روند شاخص بورس در پاییز ۱۸ سال گذشته بررسی شد؛
بورس تهران در فصل پاییز
علی قاسمی: بورس تهران در آستانه ورود به پاییز ۱۴۰۵ در حالی به محدوده مقاومت7.5میلیون واحدی رسید که بررسی رفتار شاخص کل در ۱۸ سال گذشته، از سابقه متفاوت مهرماه در بازار سهام حکایت دارد. اگرچه مهرماه در اغلب سالها با بازدهی مثبت همراه بوده، اما بررسی روند تاریخی نشان میدهد که وضعیت بازار در آغاز این ماه تا حد زیادی به سطح ارزشگذاری سهام و نسبت قیمت به سود بازار وابسته بوده است. به بیان دیگر، صرف سبز بودن مهرماه در بخش قابلتوجهی از سالهای گذشته، نمیتواند بهتنهایی نشانهای برای تداوم روند صعودی بورس در پاییز امسال باشد.
در حال حاضر نسبت P/E بورس تهران در محدوده ۹ واحد قرار دارد؛ سطحی که در مقایسه با مهرماه سال گذشته فاصله قابلتوجهی دارد. از این رو، در شرایطی که شاخص کل در نزدیکی سقف تاریخی خود قرار گرفته، مسیر متغیرهایی مانند نرخ ارز، قیمت کالاهای جهانی، سودآوری شرکتها و ریسکهای سیاسی میتواند معادلات پاییزی بازار سهام را تغییر دهد. بررسی دادههای ۱۸ سال گذشته نشان میدهد مهرماه اگرچه در بسیاری از مواقع برای بورس ماهی مثبت بوده، اما شدت این بازدهیها به شرایطی که بازار در ابتدای پاییز با آن مواجه بوده، وابستگی زیادی داشته است.
احتمال برد بورس در مهرماه؟
با آغاز نیمه دوم سال، معمولا بازارهای مالی و دارایی وارد دورهای متفاوت از نظر رفتار سرمایهگذاران میشوند. در اقتصاد ایران نیز تغییرات نرخ ارز و طلا میتواند انتظارات تورمی و جریان نقدینگی میان بازارهای مختلف را تحتتاثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، بورس نیز معمولا از تحولات بازارهای موازی و تغییر انتظارات سرمایهگذاران نسبت به سودآوری شرکتها تاثیر میپذیرد.
بررسی روند شاخص کل بورس تهران طی ۱۸ سال اخیر نشان میدهد مهرماه در مجموع کارنامه بدی برای سهامداران نداشته است. طی این دوره، شاخص کل در ۱۱ سال بازدهی مثبت و در ۷ سال بازدهی منفی ثبت کرده است. بنابراین، از نظر تعداد سالها، کفه مهرماههای سبز سنگینتر از مهرماههای قرمز بوده است. با این حال، تفاوت مهمی میان شدت بازدهیهای مثبت و منفی وجود دارد؛ بهطوری که در بسیاری از سالهایی که بورس در مهرماه با افت مواجه شده، میزان کاهش شاخص کمتر از ۵ درصد بوده است.
در مقابل، برخی مهرماههای مثبت با جهشهای قابلتوجه شاخص همراه شدهاند. یکی از نمونههای برجسته مربوط به مهر سال گذشته است. شاخص کل بورس در هفتمین ماه سال ۱۴۰۴ توانست با رشد بیش از ۲۱ درصدی، یکی از پرقدرتترین بازدهیهای مهرماه در سالهای اخیر را به ثبت برساند. چنین رشدی در شرایطی رقم خورد که بازار در ابتدای ماه از نظر ارزشگذاری در موقعیت متفاوتی نسبت به شرایط فعلی قرار داشت. پیش از آن نیز مهرماه سالهای ۱۳۹۲ و ۱۳۹۷ از جمله دورههایی بودند که بورس عملکرد قابلتوجهی را ثبت کرد. در مقابل، مهر سال ۱۳۹۹ یکی از متفاوتترین مقاطع تاریخی بازار بود. پس از رشد شدید قیمت سهام در ماههای ابتدایی آن سال، بازار وارد مرحلهای از تخلیه حباب و اصلاح سنگین شد و مهرماه نیز تحتتاثیر همین فضای پرالتهاب قرار گرفت.
در مجموع، بررسی ۱۸ ساله پاییز بورس نیز تصویر مشابهی ارائه میدهد. تعداد پاییزهای مثبت و منفی در این دوره تقریبا برابر بوده است، اما شدت بازدهیها یکسان نیست. درحالیکه افتهای پاییزی در بسیاری از سالها محدود بوده، دورههای صعودی توانستهاند بازدهیهای قابلتوجهی برای بازار به همراه داشته باشند. پاییز سال گذشته نمونه بارز این موضوع است؛ شاخص کل بورس در مجموع سه ماه پاییز ۱۴۰۴ با رشد حدود ۵۳ درصدی، بالاترین بازدهی پاییزی این دوره را ثبت کرد. بنابراین، دادههای تاریخی نشان میدهد پاییز برای بورس تهران لزوما فصل نزولی نبوده است. با این حال، تکیه بر سابقه تاریخی بدون در نظر گرفتن شرایط بنیادی و ارزشگذاری بازار میتواند تصویر ناقصی از چشمانداز بورس ارائه دهد.
مهر متفاوت بورس
یکی از نکات قابلتوجه در بررسی رفتار تاریخی بورس، رابطه میان سطح ارزشگذاری بازار در ابتدای مهرماه و عملکرد شاخص در ادامه این ماه است. بررسی دادههای ۱۸ سال اخیر نشان میدهد میان بازدهی شاخص در مهرماه و نسبت P/E بازار در ابتدای ماه، رابطهای قابلتوجه وجود داشته است. به بیان سادهتر، هرچه بازار در شروع مهر از نظر نسبت قیمت به سود در سطوح پایینتری قرار داشته، ظرفیت بیشتری برای ثبت بازدهی مثبت در طول ماه داشته است.
مهرسال گذشته نمونه روشنی از این رابطه است. در ابتدای مهر ۱۴۰۴، نسبت P/E بازار در محدودهای پایینتر از کف بنیادی ۶ واحد قرار داشت و بازار از نظر ارزشگذاری با فاصله قابلتوجهی از سطوحی که معمولا در دورههای هیجانی مشاهده میشود، معامله میشد. در ادامه، ورود نقدینگی و تغییر انتظارات سرمایهگذاران موجب شد شاخص کل در این ماه رشد بیش از ۲۱ درصدی را تجربه کند. در نقطه مقابل، مهرماه سال ۱۴۰۲ قرار داشت. در آن مقطع، نسبت P/E بازار در مقایسه با دورههای ارزندهتر افزایش یافته و از محدوده ۸ واحد عبور کرده بود. در چنین شرایطی، ظرفیت بازار برای رشد سریع محدودتر بود و در نهایت مهرماه نتوانست عملکردی مشابه دورههای صعودی ثبت کند.
سال ۱۳۹۹ نیز نمونهای افراطی از اهمیت سطح ارزشگذاری در ابتدای پاییز بود. بازار در آن مقطع پس از یک دوره رشد تاریخی، در شرایطی قرار داشت که قیمت بسیاری از سهام فاصله قابلتوجهی با متغیرهای بنیادی پیدا کرده بود. در نتیجه، تغییر جهت انتظارات سرمایهگذاران با شدت بیشتری به افت قیمتها منجر شد و مهرماه یکی از سختترین دورههای بازار سرمایه را رقم زد.
آزمون 7.5میلیون واحد
اکنون اما بورس تهران در شرایطی متفاوت وارد پاییز ۱۴۰۵ میشود. شاخص کل در نزدیکی محدوده 7.5میلیون واحد قرار گرفته و نسبت P/E بازار نیز در محدوده ۹ واحد است. بنابراین، شرایط ارزشگذاری بازار با مهرماه سال گذشته تفاوت محسوسی دارد. همین موضوع باعث میشود مقایسه مستقیم شرایط فعلی با مهرماه ۱۴۰۴ چندان دقیق نباشد. در چنین شرایطی، مسیر بورس در مهرماه تنها به رفتار تاریخی این ماه وابسته نخواهد بود. نرخ ارز و اثر آن بر درآمد شرکتهای صادراتمحور، قیمت جهانی نفت و سایر کامودیتیها، نرخ بهره، سیاستهای اقتصادی دولت و همچنین تحولات سیاسی از جمله متغیرهایی هستند که میتوانند بر سودآوری شرکتها و در نتیجه ارزشگذاری بازار اثر بگذارند.
از سوی دیگر، رشد شاخص در ماههای گذشته موجب شده بخشی از انتظارات مثبت سرمایهگذاران پیشاپیش در قیمت سهام منعکس شود. بنابراین، حتی در صورت تداوم عوامل بنیادی مثبت، رفتار بازار میتواند با دورههایی از شناسایی سود و اصلاح قیمت همراه شود. در مجموع، آمار ۱۸ سال گذشته از یک نکته مهم حکایت دارد. مهرماه برای بورس تهران ماهی با سابقه اغلب مثبت است، اما این سابقه بهتنهایی برای پیشبینی مسیر بازار کافی نیست. سطح ارزشگذاری بازار در ابتدای ماه، وضعیت سودآوری شرکتها و شدت ریسکهای سیاسی و اقتصادی میتواند تفاوت میان یک مهرماه سبز و یک مهرماه اصلاحی را رقم بزند.
به این ترتیب، بورس تهران در حالی به استقبال پاییز ۱۴۰۵ میرود که از یک سو سابقه تاریخی مهرماه، احتمال ثبت بازدهی مثبت را منتفی نمیکند و از سوی دیگر، نسبت P/E بالاتر از مهرماه سال گذشته و قرار گرفتن شاخص در محدودههای تاریخی بالا، شرایط متفاوتی را پیش روی بازار قرار داده است. در نهایت، آزمون اصلی بورس در مهرماه نه صرفا تکرار یک الگوی تاریخی، بلکه سنجش توان بازار برای حفظ رشد در شرایطی است که ارزشگذاری سهام و انتظارات سرمایهگذاران با یک سال قبل تفاوت محسوسی دارد.
