آمار ایران از «سفر سرمایه‌های مولد در کارگاه‌های ساختمانی تولید مسکن در سراسر کشور از مبدأ شروع ساخت تا مقصد سرمایه‌گذاری که تکمیل و فروش واحد است» نشان می‌دهد: «هزینه جایگزینی» هر واحد مسکونی که با قیمت متوسط ۵‌میلیارد و ۱۰۰‌میلیون تومان در آن سال فروش رفت، رقمی میانگین ۶‌میلیارد و ۴۰۰‌میلیون تومان در همان سال بوده است. این دو رقم حکایت از «زیان اقتصادی» سرمایه‌گذاری ساختمانی در بازار مسکن ایران، دست‌کم در سال۱۴۰۳ دارد. هر چند با توجه به «شناسایی علل» این پدیده و مشاهده «تداوم فعالیت آن عوامل»، برآورد می‌شود طی سال گذشته و تا حدودی امسال نیز «زیان اقتصادی» در کسب‌وکار ساختمان‌سازها به‌وجود آمده باشد.

ساختمان‌سازها طی این سال‌ها به لحاظ «بازدهی حسابداری» که از مابه‌التفاوت قیمت فروش واحد با «هزینه‌هایی که در طول ساخت با قیمت‌های اسمی صرف شد» به‌دست می‌آید، در شهرهای مختلف کشور سود کردند. مثلا در تهران این بازدهی طی سال‌های گذشته از دهه۱۴۰۰ رقمی متوسط ۲۱درصد بوده که اگرچه از بازدهی انواع سرمایه‌‌گذاری‌های غیرمولد کمتر است؛ اما به لحاظ اسمی، سود برای سازنده محسوب می‌شود. اما آنچه در واقعیت و با فاکتور «هزینه جایگزینی ساختمانی که احداث کرده‌اند»، در این بازار رقم می‌خورد، پدیده «بدهکارشدن سرمایه‌گذار به سرمایه‌اش» یا «آب‌رفت سرمایه‌های ساختمانی» در طول فعالیت و تولید و فروش است.

وضعیتی که دست‌کم در سال۱۴۰۳، مطابق آمار رسمی، دامن کارگاه‌های ساختمانی تولید مسکن را گرفت، نتیجه‌اش،‌ «ضربه مستقیم به سرمایه در گردش» ساختمان‌سازها است. وقتی «مازاد منابع» از محل فروش واحدهای مسکونی تازه‌ساز در حدی اتفاق نمی‌افتد که «امکان تولید همان واحد یا ساختمان مشابه» مقدور باشد، سازنده‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند. یک گروه به‌خاطر «بنیه مالی بالا و برخوردار از ذخیره سرمایه‌» برای مدتی می‌تواند به‌رغم «زیان اقتصادی» ناشی از فروش ساختمان با قیمت کمتر از هزینه جایگزینی، به کار تولید و سرمایه‌گذاری‌های جدید ادامه دهد. اما گروه دوم مجبور می‌شود پروژه بعدی را با مقیاس کوچک‌تر شروع یا ادامه فعالیت در بازار تولید مسکن را متوقف کند. پیش‌تر، نتایج اسکن «سرمایه‌گذاری واقعی» از بازار ساخت‌وسازها در کشور نشان داده بود، حجم واقعی سرمایه‌گذاری برای «شروع پروژه جدید» در سال۱۴۰۴، به شکل تاریخی در ۲۰سال گذشته، ۶۳درصد کاهش پیدا کرده بود. با آزمایش جدید در این بازار، تحلیل نتایج آن اسکن امکان‌پذیر می‌شود؛ «آب‌رفت» سرمایه سازنده‌هایی که سال۱۴۰۳ فروختند تا سال بعد شروع کنند باعث «خروج» بخشی از آنها از بازار و «رفتار احتیاطی و انقباضی» بخشی دیگر شد.

چرا «زیان اقتصادی» جای «بازدهی اقتصادی» نشست؟

 اکنون این پرسش مطرح است که دقیقا در بازار ساخت‌وسازهای ۱۴۰۳ و قبل‌تر چه اتفاقی یا اتفاقاتی رخ داده که در آن سال، سازنده‌ها از ماحصل حداقل یک و متوسط ۲سال سرمایه‌گذاری ساختمانی در کارگاه‌شان، نتوانستند معادل «هزینه جایگزینی» آن پروژه، منابع مالی به‌دست بیاورند. دو علت در بررسی‌های «دنیای‌اقتصاد» شناسایی شده است که هر دو، عوارض ثانویه «رکود تورمی مسکن» است که سازنده‌ها را وارد یک چرخه بسته کرده است. تورم تولید در ۵سال گذشته متوسط ۴۵درصد بوده درحالی‌که تورم مسکن ۳۶.۵درصد. این نشان می‌دهد، هزینه تولید و سرمایه‌گذاری ساختمانی با سرعت بیشتر از قیمت فروش ساختمان افزایش یافته است که این خود عامل موثر در شکل‌گیری «زیان اقتصادی» در این بازار است. از طرف دیگر، رکورد خرید مسکن در بازار ناشی از شرایط سخت اقتصادی تقاضا باعث شده سازنده‌ها نتوانند به تناسب رشد هزینه تولید، برای حفظ سطحی از «بازدهی اقتصادی»، قیمت فروش را تعدیل کنند.

این دو علت، سازنده‌ها را وارد چرخه بسته‌ای از رکود ساخت کرده است؛ به‌طوری‌که سرمایه‌ در گردش سازنده‌ها بر اثر سبقت هزینه جایگزینی از قیمت فروش، از بین می‌رود یا محدود می‌شود و در مراحل بعدی سرمایه‌گذاری، دوباره به تورم تولید برخورد می‌کنند و دوباره حجم سرمایه‌گذاری خود را محدودتر می‌کنند بدون آنکه امکان خروج از این چرخه رکود تورمی به‌وجود بیاید. داده‌های رسمی مرکز آمار مشخص می‌کند، قیمت زمین در کشور در فاصله ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳، از مترمربعی ۱۹‌میلیون تومان به ۴۲‌میلیون تومان و هزینه ساخت نیز ۷۰درصد افزایش یافته است. این نرخ‌های رشد هزینه ساخت هر دو از تورم مسکن در آن سال بیشتر بوده که «زیان اقتصادی» را کاملا توضیح می‌دهد.

راه شکست چرخه بسته رکود تورمی مسکن

 فردین یزدانی، صاحب‌نظر اقتصاد مسکن، در واکنش به داده‌های مربوط به قیمت روز ساخت مسکن در زمان فروش ساختمان‌های تازه‌ساز، درباره مفهوم این وضعیت به «دنیای‌اقتصاد» گفت: محاسبه ارزش روز ساخت یک واحد مسکونی تازه‌ساز در زمان فروش آن، «هزینه جایگزینی» این محصول بازار سرمایه‌گذاری ساختمانی را مشخص می‌کند که وقتی این ارزش بیشتر از ارزش بازاری محصول باشد، نرخ سود جایگزینی منفی می‌شود. سازنده‌ها و هر تولیدکننده‌ای به «سرمایه‌ در گردش» در اختیارش زنده است؛ به این معنا که سرریز یا مازاد منابع به‌دست‌ آمده از فرآیند تولید، سرمایه مورد نیاز برای فعالیت بعدی را تامین می‌کند. در بازار ساخت‌وساز، سازنده‌ها گرفتار چرخه بسته رکود تورمی شده‌اند به‌خاطر نداشتن مازاد منابع قادر به ادامه فعالیت نیستند. تورم لجام‌گسیخته باعث این ضرر اقتصادی و از بین رفتن مدار گردش سرمایه شده است.

یزدانی راه شکست این چرخه را «کاهش تورم تولید مسکن به سطحی کمتر از سال‌های گذشته و کمتر از روند رشد قیمت فروش مسکن» عنوان کرد و در عین حال گفت، بهبود قدرت خرید خانوارها نیز شرط اصلی پایان رکود است. دکتر محمود اولاد، نویسنده نسخه جدید طرح جامع مسکن، نیز در تحلیلی از وضعیت فعلی به «دنیای‌اقتصاد» گفت: در شرایط رشد اقتصادی منفی، کیک اقتصاد که کوچک می‌شود همه فعالیت‌های تولیدی و بخش‌های حقیقی اقتصاد منقبض می‌شوند و به زیان اقتصادی برخورد می‌کنند. سود ساخت‌وساز هم انتظار می‌رود در چنین شرایطی کاهش پیدا کند؛ هرچند سود اسمی ناشی از تورم را سازنده‌ها در فعالیت‌شان می‌بینند. در بازار املاک، تاثیر مشترک رشد اقتصادی منفی را می‌تواند در کسب‌وکار دلالان ملک نیز مشاهده کرد، وقتی اقتصاد بزرگ می‌شود، از صنوف مختلف به سمت صنف مشاور املاکی وارد می‌شوند و تعداد بنگاه‌ها در سطح شهر افزایش پیدا می‌کند؛ اما در زمان رکود، مجددا تغییر وضعیت را شاهد هستیم.

دکتر اولاد در پاسخ به اینکه، کدام سازنده‌ها می‌توانند در شرایط «زیان اقتصادی» دوام بیاورند، تصریح کرد: اگر قیمت‌ها طوری باشد که با منابع حاصل از سرمایه‌گذاری و فروش، امکان پوشش هزینه‌های متغیر از جمله دستمزد کارگر و مصالح‌ساختمانی فراهم باشد در این صورت بخشی از سازنده‌ها به کار ادامه می‌دهند؛ اما این گروه شاید نتواند از پس هزینه ثابت که خرید زمین مصداق آن است بربیاید. در عین حال، سازنده‌های بزرگ و دارای بنیه مالی بالا، مقاومتشان هم در این دوره زیاد است.

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید
فرید قدیری قهدریجانی

معاون سردبیر و دبیر گروه های مسکن، شهری و گردشگری روزنامه دنیای اقتصاد

شکار هر فرصتی برای "تحلیل تازه ترین داده ها و اطلاعات درباره بازار مسکن"، "ورزش منظم"، "تفریح و بازی با کسری، پسرم و زندگی با همسرم"

دنیای اقتصادواحد همایش‌ها

رویداد جامع ۱۴۰۵

معدن و صنایع معدنی

۲۲ تا ۲۵ دی‌ماه ۱۴۰۵ تهران، مرکز همایش‌های بین‌المللی ایران‌مال
جزئیات رویداد بازدید از نمایشگاه برای عموم آزاد است
  • ISMCهمایش و نمایشگاه چشم‌اندازصنعت فولاد و سنگ‌آهن
  • NFCهمایش و نمایشگاه چشم‌اندازصنایع فلزات غیرآهنی
  • Digital Mining Conferenceهمایش و نمایشگاهمعدنکاری دیجیتال
ثبت‌نام آغاز شددی‌ماه ۱۴۰۵

جایگاه خود رارزرو کنید

ثبت‌نام انفرادی۹۹٬۰۰۰٬۰۰۰ریال
۱۰٪ کمترثبت‌نام گروهی (هر نفر)۸۹٬۱۰۰٬۰۰۰ریال
دنیای اقتصاد را بعنوان منبع مورد اعتماد خود به گوگل معرفی کنید افزودن