پرواز فلایدبی با فرود اضطراری در عربستان بر زمین نشست
وحشت در پرواز فلای دبی
سه مقام اسرائیلی در گفتوگو با خبرگزاری رویترز اعلام کردند که احتمال میرود کمکخلبان در یک تلاش احتمالی برای اقدام تروریستی، به خلبان اصلی حمله کرده باشد. یکی از این مقامات، فرد مهاجم را شهروند عمان معرفی کرده است. منابع اسرائیلی به شبکه سیانان گفتهاند که به نظر میرسد کمکخلبان قصد ربودن هواپیما را داشته است. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در همین رابطه اعلام کرد که آنچه اتفاق افتاد بسیار جدی بود. او گفت که به نهادهای امنیتی دستور داده که برای تهدیدهای احتمالی بیشتر آماده باشند.
این رویداد زنگ خطر را در اسرائیل به صدا درآورد. جنگندههای نیروی هوایی این رژیم برای مدت کوتاهی به پرواز درآمدند و نتانیاهو برنامههای روزمره خود را برای برگزاری نشستهای فوری امنیتی لغو کرد. همزمان، وزرای راستگرای افراطی کابینه خواستار اتخاذ مواضع نظامی سختگیرانهتر در سطح منطقه شدند. میدلایستآی گزارش داد که ایتامار بنگویر، وزیر امنیت داخلی این رژیم، بر لزوم تشدید عملیات نظامی اسرائیل در مناطق مختلف از جمله لبنان، غزه و کرانه باختری اشغالی تاکید کرد. این پرواز بامداد چهارشنبه دبی را ترک کرده بود.
بحران زمانی آغاز شد که هواپیما حدود ۲ساعت در آسمان بود و تقریبا یک ساعت تا رسیدن به فرودگاه بنگوریون فاصله داشت. دادههای سامانه ردیابی «فلایترادار۲۴» نشان میدهد هواپیما در ارتفاع ۳۴ هزار پایی در حال پرواز بوده که حوالی ساعت ۸:۲۰ صبح به وقت عربستان بهطور ناگهانی شروع به کاهش ارتفاع میکند. این هواپیما در کمتر از ۲دقیقه بیش از ۱۷هزار پا پایین آمد و سپس در ارتفاع ۱۶ هزار و ۶۰۰پایی در وضعیت افقی قرار گرفت. دادهها نشان میدهند که در یک مقطع دلهرهآور، ارتفاع هواپیما در کمتر از ۳۰ثانیه نزدیک به ۱۴هزار پا کاهش یافت.
هواپیما در آغاز بحران کد۷۷۰۰ را مخابره کرد که یک هشدار اضطراری عمومی برای نقص فنی موتور یا فوریتهای پزشکی محسوب میشود. هفت دقیقه بعد این هشدار به کد ۷۵۰۰ تغییر یافت. این کد پیامی بسیار نادر است و میتواند نشاندهنده مداخله غیرقانونی یا هواپیماربایی باشد. دقایقی بعد، هواپیما دوباره همان کد اضطراری عمومی را مخابره کرد. بر اساس بازسازی مسیر پروازی توسط سیانان، این هواپیما در نزدیکی مرز عربستان و اردن ناگهان تغییر مسیر داد و وارد حریم هوایی اردن شد؛ اما پنج دقیقه بعد دوباره به سمت آسمان عربستان بازگشت. شرکت «کلستر۲» که مدیریت فرودگاه بینالمللی شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز در تبوک را بر عهده دارد، اعلام کرد که این فرودگاه پیام درخواست فرود اضطراری را دریافت و بلافاصله وضعیت فوقالعاده اعلام کرد. هواپیما کمی بیش از یکساعت بعد به سلامت به زمین نشست. این شرکت تایید کرد که خلبان و کمکخلبان هر دو مجروح و به بیمارستان منتقل شدند و مسافران در پایانه فرودگاه تحت رسیدگی قرار گرفتند. در ویدئویی که گفته میشود توسط یکی از مسافران اسرائیلی ضبط شده، وضعیت یکی از خلبانان وخیم و دیگری دارای جراحات سطحی توصیف شده است.
مقامات اسرائیلی میگویند این پرواز بین ۱۶۰ تا ۱۸۰مسافر داشته که بیشتر آنها یهودیان ساکن اسرائیل بودند. مسافران صحنههایی از وحشت را روایت کردند. به نوشته نیویورکتایمز، یکی از مسافران به یک شبکه تلویزیونی اسرائیلی گفت که صدای فریاد در سراسر هواپیما پیچیده بود و با باز شدن در کابین، خون زیادی دیده میشد. او افزود که هواپیما در عرض چند دقیقه کاملا از کنترل خارج شد و همه متقاعد شده بودند که لحظه سقوط فرا رسیده است. شاهد دیگری نیز به شبکه۱۲ اسرائیل توضیح داد که هواپیما شروع به تکانهای شدید کرد و مسافران متوجه شدند خلبانان بهدلیل درگیری و خونریزی، کنترل پرواز را از دست دادهاند. این مسافر به رویترز گفت: خلبان فریاد کمکخواهی سر داده بود و مردی چاقو به دست قصد کشتن او را داشت تا اینکه چند مسافر اسرائیلی به سمت مهاجم هجوم بردند و او را روی کف هواپیما خواباندند. یک پرستار و پزشک حاضر در پرواز به گفته این مسافر بلافاصله به خلبان مجروح کمکهای اولیه رساندند. تصاویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی مسافری را با لباسهای غرق در خون نشان میدهد و به گزارش میدلایستآی، در تصاویر دیگر به نظر میرسد یکی از خلبانان مهار شده و دیگری غرق در خون است. سیانان با اشاره به اینکه این اقدام در آستانه سومین سالگرد ۷اکتبر (۱۵ مهر) صورت میگیرد، آن را اقدامی معنادار دانستهاند. بر همین اساس برخی به «سناریوی ۷ اکتبر سازی» اشاره کردند.
روایتها درباره چگونگی بازگشت کنترل هواپیما متفاوت است. مقامات اسرائیلی به رویترز گفتهاند کادر پرواز وارد کابین شده و هدایت هواپیما را بهدست گرفتهاند. اما مسافران به رسانههای اسرائیلی گفتند مداخله آنها باعث پایان درگیری شده است. سخنگوی فلایدبی در تازهترین اظهارات به سیانان گفت خدمه در حال انجام وظیفه این شرکت که در همین پرواز حضور داشتند، کنترل هواپیما را در دست گرفتند و یکی از آنها هواپیما را به تبوک هدایت کرد و به سلامت فرود آورد. با این حال، مقامات اسرائیلی این رویداد را تلاشی برای «حمله تروریستی» معرفی کرده و به رویترز گفتند این حادثه به هیچ مشکل روانی از سوی کادر پرواز ارتباطی ندارد.
مقامات اسرائیلی در ساعات اولیه به نیویورکتایمز گفتتد که علاوه بر تروریسم، احتمال تلاش یکی از خدمه برای خودکشی و سرنگونی هواپیما نیز مطرح است و یادآور شدند که هواپیما در زمان آغاز حادثه فاصله زیادی با حریم هوایی اسرائیل داشت. فلایدبی اعلام کرد در این مرحله دلایل و انگیزههای این رویداد در دست بررسی است. با این حال، رسانههای منطقه از احتمال سقوط هواپیما به یکی از کشورهای منطقه را هم مطرح کردند. به گزارش رویترز، برخی رسانههای اسرائیلی خلبانان را عمانی و اماراتی معرفی کرده و برخی دیگر آنها را شهروندان روسیه و اوکراین دانسته بودند. در هر حال، عمان مانند عربستان روابط دیپلماتیک رسمی با اسرائیل ندارد. به گفته یک مقام اسرائیلی، یکی از سوالات اصلی بازرسان امنیتی این است که چرا کادر پروازی به مقصد تلآویو شامل خلبانی از چنین کشوری بوده و او چگونه مجوز پرواز در این مسیر را دریافت کرده است. نهادهای مختلف از جمله شاباک، موساد، ارتش و وزارت حملونقل اسرائیل تحقیقات گستردهای را در این زمینه آغاز کردند. به گزارش جروزالمپست، میری رگو، وزیر حملونقل اسرائیل، خواستار توقف پروازهای فلایدبی به اسرائیل شد؛ چراکه به گفته این وزارتخانه، تنها خلبانانی از کشورهای دارای روابط عادی با اسرائیل مجاز است.
در سوی دیگر ماجرا، فقدان روابط دیپلماتیک میان عربستان و اسرائیل روند بازگرداندن مسافران را به شدت پیچیده کرد. به گفته یک مقام اسرائیلی به سیانان، اسرائیل قصد داشت یک هواپیمای ویژه برای بازگرداندن مسافران به تبوک اعزام کند، اما مقامات سعودی اجازه ندادند هواپیماهای اسرائیلی مسافران را منتقل کنند. هواپیمای جایگزین فلایدبی در تبوک فرود آمد؛ اما به گزارش جروزالم پست، بیشتر مسافران به این دلیل که نه هواپیما و نه خلبان آن اسرائیلی بود، از سوار شدن خودداری کردند. به گزارش الجزیره، نیروهای امنیتی عربستان حضور گستردهای در اطراف هواپیما داشتند.
وزرای افراطی کابینه اسرائیل از این فرصت برای پیشبرد مواضع جنگطلبانه خود نهایت استفاده را بردند. به گزارش میدلایستآی، بنگویر اظهار کرد که دکترین امنیتی اسرائیل باید به سطح بالاتری برسد. بتسلئیل اسموتریچ، وزیر دارایی، نیز خواستار برخورد قاطع با عاملان این حادثه شد. این اظهارات در حالی مطرح میشود که اسرائیل در آستانه انتخابات قرار دارد و مسائل امنیتی جایگاه برجستهای در کارزارهای انتخاباتی یافته است. این رویداد بار دیگر توجهات را به کریدور هوایی ایجاد شده پس از عادیسازی روابط امارات و اسرائیل در چارچوب پیمان ابراهیم معطوف کرد. فلایدبی نخستین شرکتی بود که پروازهای مستقیم بین دبی و تلآویو را آغاز کرد و اکنون تا ۱۰پرواز روزانه در این مسیر انجام میدهد. حجم تجارت دوجانبه بر اساس دادههای اسرائیلی به نقل از فایننشال تایمز، در سال۲۰۲۴ به ۳.۲میلیارد دلار رسید و پروازهای متعدد روزانه، نماد اصلی این روابط اقتصادی است. این حادثه تنها چند روز پس از سفر غیرمنتظره نتانیاهو به امارات و دیدار با مقامات عالیرتبه این کشور رخ داده است.
شرکت فلایدبی که متعلق به دولت دبی است، همواره سابقه ایمنی قابل قبولی داشته و تنها سانحه مرگبار آن در سال۲۰۱۶ در روسیه رخ داد. وقوع درگیری فیزیکی بین خلبانان اتفاق نادری است؛ اما پیش از این در خطوط هوایی دیگر نظیر ایرفرانس و جتایرویز نیز سابقه داشته است. با این حال، بازرسان در تلاشند دریابند دقیقا در کابین خلبان چه گذشته و انگیزه واقعی مهاجم چه بوده است.
