تکذیب دمشق، کنشگری فعال اسلام‌آباد و بندبازی واشنگتن، بحران یمن را به یک کلاف پیچیده تبدیل کرده است
معادله چندمجهولی در سرزمین سبا
«احمد موفق زیدان»، مشاور رسانه‌ای ریاست‌جمهوری سوریه، روز پنج‌شنبه در شبکه اجتماعی ایکس این ادعاها را رد کرد و نوشت: «آنچه برخی رسانه‌ها درباره درخواست پادشاهی عربستان برای اعزام نیروهای سوری به عربستان یا یمن تبلیغ می‌کنند، دروغ است و هیچ پایه‌ای در حقیقت ندارد.» بااین‌حال، این بیانیه‌ها نتوانسته‌اند گمانه‌زنی‌ها پیرامون احتمال مشارکت سوریه در کارزار ضد حوثی را فرو بنشانند؛ ادعایی که نخستین‌بار توسط «هبه نصر»، خبرنگار «الشرق» بلومبرگ در ایکس مطرح شد. «عنبرین زمان» در گزارشی برای المانیتور نوشت، «تام باراک»، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا در امور سوریه و عراق، روز پنج‌شنبه با «اسعد الشیبانی»، وزیر امور خارجه سوریه در استانبول دیدار کرد. او در پستی در شبکه «ایکس» اعلام کرد که دو طرف درباره «اولویت‌های مشترک در مواجهه با تهدیدهای منطقه‌ای» گفت‌وگو کردند.
کارنامه احمد الشرع نشان می‌دهد که تکذیبیه‌های رسمی ممکن است موضع واقعی دولت سوریه را منعکس کنند. الشرع عموما در برابر فشارهای خارجی برای وارد کردن نیروهایش در جنگ‌های خارجی مقاومت کرده است. ترکیه بارها او را تحت‌فشار داد تا علیه «نیروهای دموکراتیک سوریه» (SDF) دست به سلاح ببرد. اما الشرع در نهایت در ماه ژانویه طبق شروط و برنامه‌ریزی خودش دست به تهاجمی نظامی علیه این گروه کرد زد. همچنین در ماه ژوئن و در جریان نشست سران گروه ۷ در فرانسه، دونالد ترامپ گفت که با الشرع درباره حزب‌الله لبنان گفت‌وگو کرده است. بااین‌حال، الشرع در ۲۱ ژوئن در مصاحبه‌ای با شبکه تلویزیونی «المشهد» لبنان حرف آخر را زد و گفت که سوریه «هیچ گزینه‌ای نظامی را فراتر از مرزهای خود اتخاذ نمی‌کند». الشرع به چند دلیل وارد منازعه لبنان نشد. «الیزابت سورکوف»، پژوهشگر و کارشناس مسائل سوریه می‌گوید: «یکی از دغدغه‌های اصلی، ترس از سرایت جنگ به داخل خاک سوریه بود». علاوه بر این، سورکوف توضیح داد که سوریه فاقد پدافند هوایی مناسب برای رهگیری راکت‌ها و موشک‌های حزب‌الله است. یک مقام منطقه‌ای افزود: «اگر الشرع می‌تواند به ترکیه و ترامپ نه بگوید، خیلی راحت می‌تواند به محمد بن‌سلمان نیز نه بگوید».
بااین‌حال، اقتصاد سوریه پس از ۱۵سال جنگ داخلی فوق‌العاده شکننده است. بانک جهانی برآورد می‌کند که بازسازی سوریه نیازمند حدود ۲۱۶میلیارد دلار سرمایه‌گذاری است. سوریه به کشورهای ثروتمند حوزه خلیج‌فارس و به‌ویژه عربستان سعودی به‌عنوان شریان حیاتی اقتصادی نگاه می‌کند. قطر و عربستان در مه۲۰۲۵ بدهی ۱۵.۵میلیون‌دلاری سوریه به بانک جهانی را تسویه کردند و بعدا یک بسته مشترک ۸۹میلیون‌دلاری را از طریق «برنامه توسعه ملل متحد» برای کمک به تامین بخشی از حقوق بخش دولتی و خدمات ضروری اعلام کردند. در ژوئیه سال گذشته، عربستان سعودی حدود ۶.۴میلیارد دلار توافق‌نامه سرمایه‌گذاری با سوریه به امضا رساند. با وجود این، کمک سوریه به عربستان در جنگ یمن ممکن است مسیری برای تامین مالی بیشتر از سوی ریاض باشد؛ به‌ویژه در شرایطی که دمشق با پیامدهای زنجیره‌ای تورم و جهش شدید قیمت سوخت دست‌وپنجه نرم می‌کند.
در حال حاضر، میانگین دستمزد ماهانه یک کارمند دولتی حدود ۱۵۰دلار است. بر اساس گزارش «مرکز پژوهش‌های سیاسی سوریه»، تورم نقطه‌به‌نقطه در ماه ژوئن به ۴۰درصد رسید. «محمد علابی»، پژوهشگر اقتصادی سوری به المانیتور گفت: «دولت پولی برای پرداخت این حقوق‌ها ندارد و در حال انجام پرداخت‌های الکترونیک بدون پشتوانه نقدی است.» طبق آمارهای کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، نرخ بیکاری ۲۴درصد است و در میان جوانان به ۶۰درصد می‌رسد. این شرایط، سوریه را به زمین بازیِ پرسودی برای سربازگیری و مزدورگیری تبدیل می‌کند.
اگرچه در مورد حضور نیروهای سوری در یمن همچنان اما و اگرها و ابهام‌هایی وجود دارد، اما نقش سایر بازیگران به‌مرور زمان روشن‌تر می‌شود. «عریبه شاهد» در گزارشی برای رویترز نوشت، یازده سال پس از آنکه پارلمان پاکستان در سال۲۰۱۵ به عدم مداخله ارتش این کشور در کارزار نظامی به رهبری عربستان در یمن رأی داد، اکنون اسلام‌آباد موافقت کرده که بدون رأی‌گیری در پارلمان، نیروهای بیشتری را به عربستان سعودی اعزام کند؛ امری که نشان‌دهنده سیطره مطلق ارتش بر سیاست خارجی در دوران فیلدمارشال عاصم منیر است. تحلیلگران می‌گویند این اعزام نیرو، نشان‌دهنده قدرت روزافزون ارتش در داخل کشور است.
«مایکل کوگلمن»، پژوهشگر ارشد جنوب آسیا در شورای آتلانتیک، می‌گوید: «در گذشته زمان‌هایی بود که وقتی پارلمان پاکستان به عدم اعزام نیرو رأی می‌داد، ارتش نیز به آن تصمیم پایبند می‌ماند. اما اکنون در عصر دیگری زیست می‌کنیم.» وزارت اطلاعات پاکستان اعلام کرد که «تمامی مراحل اداری و دولتی لازم را طی کرده است» اما به این پرسش که آیا پارلمان در آن دخیل بوده‌اند یا خیر پاسخی نداد و جزئیات اعزام نیرو را «مساله‌ای دارای طبقه‌بندی و محرمانگی عملیاتی» خواند. به نوشته گزارشگر رویترز، اگر اسلام‌آباد مستقیما وارد نبرد با حوثی‌ها شود، این امر می‌تواند روابط با ایران را دچار گسست و بحران کند.
توازن‌سازی با حوثی‌ها
جبهه درگیری در یمن فقط شامل سوریه یا پاکستان نمی‌شود. ایالات متحده نیز یکی از طرف‌های این درگیری است. دولت ترامپ همزمان با کمک به عربستان برای مقابله با پیشروی‌های میدانی حوثی‌ها، کانال دیپلماتیک خود را با حوثی‌ها باز نگه داشته است؛ رویکردی که آتش‌بس شکننده میان ایالات متحده و این گروه را به آزمون گذاشته است. «الیزابت‌هاگدورن» در المانیتور نوشت، حوثی‌ها هم کوشیده‌اند نبرد خود با ریاض را از روابطشان با واشنگتن تفکیک کنند. در جریان نشستی در سفارت آمریکا در عمان طی ماه گذشته، «محمد عبدالسلام»، سخنگوی حوثی‌ها، به مقامات آمریکایی گفت که این گروه همچنان به آتش‌بس مه ۲۰۲۵ متعهد است.
«اپریل لانگلی اَلِی»، پژوهشگر ارشد اندیشکده واشنگتن در حوزه یمن و خلیج‌فارس می‌گوید: «دولت ترامپ دقیقا همان کاری را انجام می‌دهد که حوثی‌ها می‌خواهند: بیرون ماندن از جنگ. حوثی‌ها می‌خواهند تمرکز خود را بر روی سعودی‌ها بگذارند.» بااین‌حال، دولت ترامپ در پشت‌صحنه از عربستان سعودی حمایت می‌کند. مستشاران نظامی آمریکا به‌صورت چراغ خاموش در حال تحلیل داده‌های اطلاعاتی درباره مواضع حوثی‌ها در یمن هستند و نیروی هوایی آمریکا نیز خدمات سوخت‌رسانی هوایی را به جنگنده‌های سعودی ارائه می‌دهد.
«فاطمه ابو الاسرار»، تحلیلگر ارشد «مرکز پژوهش‌های یمن در واشنگتن»، می‌گوید که تایید این گفت‌وگوها از عالی‌ترین سطوح دولت آمریکا، یک پیروزی سیاسی برای حوثی‌ها محسوب می‌شود و تلاش‌های آنها را برای شناخته‌شدن به‌عنوان حاکمان مشروع یمن تقویت می‌کند. «لانگلی اَلِی»، خاطرنشان می‌کند که حوثی‌ها خود را بازیگرانی کلیدی در «محور مقاومت» می‌دانند و در حال گسترش شبکه‌های خود در حوزه‌های دریای سرخ و شاخ آفریقا هستند؛ اقدامی که بسیاری از آنها آن را «آمادگی برای یک نبرد منطقه‌ای بزرگ‌تر در آینده» می‌بینند.
