با وجود استقبال بیسابقه ترامپ از رهبر چین، دیدار طرفین دستاورد ملموسی نداشت
دیپلماسی تشریفات در واشنگتن
با این حال ترامپ از «گامهای عظیم» دو کشور در تجارت سخن گفت و اسکات بسنت، وزیر خزانهداری نیز اعلام کرد واشنگتن توافق «بزرگتری» را که از سوی چین پیشنهاد شده، بررسی میکند. گذشته از این تمدید کوتاهمدت، دستاوردهای اعلامشده تنها به تبادل هدایا و ارسال دو پاندای غولپیکر به باغوحش آتلانتا خلاصه شد. به نظر میرسد ترامپ حتی دیدار را زودتر به پایان برد تا فرصتی برای نشان دادن «پد» جدید بالگرد، بالگرد ریاستجمهوری و تالار نیمهکاره پذیرایی کاخ سفید به مهمان خود داشته باشد.
«رایان هس» از اندیشکده بروکینگز، نوشت که از کل این دیدار، تنها ۳۰دقیقه در دفتر بیضی کاخ سفید به مذاکرات جدی اختصاص یافت و به تعبیر او، به نظر میرسد هدف اصلی سفر اساسا تشریفات بود. «سارا بران»، دیپلمات پیشین آمریکایی و هماهنگکننده پیشین دیدارهای رؤسایجمهور آمریکا با شی، در گفتوگو با فایننشالتایمز اشاره کرد که دستاورد واقعی پکن نه در متن توافقات، بلکه در تصاویر این استقبال بیسابقه نهفته بود و این نابرابری، یک فرصتسوزی برای واشنگتن به شمار میرود. این رویداد که زیر سایه تنشهای رسانهای میان کاخ سفید و خبرنگاران برگزار شد، در نهایت به سرنوشت سفر پیشین به پکن دچار شد: دیداری سرشار از تعارفات دیپلماتیک، اما با کمترین اقدام عملی و گرهگشا.
با وجود این نتایج محدود، به نظر میرسد پکن از مدیریت مقطعی فضا رضایت دارد. «استفانی یانگ» و «سیلوی ژوانگ» در تحلیلی برای سیانان اشاره کردند که هرچند هدف این رویداد مهار تنش میان دو ابرقدرت اقتصادی بود و تحولی بنیادین به دنبال نداشت، اما کاملا با برنامههای بلندمدت پکن همراستاست. شی جینپینگ در ضیافت شام کاخ سفید بر گسترش همکاریها تاکید کرد و رشد کشورش را نه تهدید، بلکه فرصتی برای آمریکا دانست. او حتی برنامه خود موسوم به «احیای عظمت ملت چین» را به شعار ترامپ برای بازگرداندن عظمت آمریکا تشبیه کرد؛ راهبردی که تبدیل پکن به بازیگری پیشرو در عرصههای نظامی، صنعتی و فناوری را دنبال میکند. با وجود اقدامات حمایتی و محدودیتهای واشنگتن در حوزه فناوری و سرمایهگذاری، چین توانسته رکوردهای صادراتی، پیشرفت در هوش مصنوعی و روباتیک و تسلط بر زنجیره مواد حیاتی مانند خاکهای کمیاب را حفظ کند. این اهرمها موقعیت چانهزنی مناسبی به شی داده تا در این مقطع، نمایش ثبات سیاسی را به تنشهای فرساینده ترجیح دهد.
به نوشته نیویورکتایمز، رهبر چین در بدو ورود به کاخ سفید هشدار داد که دو کشور باید از «تله توسیدید»، یعنی احتمال جنگ میان قدرت نوظهور و قدرت مسلط پرهیز کنند. به گفته او، رقابت دو طرف باید سالم و مهارشده باشد، مانند «مسابقهای برای رسیدن به یکدیگر، نه کشتیای که در آن یکی برنده و دیگری بازنده است». طبق بیانیه رسمی طرف چینی، سران دو کشور در دیدار خصوصی درباره تجارت، تایوان، خاورمیانه و جنگ اوکراین گفتوگو کردند. شی در ضیافت شام نیز با گزینش بخشهایی از تاریخ روابط دو کشور، به جای یادآوری دوران تیره جنگ سرد، از آشتی تاریخی ریچارد نیکسون با پکن در سال۱۹۷۲ یاد کرد. پیامی که تلویحا به ترامپ یادآور میشد او نیز میتواند این روابط را البته با شروط پکن، از نو بسازد. شی همچنین از ۱۰۰هزار جوان آمریکایی برای تحصیل در چین طی پنج سال آینده دعوت کرد.
اما در حوزه مبادلات اقتصادی، ریشههای اصلی اختلاف همچنان به قوت خود باقی است. به نوشته اکونومیست، واشنگتن همچنان از روند اجرای تعهدات چین در واردات سویا و مهار صادرات پیشسازهای فنتانیل گلایه دارد. در مقابل، صادرات عناصر خاکی کمیاب چین به ایالات متحده طی یک سال گذشته ماهانه حدود ۵۰۰تن بوده که بسیار کمتر از دوران پیش از آغاز تنشهاست؛ ضمن آنکه پکن قصد دارد از ۱۰نوامبر (۱۹ آبان) دامنه این محدودیتها را به عناصر جدیدی از جمله اربیوم گسترش دهد. از سوی دیگر به گزارش سیانان، برخلاف سفر ترامپ به پکن، رهبر چین این بار هیچ هیاتی از مدیران ارشد شرکتهای تجاری را به همراه نیاورد. یک کارشناس چینی این غیبت را نشانهای از آماده نبودن بستر برای گشایش راهبردی دانست و گفت دو طرف هنوز در مرحلهای هستند که میخواهند فضای سیاسی را بیشتر تثبیت کنند. پرونده هوش مصنوعی نیز در وضعیتی بلاتکلیف قرار دارد. با وجود تحریمها، شتاب توسعه چین نگرانی واشنگتن از الگوبرداری پکن از مدلهای آمریکایی را برانگیخته است. با این حال ترامپ اعلام کرد هر دو ترجیح میدهند اوضاع را به شکل فعلی حفظ کنند. شی نیز با تاکید بر لزوم کنترل انسانی، یادآور شد که مسیر فناوری نباید به منازعه ختم شود و همزیستی مسالمتآمیز باید در اولویت قرار گیرد.
شاید غافلگیرکنندهترین بخش این دیدار، بیمیلی آشکار ترامپ به ورود به مناقشات امنیتی و دفاعی بود. او گزارشها درباره ادعای استفاده ایران از تصاویر ماهوارهای چین در حملات منطقهای را کماهمیت دانست و آن را رفتاری متقابل در حوزه جاسوسی توصیف کرد. همزمان، افزایش تحرکات نظامی چین در دریای چین جنوبی و پیرامون تایوان نیز با واکنش تندی از سوی کاخ سفید روبهرو نشد. به گزارش خبرگزاری شینهوا، شی جینپینگ در جلسات پشت درهای بسته از آمریکا خواست «موضع درست» مبنی بر مخالفت با استقلال تایوان را حفظ کند. واشنگتن در قبال حاکمیت تایوان همچنان عامدانه موضعی مبهم دارد، هرچند طبق «قانون روابط با تایوان» متعهد به تامین تسلیحات دفاعی برای این جزیره است. با این حال، در اقدامی معنادار برای تسهیل مسیر دیپلماسی، واشنگتن اجرای بسته ۱۴میلیارد دلاری فروش تسلیحات به تایوان را به تعویق انداخت؛ بستهای که ترامپ در ماه مه آن را «برگ برندهای بسیار خوب در مذاکرات» توصیف کرده بود. با توجه به اینکه شمار دیدارهای دو رهبر در سال جاری احتمالا به چهار بار خواهد رسید (از جمله در نشست اپک در شنژن طی نوامبر و اجلاس گروه ۲۰ در میامی در دسامبر)، این توالی دیپلماتیک ممکن است فروش تسلیحات مذکور را برای مدتی نامعلوم معلق نگه دارد.
به گزارش الجزیره، این تشریفات مجلل در کنگره آمریکا واکنشهای متفاوتی در پی داشت. «راجر ویکر»، سناتور جمهوریخواه، تاکید کرد که اگر کاخ سفید با او مشورت میکرد، با توجه به رفتارهای نگرانکننده شی و حزب کمونیست، هرگز چنین استقبال پرزرقوبرقی را توصیه نمیکرد. «کریس ونهالن»، سناتور دموکرات، ترامپ را متهم کرد که میپندارد از طریق نزدیکی به رهبرانی از این دست میتواند به خواستههایش برسد. در مقابل، «رند پال»، سناتور جمهوریخواه، با استقبال از این دیدار نوشت: «گفتوگوی بیشتر، جنگ کمتر». در میان افکار عمومی آمریکا نیز درباره تایوان اختلافنظر جدی به چشم میخورد. در نظرسنجی ماه مه اکونومیست و یوگاو، پاسخدهندگان در انتخاب میان اولویت «روابط حسنه با پکن» یا «جلوگیری از تسلط چین بر تایوان» تقریبا به دو گروه برابر ۳۶ و ۳۵درصدی تقسیم شدند و کمتر از ۴۰درصد از مداخله نظامی برای جلوگیری از این تسلط حمایت کردند. این روند نشاندهنده فاصله گرفتن ترامپ از مواضع تهاجمی دوره نخست خود و تعدیل سیاستها، بهویژه در بخش صادرات تراشههاست. این رویکرد با نظرسنجی اخیر شورای امور جهانی شیکاگو همخوانی دارد؛ چراکه ۵۷درصد از شهروندان آمریکایی تعامل و همکاری دوستانه با چین را بر مهار قدرت آن ترجیح میدهند و سهم حامیان مهار ۴۰درصد است.
