شامخ صنعت برای یازدهمین ماه متوالی رکودی شد؛
تولید در فقدان نهاده
رکود صنعت ایران در شهریورماه ادامه یافت و شاخص مدیران خرید این بخش برای یازدهمین ماه متوالی زیر مرز خنثی باقی ماند. شامخ صنعت با ثبت عدد 48.5، اگرچه از بهبود نسبی برخی مؤلفه‌ها حکایت دارد، همچنان تصویری از تداوم محدودیت‌های تولید ارائه می‌کند. تولید و سفارش‌های جدید به مرز خنثی نزدیک شدند و فروش اندکی از آن عبور کرده است، اما موجودی مواد اولیه در سطح پایینی قرار دارد و هزینه خرید نهاده‌ها به بالاترین سطح هفت‌ساله خود رسیده است؛ باید توجه داشت که این افزایش اثر خود را در مهرماه بر قیمت کالاها نشان خواهد داد. همچنین، شاخص انتظارات تولید برای ماه آینده نیز زیر ۵۰ قرار دارد. به این ترتیب، بهبود محدود برخی مولفه‌ها نتوانسته اثر ضعف تقاضا، دشواری تامین مواد اولیه و فشار هزینه‌ها را کمرنگ کند. در مقیاس کل اقتصاد نیز شامخ با ثبت عدد ۴6.2، برای هجدهمین ماه متوالی زیر مرز خنثی باقی ماند. همزمانی انقباض در صنعت و کل اقتصاد نشان می‌دهد ضعف فعالیت اقتصادی به بخش صنعت محدود نیست و همچنان دامنه گسترده‌تری دارد.
تولید و سفارش‌ها زیر مرز خنثی
شاخص مقدار تولید محصولات در شهریور ۴۹ و شاخص سفارش‌های جدید مشتریان 49.6 ثبت شد. قرار گرفتن هر دو شاخص زیر مرز خنثی نشان می‌دهد وضعیت تولید و جریان سفارش‌های تازه همچنان با محدودیت روبه‌روست. سفارش‌های جدید برای نهمین ماه متوالی، از دی‌ماه ۱۴۰۴، زیر سطح ۵۰ قرار دارند؛ موضوعی که از تداوم ضعف تقاضا حکایت می‌کند. کاهش قدرت خرید مشتریان و مشکلات صادراتی از جمله عواملی هستند که جریان سفارش‌ها را محدود می‌کنند. در چنین شرایطی، مساله بنگاه‌ها محدود به توان تولید نیست؛ آنها باید برای محصول خود بازار فروش هم داشته باشند. زمانی که سفارش‌های تازه زیر مرز خنثی است، ظرفیت تولید ضامن فروش نیست و افزایش تولید نیز حتما به درآمد بیشتر بنگاه منجر نمی‌شود. شاخص فروش محصولات در شهریور 50.8 است و اندکی بالاتر از مرز خنثی قرار دارد. با این حال، گزارش شامخ بخشی از این وضعیت را به تخفیف‌ها و حراج‌های پایان فصل در برخی رشته‌فعالیت‌ها نسبت می‌دهد. بنابراین این عدد نشانه تقویت پایدار تقاضا نیست و برای ارزیابی بازار باید در کنار سفارش‌های جدید دیده شود. شاخص استخدام و به‌کارگیری نیروی انسانی 48.2 است زیرا بازار کار صنعت از محدودیت فعالیت بنگاه‌ها جدا نیست. در شرایطی که سفارش‌های تازه در وضعیت مطلوبی قرار ندارند و هزینه تامین نهاده‌ها هم فشار زیادی وارد می‌کند، افزایش نیروی انسانی برای تولیدکننده تصمیم ساده‌ای نیست.
تنگنای مواد اولیه در خط تولید
شاخص موجودی مواد اولیه خریداری‌شده در شهریور 36.7 است. محدودیت تخصیص ارز، دشواری انتقال وجوه، طولانی‌شدن فرآیند واردات و تاخیر در ترخیص کالا از گمرک از موانعی است که برای توضیح وضعیت تامین مواد اولیه می‌توان مطرح کرد. نکته مهم این است که هر محموله‌ای که به دست تولیدکننده می‌رسد، مستقیم وارد خط تولید می‌شود و انبار مواد اولیه پر نمی‌شود. بنابراین پایین‌بودن این شاخص بیش از آنکه نشانه عدم نیاز بنگاه‌ها به مواد اولیه باشد، بازتاب تنگنای واردات است. این وضعیت برنامه‌ریزی تولید را هم دشوار می‌کند. وقتی زمان رسیدن محموله‌ها مشخص نیست، بنگاه نمی‌تواند با اطمینان درباره حجم تولید و زمان تحویل سفارش‌ها تصمیم بگیرد و استمرار فعالیت به رسیدن محموله‌های بعدی وابسته می‌ماند. شدت این محدودیت در همه رشته‌فعالیت‌ها یکسان نیست. شاخص موجودی مواد اولیه در صنایع فرآورده‌های نفت و گاز 18.2، در ماشین‌سازی و لوازم خانگی 29.2، در نساجی ۳۰ و در صنایع غذایی 31.3 است. شاخص موجودی محصول نهایی در انبار نیز 44.3 ثبت شده است. پایین‌بودن همزمان موجودی مواد اولیه و محصول نهایی نشانه رونق فروش نیست و به دلیل شرایط رکودی اقتصاد است.
سرعت تحویل سفارش‌ها بالای مرز خنثی
در این میان، شاخص سرعت انجام و تحویل سفارش با 54.1 تنها مؤلفه اصلی شامخ است که رو به بهبود ارزیابی شده است. با برداشته‌شدن نسبی تنش‌ها از اقتصاد، فعالان صنعتی مشغول پیشبرد کار خود هستند و سفارش‌ها روان‌تر تحویل داده می‌شود. این عدد نشان می‌دهد حلقه‌های تحویل و توزیع به کار خود ادامه می‌دهند، حتی در شرایطی که تامین مواد اولیه با تنگنا روبه‌روست.
هزینه تولید در سقف هفت‌ساله
شاخص قیمت خرید مواد اولیه در شهریور 93.3 است و بالاترین سطح خود را در روند هفت‌ساله ثبت کرده است. شاخص قیمت محصولات تولیدشده هم 74.5 است. این ارقام از فشار سنگین هزینه‌ها بر صنعت حکایت دارند. قیمتی که امروز برای مواد اولیه پرداخت می‌شود، با فاصله‌ای کوتاه در قیمت تمام‌شده کالاها بازتاب پیدا می‌کند؛ بنابراین باید انتظار داشت این افزایش در ماه آینده به قیمت کالاها برای مصرف‌کننده برسد. افزایش نرخ ارز، هزینه حمل‌ونقل و دشواری دسترسی به نهاده‌ها از عوامل اصلی این جهش هزینه‌اند. با این حال، ضعف قدرت خرید و سفارش‌های جدیدی که زیر مرز خنثی‌اند، امکان انتقال کامل هزینه‌ها به قیمت فروش را محدود می‌کند. بخشی از این فشار به حاشیه سود و نقدینگی بنگاه‌ها برمی‌گردد و تامین مواد اولیه برای دوره‌های بعد را دشوارتر می‌کند.
صادرات در مسیر انقباض
شاخص صادرات کالا در شهریور 42.1 است و برای بیست‌وسومین ماه متوالی زیر مرز خنثی قرار دارد. مشکلات ارزی و مالی، دشواری نقل‌وانتقال وجوه، اختلال در حمل‌ونقل و افزایش هزینه‌های تجارت خارجی از موانعی هستند که دسترسی تولیدکنندگان به بازارهای خارجی را محدود می‌کنند. این ضعف صادرات در شرایط فعلی که سفارش‌های داخلی نیز در وضعیت مطلوبی نیستند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. صادرات می‌تواند بخشی از تقاضای داخلی را تکمیل کند، اما با شاخصی زیر مرز خنثی، بازار خارجی مسیری مطمئن برای جبران محدودیت فروش در داخل نیست. بنابراین، بنگاه‌ها با دو مساله روبه‌رو هستند؛ دسترسی دشوار به مواد اولیه و محدودیت در بازار فروش. این ترکیب تصمیم‌گیری برای افزایش ظرفیت یا ورود به بازارهای تازه را دشوار می‌کند و رفع موانع صادراتی بدون بهبود شرایط تامین مواد اولیه برای تغییر وضعیت فعالیت صنعتی کافی نیست.
عملکرد متفاوت رشته‌فعالیت‌ها
بررسی شاخص کل تعدیل‌شده فصلی رشته‌فعالیت‌های صنعتی نشان می‌دهد صنایع لاستیک و پلاستیک با ثبت عدد 61.5 بالاترین شاخص را دارند. صنایع کانی غیرفلزی با 52.7، نساجی و چوب، کاغذ و مبلمان هر کدام با 51.9، ماشین‌سازی و لوازم خانگی با 51.8 و صنایع فلزی با 51.6 نیز بالاتر از مرز خنثی قرار گرفته‌اند. در مقابل، صنایع غذایی با شاخص 38.6 پایین‌ترین رقم را ثبت کرده‌اند. شاخص فرآورده‌های نفت و گاز 43.1، سایر صنایع 43.7، صنایع شیمیایی 47.5، پوشاک و چرم ۴۸ و وسایل نقلیه و قطعات وابسته ۴۹ است. بخشی از رشته‌فعالیت‌ها بالاتر از مرز خنثی‌اند، اما گروه‌های دیگر همچنان با انقباض فعالیت روبه‌رو هستند. با وجود تفاوت در شاخص فعالیت، فشار هزینه‌ها و دشواری تامین مواد اولیه در بسیاری از رشته‌ها دیده می‌شود. شاخص قیمت خرید مواد اولیه در صنایع فرآورده‌های نفت و گاز ۱۰۰ و در ماشین‌سازی و لوازم خانگی 97.6 است. شاخص صادرات هم به‌جز چوب، کاغذ و مبلمان که عدد 53.6 را ثبت کرده، در سایر رشته‌فعالیت‌ها زیر مرز خنثی است.
انتظارات تولید زیر مرز خنثی
شاخص انتظارات تولید برای ماه آینده در شهریور 45.6 است. این رقم نشان می‌دهد نگاه تولیدکنندگان به ماه پیش‌رو این است که شرایط دشوارتر خواهد شد. دشواری تامین مواد اولیه، رشد هزینه‌ها و قرارگرفتن سفارش‌های جدید زیر مرز خنثی از عواملی است که برنامه‌ریزی تولید را با ابهام روبه‌رو می‌کند. تصویر شامخ صنعت در شهریور مجموعه‌ای از محدودیت‌های به‌هم‌پیوسته است. تولید و سفارش‌های جدید زیر مرز خنثی قرار دارند، موجودی مواد اولیه پایین است، هزینه خرید نهاده‌ها در اوج هفت‌ساله است و صادرات همچنان در محدوده انقباضی است. فروش اندکی بالاتر از ۵۰ و سرعت تحویل بالای ۵۰ برای نتیجه‌گیری درباره بهبود صنعت کافی نیست. بنگاه‌ها باید بتوانند مواد اولیه را در زمان مناسب تامین کنند و برای محصول خود بازار فروش هم داشته باشند. تسهیل دسترسی به ارز و نهاده‌ها، کاهش موانع تجارت خارجی و فراهم‌بودن سرمایه در گردش می‌تواند بخشی از محدودیت‌های عرضه را کاهش دهد، اما تداوم فعالیت صنعتی به تقاضای وابسته است. تا زمانی که سفارش‌های جدید زیر مرز خنثی‌اند و دسترسی به مواد اولیه با مانع روبه‌روست، نمی‌توان از پایان انقباض در صنعت سخن گفت.
